



• *+ & «* 



S»*^ 






. ^^ j ... <* — •• .*° ... 






*b 















>• > ^ \ffe : .^ 



• » ° *•?> 



» . - **u nF » • • » <* 



V 






^^ 






*•;*** j? °,/*>>i'* a?' 



s? 



°<*> " n >° . ^ 




-*Tr*~ % j>> <v ** 














-5- 




^ 







<?•. * N 









^ 
















-5- 






*, ."JWp * 



THE w*PaO 



LATIN READER. 



PART SECOND. 



CHIEFLY FROM 



THE FOURTH GERMAN EDITION 



F. JACOBS AND F. W. DORING. 



SECOND EDITION. 




BOSTON : 

HILLIARD, GRAY, LITTLE, AND WILKlNS, 

1827. 



TK 2, 



A* 



DISTRICT OF MASSACHUSETTS, TO WIT: 

District Clerk's Office, 
BE it remembered, that on the twelfth day of September, A. D. 1825, in the 
fiftieth year of the Independence of the United States of America, Cummings, 
Hilliard, & Co., of the said district, have deposited in this office the title of a 
book, the right whereof they claim as proprietors, in the words following 1 , to -wit : 
" The Latin Reader. Part Second. Chiefly from the fourth German edition of 
F. Jacobs and F. W. Doering." 

In conformity to the act of the Congress of the United States, entitled " An 
act for the encouragement of learning, by securing the copies of maps, charts, and 
books, to the authors and proprietors of such copies, during the times therein 
mentioned;" and also to an act, entitled " An act supplementary to an act, 
entitled, ' An act for the encouragement of learning, by securing the copies of 
maps, charts, and books, to the authors and proprietors of such copies, during the 
times therein mentioned ;' and extending the benefits thereof to the arts of design- 
ing, engraving, and etching historical and other prints." 

JNO. W. DAVIS. 
Clerk of the District of Massachusetts* 



CAMBRIDGE I 

University Press ; Hilliard, Metcalf, Sc Co. 



PREFACE. 



The present continuation of the Latin Reader has for 
its object, to provide a work suited to the purposes of in- 
struction in the Latin language, of a classical character, in- 
teresting to the young mind, and conveying useful informa- 
tion. The first part of this little volume contains select 
fables from Phsedrus ; these are followed by extracts 
taken almost entirely from Cicero and Livy ; the volume 
closes with an abridgment of Justin, for the excellence of 
which the name of Jacobs is alone a sufficient guaranty. 
Most of the " Short Narrations " were selected by Dor- 
ing, who acted in concert with Jacobs. A few more have 
been added from the twelfth German edition of an ele- 
mentary work, compiled by Broder. But it is not by 
the authority of celebrated names that a school book must 
be supported. If the present one has any excellence, it 
consists in this, that by means of judicious and easy selec- 
tions, the pupil is at once introduced to the fine passages 
and pure writers of antiquity, without encountering diffi- 
culties beyond his strength. 

In conducting instruction in an ancient language, order 
and clearness are of the first importance, nor can the 
method of analysis be too much recommended. The 
practice of double translation is attended with many ad- 
vantages ; although it is in itself insufficient, since it too 
easily degenerates into an exercise of memory. It is also 
well occasionally to require of the pupil an accurate trans- 
lation into English of his exercise, which he may then on 
a subsequent occasion, without recurring to the original, 
read back again into Latin. Here memory will do much ; 
but judgment will also perform its part, and the learner 
will soon diminish the fatigue of the labor by storing his 
mind with words and phrases. At any rate, the lesson re- 
mains too deeply imprinted on the memory to be forgotten. 



IV PREFACE. 

The teacher, in giving instruction, will perceive the ne- 
cessity of directing his main attention to the language. 
The rules of grammar in their various application need to 
be explained ; and it is especially important to illustrate, 
with philosophical method and accuracy, each individual 
word with reference to its derivation, its primary significa- 
tion, and the meanings which it subsequently acquires. 
To make critical emendations of the text would be out of 
place with boys. Indeed it never in this country can be- 
come a principal object of attention. 

Geo. Bancroft. 

Northampton, September, 1825. 



ADVERTISEMENT TO THE SECOND EDITION. 

In presenting to the public this Second Edition, it is 
only necessary to say, that the text has undergone a thor- 
ough revision ; that uniformity has been introduced in the 
orthography, which is now made to conform to that of 
the Latin Dictionaries in common use ; and that equivocal 
words have been marked with accents in the usual way, 
and speeches distinguished from the narrative by inverted 
commas. 

It may be well to observe, that by placing the Poetry at 
the beginning of the book, the editor would not be under- 
stood to recommend that it should be studied first. On 
the contrary, the pupil may more profitably begin with the 
historical part, and either read all the prose first, or, which 
perhaps is better, read a portion of prose and a portion of 
verse alternately. G. B. 

March, 1827. 



ERRATA* 

Page 4, line 16, after canis put a period. 
(i u u 3^ f or nam p Ue rea d namque* 
" 58, M 21, u 252 " 522. 



FABLES FROM PHiEDRUS. 



1. Rana et Bos* 

Inops. potentem dum vult imitari, perit. 
In prato quodam rana conspexit bovem, 
Et tacta invidia tantae magnitudinis, 
Rugosam inflavit pellem ; turn natos suos 
Interrogavit, an bove esset lauor. 
IUi negarunt. Rursus intendit cutem 
Majore nisu, et simili quaesivit modo, 
Quis major esset. Illi dixerunt bovem. 
Novissime indignata, dum vult validius 
Inflare sese, rupto jacuit corpore. 

2. Canis cum Frusto Carnis 

Jhnittit merito proprium^ qui alienum appetit. 
Canis per fluvium, camera cum ferret, natans, 
Lympharum in speculo vidit simulacrum suum, 
Aliamque praedam ab alio ferri putans, 
Eripere voluit ; verum decepta aviditas : 
Et, quem tenebat in ore, demisit cibum, 
Nee, quem petebat, adeo potuit attingere. 

3. Lupus et Grus. 

Os devoratum fauce cum haereret lupi« 
Magno dolor e victus, coepit singulos 
Ulicere pretio, ut illud extraherent malum. 
Tandem persuasa est jurejurando gruis, 
I 



I FABLES FROM PHJEDRUS. 

Gulaeque credens colli longitudmem, 
Periculosam fecit medicinam lupo. 
Pro quo cum pactum flagitaret pramium : 
" Ingrata es," inquit, " ore quae nostro caput 
Incolurne abstuleris, et mercedem postules." 

4. Vulpes et Corvus. 

Qui se laudari gaudent verbis subdolis, 
Sera dant pcenas turpes pceniteniid. 
Cum de fenestra corvus raptum caseum 
Comesse vellet, celsa residens arbore, 
Hunc videt vulpes, deinde sic coepit loqui : 
" O qui tuarum, corve, pennarum est nitor ! 
Quantum decoris corpore et vultu geris ! 
Si vocem haberes, nulla prior ales foret." 
At ille stultus, dum vult vocem ostendere, 
Amisit ore caseum, quern celeriter 
Dolosa vulpes avidis rapuit dentibus. 
Turn demum ingemuit corvi deceptus stupor. 

5. Vulpes et Uva. 

Fame coacta vulpes alta in vinea 
Uvam appetebat, summis saliens viribus; 
Quam tangere ut non potuit, discedens ait : 
" Nondum matura est, nolo acerbam sumere. 55 
Qui,facere quce non possunt, verbis elevant, 
Adscribere hoc debebunt exemplum sibL 

6. Cervus ad Fontern. 

Laudatis utiliora, qu<z contempseris, 
JScepe inveniri, hcec eocserit narratio. 
Ad fontem cervus, cum bibisset, restitit, 
Et in liquore vidit effigiem suam. 
lbi dum ramosa mirans laudat cornua, 
Grurumque nimiam tenuitatem vituperat, 



FABLES FROM PHJEDRUS. 

Venantuni subito vocibus conterritus, 
Per campum fugere coepit, et cursu levi 
Canes elusit. Silva turn excepit ferum, 
In qua re.tentis impeditus cornibus, 
Lacerari coepit morsibus saevis canum. 
Tunc moriens vocem hanc edidisse dicitur : 
~" O me infelicem, qui nunc demum intelligo, 
Utilia mihi quam fuerint, quae despexeram : 
Et quae laudaram, quantum luctus habuerint." 

7. Hircus et Vulpes. 

Homo, in periclum simul ac venit, callidus, 
Effugium reperire alterius qucerit malo. 
Cum decidisset vulpes in puteum inscia, 
Et altiore clauderetur margine, 
Devenit hircus sitiens in eundem locum. 
Simul rogavit, esset an dulcis liquor 
Et copiosus ? Ilia fraudem moliens : 
" Descende, amice ; tanta bonitas est aquae, 
Voluptas ut satiari non possit mea." 
Immisit se barbatus. Turn vulpecula 
Evasit puteo, nix a celsis cornibus, 
Hircumque clauso liquit haerentem vado. 

8* Lupus et Canis. 

Quam dulcis sit libertas, breviter proloquar* 
Cani perpasto macie confectus lupus 
Forte occucurrit : dein Balutant invicem : 
Ut restiterunt, " Unde sic, quaeso, nites ? 
Aut quo cibo fecisti tantum corporis ? 
Ego, qui sum longe fortior, pereo fame." 
Canis simpliciter : " Eadem est conditio tibi, 
Praestare domino si par officium potes." 
" Quod ? " inquit ille. u Custos ut sis liminis, 
A furibus tuearis et noctu domum." 



FABLES FROM PH.EDRUS. 

" Ego vero sum paratus : nunc patior nives 

Imbresque, in silvis asperam vitam trahens. 

Quanto est facilius mihi, sub tecto vivere, 

Et otiosura largo satiari cibo ! " 

" Veni ergo mecum." Dum procedunt, adspicit 

Lupus a catena collum detritum canis. 

" Unde hoc, amice ?" "Nihil est." " Die, quaeso, tamen. 5 

" Quia videor acer, alllgant me interdiu, 

Luce ut quiescam, et vigilem nox cum venerit ; 

Crepusculo solutus, qua visum est, vagor. 

Adfertur ultro panis ; de mensa sua 

Dat ossa dominus ; frusta jactat familia, 

Et, quod fastidit quisque, pulmentarium. 

Sic sine labore^enter impletur meus." 

" Age, si quo abire est animus, est licentia ?" 

" Non plane est," inquit. " Fruere, quae laudas, canis 

Regnare nolo, liber ut non sim mihi." 

9. Taurus et Vilnius. 

Angusto in aditu taurus luctans cornibus, 
Ciim vix intrare posset ad prsesepia, 
Monstrabat vitulus, quo se pacto plecteret. 
"Tace," inquit, " ante hoc novi, quam tu natus es." 
Qui doctiorem, emendat, sibi did putet. 

10. Canis et Fur, 

tiepente liberaUs stultis grains est, 
Rerum peritis irritos tend it dqlos. 
■Nocturnus ciim fur panem misisset cani, 
Objecto, tentans, an cibo posset capi ; 
" Heus, si," inquit, linguam vis meam pr&cludere, 
Ne latrem qro re domini, multum falleris j 
Nampue ista subita me jubet benignitas 
\ r igilare, facias ne mea culpa lucrum*" 



CABLES FROM PHJEDRUS. 

11. Lupus et Agnus. 

Ad rivum eundem lupus et agnus venerant, 

Siti compulsi ; superior stabat lupus, 

Longeque inferior agnus. Tunc fauce improba 

Latro incitatus, jurgii causam intulit. 

" Cur," inquit, " turbulentam fecisti mihi 

Aquam bibenti ? " Laniger contra timens, 

"Qui possum, quseso, facere, quod quereris, lupe? 

A te decurrit ad meos haustus liquor." 

Repulsus ille veritatis viribus, 

" Ante hos sex menses male," ait, " dixisti mihi. 59 

Respondit agnus : " Equidem natus non eram." 

" Pater, hercule, tuus," inquit, " maledixit mihi.^ 

Atque ita correptum laniat injust& nece. 

Hcec propter illos scripta est homines fabufo, 

Quijictis causis innocent es opprimunt. 

12. Lupus et Vulpes^ Judice Simio* 

Quicunque turpi fraude semel innotuit 9 
Etiamsi verum dicit, amittitjidem. 
Hoc attestatur brevis JEsopi fabula. 
Lupus arguebat vulpem furti crimine : 
Negabat ilia, se esse culpae proximam. 
Tunc judex inter illos sedit simius, 
Uterque causam cum perorassent suam, 
Dixisse fertur simius sententiam : 
" Tu non videris perdidisse, quod petis ; 
Te credo surripuisse, quod pulchre negas." 

13 Arbores in Deorum Tuteld* 

Olim, quas vellent esse in tutela sua 
Divi legerunt arbores. Quercus Jovi, 
Et rnyrtus Veneri placuit, Phoebo laurea, 
Pinus Cybelae, populus celsa Herculi. 
Minerva admirans, quare steriles sumerent, 
1* 



FABLES FROM PHiEDRUS, 

Interrogavit. Causam dixit Jupiter : 
" Honorem fructu ne videamur vendere." 
" At mehercules narrabit, quod quis voluerit, 
Oliva nobis propter fructum est gratior." 
Tunc sic Deorum genitor, atque hominum sator 
" O nata, merito sapiens dicere omnibus : 
Nisi utile est, quod facimus, stulta est gloria. " 
Nihil agere, quod non prosit , fabella admonet. 

14. Asinus et Leo venantes. 

Virtutis expers, verbis jactans gloriam, 
fgnotos fallit, notis est derisui. 
Venari, asello comite, cum vellet leo, 
Contexit ilium frutice, et admonuit simu], 
Ut insueta voce terreret feras, 
Fugientes ipse exciperet. Hie auritulus 
Clamorem subito totis tollit viribus ? 
Novoque turbat bestias miraculo : 
Quae dum, paventes exitus notos petunt, 
Leonis adfliguntur horrendo impetu. 
Qui postquam csede fessus est, asinum evocat, 
Jubetque vocem premere. Tunc ille insolens ; 
" Qualis videtur tibi opera hsec vocis meae ?" 
" Insignis," inquit, " sic ut, nisi nossem tuum 
Animum genusque, simili fugissem metu." 

15. Equus et Aper. 

Equus sedare solitus quo fuerat sitim, 
Dum sese aper volutat, turbavit vadum. 
Hinc orta lis est. Sonipes, iratus fero, 
Auxilium petiit hominis ; quern dorso levans, 
Rediit ad hostem. Jactis hunc telis eques 
Postquam interfecit, sic locutus traditur : 
" Lsetor tulisse auxilium me precibus tuis ; 
Nam prsedam cepi, et didici, quam sis utilis." 



FABLES FROM PHiEDRCS. 

Atque ita coegit fraenos invitum pati. 
Turn moestus ille : " Parvae vindictam rei 
Dum quaero demens, servitutem reperi." 
Hcec iracundos admonebit fabula, 
Impune potius Icedi, quam dedi alteri. 

16. Pavo ad Junonem. 

Pavo ad Junonem venit, indigne ferens, 

Cantus luscinii quod sibi non tribuerit ; 

Ilium esse cunctls auribus admirabilem, 

Se derideri, simul ac vocem miserit. 

Tunc, consolandi gratia, dixit dea : 

u Sed forma vincis, vincis magnitudine ; 

Nitor smaragdi collo praefulget tuo, 

Pictisque plumis gemmeam caudam explicas." 

" Quo mi, inquit, mutam speciem, si vincor sono f '* 

" Fatorura arbitrio partes sunt vobis datae : 

Tibi forma, vires aquilae, luscinio melos, 

Augurium corvo, laeva cornlci omina, 

Omnes quae propriis sunt contentae dotibus. 

Noli adfectare, quod tibi non est datum, 

Delusa ne spes ad querelam recidat. 

17. Mustela et Homo. 

Mustela ab homine prensa, cum instantem necem 
EfFugere vellet ; " Quaeso, parce," inquit, " milii* 
Quae tibi rnolestis muribus purgo domum." 
Respondit ille : " Faceres si causa mea, 
Gratum esset, et dedissem veniam supplici : 
Nunc quia laboras, ut fruaris reliquiis, 
Quas sunt rosuri, simul et ipsos devores, 
Noli imputare vanum beneficium mihi." 
Atque ita locutus, improbam leto dedit. 
Hoc in se dictum debent illi agnoscere, 
Quorum privata servit utilitas sibi, 
Et meritum inane jactant imprudentibuz. 



> FABLES FROM PHiEDRITS. 

18. Milvus et Columbct. 

Qui se committit homini tutandum improbo 3 
Auxilia dum requirit, exitium invenit. 
Columbae S3epe cum fugissent miluum, 
Et celeritate pennae vitassent necem, 
Consilium raptor vertit ad fallaciam, 
Et genus inerme tali decepit dolo : 
" Quare sollicitum potius aevum ducitis, 
Quarn me creatis icto regem foedere, 
Qui vos ab omni tutas praestem injuria ? 59 
Illae credentes tradunt sese miluo ; 
Qui, regnum adeptus, coepit vesci singulis, 
Et exercere imperium saevis unguibus. 
De reliquis tunc una : " Merito plectimur." 

19. Muli et Latrones. 

Muli gravati sarcinis ibant duo ; 

Unus ferebat fiscos cum pecunia, 

Alter tumentes multo saccos hordeo. 

Hie onere dives, celsa cervice eminens, 

Clarumque collo jactans tintinnabulum : 

Comes quieto sequitur et placido gradu. 

Subito latrones ex insidiis advolant, 

Interque caedem ferro mulum trusitant. 

Diripiunt nummos, negligunt vile hordeum. 

Spoliatus igitur casus cum fleret suos ; 

" Equidem," inquit alter, " me contemptum gaudeo ; 

Nam nihil amisi, nee sum laesus vulnere. 

Hoc argumento tuta est hominum tenuitas. 

Magna periclo sunt opes obnoxice. 

20. Graculus superbus et Pavo. 

JVe gloriari libeat alienis bonis, 
Suoque potius habit u vita?n degere, 
JEsopus nobis hoc exemplum prodidit. 



TABLES FROM PH&DRUS. 

Tumens inani graculus superbia, 
Pennas, pavoni quag deciderant, sustulit, 
Seque exornavit : deinde contemnens suos, 
Formoso se pavonum immiscuit gregi. 
Illi impudenti pennas eripiunt avi, 
Fugantque rostris. Male mulcatus, graculus 
Redire moerens coepit ad proprium genus, 
A quo repulsus tristem sustinuit notam. 
Turn quidam ex illis, quos prius despexerat : 
" Contentus nostris si fuisses sedibus, 
Et, quod natura dederat, voluisses pati, 
Nee illam expertus esses contumeliam, 
Nee hanc repulsam tua sentiret calamitas." 

21. Formica et Musca. 

Formica et musca contendebant acriter, 
Quae pluris esset. Musca sic coepit prior : 
" Conferre nostris tu potes te laudibus ? 
Ubi immolatur, exta praegusto deum, 
Moror inter aras, templa perlustro omnia ; 
In capite regis sedeo, cum visum est mihi, 
Et matronarum casta delibo oscula ; 
Laboro nihil, atque optimis rebus fruor. 
Quid horum simile tibi contingit, rustica ? " 
" Est gloriosus sane convictus deum, 
Sed illi, qui invitatur, non qui invisus est. 
Reges commemoras et matronarum oscula :. 
Ego granum in hiemem cum studiose congero/ 
Te circa murum video pasci stercore. 
Aras frequentas : nempe abigeris, quo venis. 
Nihil laboras ; ideo cum opus est, nil habes. 
Superba jactas, tegere quod debet pudor. 
Estate me lacessis ; cum bruma est, siles. 
Mori contractam cum te cogunt frigora, 
Me copiosa recipit incolumem domus* 
Satis profecto retudi superbiam." 



10 FABLES FROM PHJEDRUg. 

Fabella talis homiuum discernit notas 
Eorum, qui sefalsis ornant laudibus, 
Et quorum virtus exkibet solidum decus. 

22. Aquila, Feles, et Aper. 

Aquila in sublimi quercu nidum fecerat : 

Feies cavernam nacta, in media pepererat ; 

Sus, nemoris cultrix, foetum ad imam posueraU 

Turn fortuitum feles contubernium 

Fraude et scelesta sic evertit malitia. 

Ad nidum scandit volucris : " Pernicies," ait, 

" Tibi paratur, forsan et miser ae mihi ; 

Nam fodere terram quod vides quotidie 

Aprum insidiosum, quercum vult evertere, 

Ut nostram in piano facile progeniem opprimat." 

Terrore offuso, et perturbatis sensibus, 

Derepita d cubile setosae suis : 

"Magno," inquit, " in periclo sunt nati tui ; 

Nam simul exieris pastum cum tenero grege, 

Aquila est parata rapere porcellos tibi;" 

Hunc quoque timore postquam complevit locum, 

Dolosa tuto condidit sese cavo. 

Inde evagata noctu, suspenso pede, 

Ubi esca se replevit et prolem suam, 

Pavorem simulans prospicit toto die. 

Ruinam metuens, aquila ramis desidet: 

Aper, rapinam vitans, non prodit foras. 

Quid multa ? Inedia consumpti sunt cum suis, 

Felisque catulis largam praebuerunt dapem. 

Quantum homo bilinguis scepe concinnet mali % 

Documentum habere stulta credulitas potest. 

23. Cervus et Boves. 

Cervus, nemorosis excitatus latibulis, 
Ut venatorum fugeret instantem necem. 



FABLES FROM PHJEDRUS. li 

Coeco timore proximam villam petit, 
Et opportuno se bubili condidit. 
Hie bos latenti : " Quidnam voluisti tibi, 
Infelix, ultro qui ad necem cucurreris, 
Hominumque tecto spiritum commiseris ?" 
At ille supplex : " Vos modo," inquit, " parcite, 55 
Occasione rursus erumpam data. 
Spatium diei noctis excipiunt vices. 
Frondem bubulcus adfert, nee ideo videt. 
Eunt subinde et redeunt omnes rustici ; 
Nemo animadvertit. Transit etiam villicus, 
Nee ille quidquam sentit. Turn gaudens ferus 
Bobus quietis agere coepit gratias, 
Hospitium adverso quod praestiterint tempore. 
Respondet unus : " Salvuni te cupimus quidem ; 
Sed ille, qui oculos centum habet, si venerit, 
Magno in periclo vita vertetur tua." 
Haec inter ipse dominus a coeoa redit : 
Et quia corruptos viderat nuper boves, 
Accedit ad praasepe : " Cur frondis parum est ? 
Stramenta desunt ? toller e base aranea 
Quantum est laboris ? " Dum scrutatur singula, 
Cervi quoque alta est conspicatus cornua ; 
Quern convocata jubet cccidi familia, 
Prsedamque tollit.. H&c significat fabula, 
Dominum videre plurimum in rebus suis. 

24. Vacca et Capella, Ovis ei Leo. 

JYunquam estfidelis cum potente societas : 

Testatur hcecfabella propositum meum. 

Vacca et capella, et patiens ovis injuriae, 

Soc ; i fuere cum leone in saltibus. 

Hi cum cepissent cervum vasti corporis, 

Sic est locutus, partibus factis, leo : 

" Ego pnmam tollo, nominor quoniam leo ; 



12 FABLES FROM PKUEDRUS. 

Secundam, quia sum fortis, tribuetis mihi : 
Turn, quia plus valeo, me sequetur tertia ; 
Male accipietur, si quis quartam tetigerit." 
Sic totam praedam sola improbitas abstulit. 

25. Vulpes et Ciconia. 

JYulli nocendum : si quis vero Iceserit, 
Mactandum simili vice,fabella hcec admonet. 
Vulpes ad coenam dieitur ciconiam 
Prior invitasse, et illi in patina liquidam 
Posuisse sorbitionem, quam nullo modo 
Gustare esuriens potuerit ciconia. 
Quae vulpem cum revocasset, intrito cibo 
Plenam lagenam posuit : huic rostrum inserens, 
Satiatur ipsa, et torquet convivam fame ; 
Quae quum lagenae frustra collum lamberet, 
Peregrinam sic locutam volucrem accepimus : 
• ; Sua quisque exempla debet aequo animo pati." 

26. JEsopus ad Garrulum. 

iEsopus domino solus cum esset familia, 

Par are coenam jussus est maturius. 

Ignem ergo quaerens, aliquot lustravit domos ; 

Tandemque invenit, ubi lucernam accenderet. 

Turn circumeunti fuerat quod iter longius, 

EfFecit brevius ; namque recta per forum 

Coepit redire. Hie quidam e turba garrulus : 

" iEsope, medio sole, quid cum lumine ? " 

u Hominem," inquit, "quaero ;" et abiit festinans domum. 

Hoc si molestus ille ad animum retulit, 

Sensit profecto, se hominem non visum sent, 

Intempestive qui occupato adluserit. 






FABLES FROM PHiEDRUS. 



27. Vipera et Lima, 

Mordaciorem qui improbo dente adpetit, 

Hoc argumento se describi sentiat. 

In officinam fabri venit vipera : 

Haec cum tentaret, si qua res esset cibo, 

Limam momordit. Ilia contra, contumax, 

" Quid me, inquit," stulta, dente captas laedere, 

Omne adsuevi ferrum quae corrodere f " 

28. Perce Jovis. 

Peras imposuit Jupiter nobis duas : 
Propriis repletam vitiis post tergum dedit, 
Alienis ante pectus suspendit gravem. 
Hdc re videre nostra mala non possumus ; 
Alii simul delinquunt, censores sumus, 

29. Homo et Colubra. 

Malis quifert auxilium, post tempus dolet. 
Gelu rigentem quidam colubram sustulit, 
Sinuque fovit, contra se ipse misericors. 
Namque ut refecta est. necuit hominem protinus. 
Hanc alia cum rogaret causam facinoris, 
Respondit: "Ne quis discat prodesse improbis." 

30. Mons Parturiens, 

Mons parturibat, gemitus immanes ciens ; 
Eratque in terris maxima exspecta'io : 
At ille murem peperit. Hoc scriptum est tibi, 
Qui, magna cam minaris, extricas nihil, 

31. Venator et Cants, 

Adversus omnes fcrt!3 et velox feras, 
Canis, cum domino semper fecisset satis, 

2 



13 



14 FABLES FROM PHJEDRUS. 

Languere coepit annis ingravantibus. 
Aliquando is objectus hispidi pugnae suis, 
Adripuit aure ; sed cariosis dentibus 
Praedam demisit. Hie turn venator dolens 
Canem objurgabat. Latrans cui contra senex 
" Non me destituit animus, sed vires meae : 
Quod fuimus, lauda, si jam damnas, quod sumus»" 
Hoc cur, Philete, scripserim, pulchre vides. 



SHORT NARRATIONS 



1. Remarkable Friendship. 

Damon et Pythias, Pythagorei, tarn fidelem inter se 
amicitiam junxerunt, ut mori parati essent alter pro altero. 
Cum eorum alteri Dionysius tyrannus diem necis desti- 
navisset, et is, qui morti addictus esset, paucos sibi dies ad 
res suas ordinandas postulavisset : vas factus est alter ejus 
sistendi, ut, si ille non revertisset, moriendum esset ipsi. 
Omnes igitur, et inprimis Dionysius, novae atque ancipitis 
rei exitum speculabantur. Appropinquante deinde definita 
die, necillo redeunte, unusquisque stultitiae tarn temerarium 
sponsorem condemnabat. At vero cum alter ad diem se 
recipisset, admiratus eorum fidem tyrannus, supplicio lib- 
eravit eum, qui morte erat plectendus, ac petivit, ut se ad 
amicitiam tertium adscriberent. 



2. Patriotism of Codrus. 

Quum Attica regio ferro ignique vastaretur a Dorien- 
sium exercitu, rex Atheniensium, Codrus, suis suorumque 
viribus diffidens, ad Apollinis Delphici oraculum confugit, 
perqje legatos sciscitatus est, quonam mode tarn grave 
bellum averti posset ? Respondisse deus fertur, ita Jinem 
eifore, si rex ipse hostili manu occidisset. Quod quidem 
non solum in tctis Athemensium, sed etiam in hostium 
castris percrebuit. Unde factum est, ut ediceretur, ne quis 
Codri corpus vulneraret. Id postquam cognovit, depositis 
insignibus imperii, famularem cultum induit, ac pabulantium 
hostium globo sese objecit, unumque ex his falce percus- 



It) SHOUT NARRATIONS. 

sum, in caedem suam compulit. Cognito regis corpore, 
Dorienses sine proelio discedunt. Atque ita Athenienses 
virtute ducis, pro salute patriae morti se offerentis, bello 
liber antur. Quis Codrum non miretur, qui iis artibus 
mortem quaesierit, quibus ab aliis vita quaeri solet ? 

3. Mildness of Pericles. 

Perielem in foro publica negotia tractantem improbus 
et petulans homo maledictis insectabatur. Quae cum ille 
patienter ferret, nee ullum adeo verbum reponeret, diem 
totum perseveravit insectatio. Vesperi vultu gressuque 
placido domum reversus est Pericles, insequente eodem 
nebulone, et omnibus contumeliis eum impetente. iEdes 
ingressurns, cum jam nox^esset, uni e servis suis mandavit, 
ut accenso lumine hominem comitaretur ac reduceret do- 
mum. 

4. Magnanimity of Fahricius. 

Pyrrhi bello maximum exemplum est justitiae in hostena 
a Romanis constitutum. Cum enim rex Pyrrhus populo 
Romano bellum ultro intulisset, cumque de imperio certa- 
men esset cum rege generoso ac potente ; perfuga ab eo 
venit in castra Fabricii, eique est pollicitus, si praemium 
sibi proposuisset, se, ut clam venisset, sic clam in Pyrrhi 
castra rediturum, et eum veneno necaturum. Hunc Fa- 
bricius reducendum curavit ad Pyrrhum : idque factum 
ejus a senatu laudatum est. 

5. Disinterestedness of Epaminondas. 

Tentata est Epaminondas abstinentia a Diomedonte Cy- 
zice.no. Namque is, rogatu Artaxerxis, Epaminondam 
pecunia corrumpendum susceperat. Hie magno cum pon- 
dere auri Thebas venit, et Micythum adolescentulum, 
quern turn Epaminondas plurimum diligebat, quinque ta- 
lentis ad suam perduxit voluntatem. Micythus Epaminon- 



SHORT NARRATIONS. 



17 



dam convenit, et causam adventus Diomedontis ostendit. 
At ille, Diomedonte coram, Nihil, inquit, opus pecunid est. 
Nam si ea rex vult, quce Thebanis sunt utilia, gratis facere 
sum paratus : sin autem contraria, non habet auri atque 
argenti satis. Namque orbis t err arum divitias accipere 
nolo pro patrice caritate. Te, qui me incognitum tentasti, 
tuique similem existimdsti, non miror, tibi ignosco. Sed 
egredere proper e, ne alios corrumpas, cam me non potueris. 
Tu, Micythe, argentum huic redde : nisi id confestimfacis, 
ego te tradam magistratui. Hunc Diomedon cum rogaret, 
ut tuto exire, suaque, quae attulisset, liceret efferre : Istud, 
inquit, faciam; neque tua causa, sed med, ne, si tibi sit pe-^ 
cunia adempta, aliquis dicat, ad me ereptum pervenisse, 
quod delatum accipere noluissem. Cum quaesisset a Di- 
omedonte, quo se duci vellet, et ille, Athenas, dixisset, 
presidium dedit, ut eo tuto perveniret. 

6. Magnanimity of Aris tides. 

Non ignorabat Aristides, Themistoclem sibi diu clam, 
aut aperte, fuisse adversatum in administranda republica. 
Noverat quoque, se ejus maxime opera pulsum fuisse in 
exsilium. At ostendit, quam alienus ab ulciscendo animus 
esset, quum deliberaretur de ipso Themistocle e civitate 
ejiciendo testarum suffragiis. Opportuna certe oblata erat 
expetendae vindictae occasio. Nihil tamen ab eo aut dic- 
tum aut factum est, quod nocere posset inimico. Et ut 
prius ei non inviderat florenti opibus et rerum gestarum 
gloria, sic turn noluit. premere periclitantem, et eo dejecto 
exsultare. 

7. Sanctity of an Oath. 

Pythagoras discipulis praecipiebat, ut ad jurandum rare 
ac tarde accederent, se verb clignos praeberent, quibus non 
jurantibus fides haberetur propter vitas integritatem. Ita- 
que Clinius Pythagoricus, cum trium talentorum mulctam 
jurejurando effugere posset, maluit tantae pecuniae damnum 
2* 



IS SHORT NARRATIONS. 

facere, quam jurare, cum tamen non fuisset falso juraturus, 
Credidit enim Pythagoras, et qui eum secuti sunt, parum 
pium et religiosum esse, divinum numen advocare ob res 
humanas, quarum plurimae parvae vilesque essent. 

8. True Fraternal Affection. 

iE tern am sibi apud posteros famam paravit Proculejus 
paterno in fratres animo. Is fuit eques Romanus, Augusti 
amicus. Patre mortuo, patrimonium cum fratribus, Mure- 
na et Scipione, aequis partibus diviserat : at illi bello civili 
bonis omnibus spoliati sunt. Quam calamitatem ut leniret 
Proculejus, facultates omnes suas cum fratribus iterum est 
partitus. 

9. A Contest between Brothers. 

Operae pretium est disceptationem audire fratrum bar- 
barorum, non de agelli particula, non de mancipiis, non 
de pecore, sed de ipso Persidis regno. Quum Darius, 
Persarum rex, obiisset, certamen de regno ejus ortum est 
inter Artemenem, maximum natu filiorum ejus, et Xer- 
xem : quod concordi animo ad patruum suum, Artapber- 
nem, velut ad domesticum judicem, detulerunt. Qui, 
domi cognita causa, Xerxem praeposuit : adeoque fraterna 
contentio fuit, ut nee victor insultaverit, nee victus doluerit, 
ipsoque litis tempore alter alteri munera miserint. Tanto 
moderatius turn fratres inter se regna maxima dividebant, 
quam nunc exigua patrimonia partiuntur. 

10. The Love of Honor of the Athenians. 

Themistocles post victoriam ejus belli, quod cum Persis 
fuit. dixit in concione, se habere consilium reipublicae sal- 
utare, sed id sciri opus non esse. Postulavit, ut aliquem 
populus daret, quocum communicaret. Datus est Ari- 
stides. Huic ille : classem Lacedaemoniorum, quae sub- 
ducta esset ad Gytheum (portum), clam incendi posse, 



SHORT NARRATIONS. 19 

quo facto frangi Lacedsemoniorum opes necesse esset. 
Quod Aristides cum audisset, in concionem magna ex- 
soectatione venit, dixitque, perutile esse consilium, quod 
Themistocles afferret, sed minime honestum. Itaque Athe- 
nienses, quod honestum non esset, id ne utile quidem pu- 
taverunt, totamque earn rem, quam ne audierant quidem, 
auctore Aristide repudiaverunt. 

11. The Indian Widows. 

Mulieres in India, cum est cujusvis earum vir mortuus, 
in certamen judicium que veniunt, quam plurimum ille di- 
lexerit. Plures enim singulis solent esse nuptae. Quae est 
victrix, ea laeta, prosequentibus suis, una cum viro in rogum 
imponitur : illae victae, moesUe discedunt. 

12. Cowardice Punished. 

Praenestinus praetor per timorem segnius ex subsidiis suos 
duxerat in primam aciem. Quern cum Papirius Cursor 
inambulans ante tabernaculum vocari jussisset, lictorem 
expedire securim jussit, Ad quam vocem exanimi stante 
Prsenestino : Agedum lictor, ecocide radicem hanc, inquit, 
incommodam amhtdaniibus ; perfusumque ultimi supplicii 
metu, mulcta dicta, dimisit. 

13. Magnanimous Enemies. 

Quum e carcere atque ipsa urbe Atheniensiunx profu- 
gisset orator Demosthenes, respexit aliquos ex inimicis 
citato cursu vestigia sua subsequentes, et latebras pavidus 
qusesivit. At illi eum saepius nomine compellatum tandem 
adsecuti, oraverunt, ut, posita formidine, pecuniam accip- 
eret, quam domo ei attulerant in viaticum et subsidium, 
hortantes, ne casum ferret acerbius. Quibus Demos- 
thenes : Qui possum, inquit, non graviter ferre, me ea 
urbe carere ; ubi tales inimicos habeam, quotes si amicos 
haberem, felicissimus essem. 



20 SHORT NARRATIONS. 

14. Affability in Intercourse, 

Cum venisset Plato ad ludos Olympicos, frequentissi- 
mum omnium in Graeoia eonventum, contubernium Olym- 
pic iniit cum ignotis hominibus, ignotus iis et ipse. Ita 
vero eos cepit ac sibi devinxit, turn morum suavitate, turn 
sermonibus ab omni affectatione sapiential alienis, ut pere- 
grini illi plurimum gaud ere nt fortuito talis viri contuber- 
mo. Neque vero Academiae aut Soeratis mentionem ullam 
fecit. Hoc solum illis declaravit, se Platonem appellari. 
Cum peractis ludis Athenas venissent, perhumaniter eos 
excepit. Turn hospites : Age, inquiunt, monstra nobis 
ilium tihi cognominem Soeratis discipulum, eujus magna 
ubique fama est. Due nos in Academiam, et siste viro, ut 
aliquem ex ejus quoque colloquio fructum coUigamus. At 
ille leniter subridens, quemadmodum solebat : Ego vero, in- 
quit, ille ipse sum. Obstupuere illi, quod socium tamdiu 
habuissent tantum virum, ignorantes : atque intellexerunt, 
posse eum sibi conciliare animos eorum, quibuscum esset, 
etiam sine consuetis illis de philosophia sermonibus. 

15. The Natural Picture. 

Zeuxis et Parrhasius, pietores celeberrimi, certamen 
artis inter se instituerunt. Zeuxis tarn scite effioxit uvas, 
ut aves advolarent eas absumpturss. Parrhasius detulit lin- 
teum pictum, ita veritate reprasentata, ut Zeuxis, alitum 
judicio tumens, fiagitaret, tandem remoto linteo ostendi 
picturam. Mox intellecto error e, Vicisti, inquit, Farrha- 
si. Nam ego avesfefelli, tu artijicem. Fertur et postea 
pinxisse puerum, uvas ferentem. Ad quas cum advolas- 
sent aves, iratus operi dixit : Uvas melius pinxi, quam pue- 
rum. Nam si et hunc consummassem, aves timer e de- 
buerant. 

16. Frankness of Philoxenus. 

Poematis scribendis operam dabat Sicilian tyrannus Dio- 
nysius, et magis ob carmina, quam propter res bello gestas, 



SHORT NARRATIONS. 21 

aese jactabat. Arcessierat ad se, ac praecipuo in honore 
habebat, quoscunque usquam arte poetica nobilis esse audi- 
erat, eorumque judiciis poemata sua subjiciebat. At illi, 
ne regis benevolentiam amitterent, quae scribebat, omnia 
probabant ac laudabant. Aderat inter eos Philoxenus, 
celeberrimus dithyramborum artifex, qui unus adulari 
nescius, quum aliqusndo inepta a Dionysio recitata carmina 
audisset, de iis, quid sentiret, libere aperuit. Qua libertate 
offensus rex, reprehensorem suum a satellitibus abripi, et 
in latomias, qui publicus career erat, detrudi jussit. Sed 
postridie ab amicis, Philoxeno veniam dari postulantibus, 
exoratus, rursus ad epulas eum adhibuit. Carmina sua, 
ut solebat, ipse mirum in modum extulit, et de quibusdam 
versibus, quos omnium optimos existimabat, sententiam 
Philoxeni exquisivit. Ille, nullo ad regis interrogationem 
responso reddito, ejus satellites vocavit, seque in latomias 
reduci jussit. Tam facetam libertatem, quae omnium 
convivarum risu excepta fuerat, aequo animo tulit Dionysius. 

17. Power of Industry. 

Orator futurus imitetur ilium, cui sine dubio summa vis 
dicendi conceditur, Atheniensem Demosthenem ; in quo 
tantum studium fuisse tantusque labor dicitur, ut imped- 
imenta naturae diligentia industriaque superarit; cumque 
itabalbus esset, ut ejus ipsius artis (Rhetoriccz), cui studeret, 
primam literam non posset dicere, perfecit rneditando, ut 
nemo planius eo locutus putaretur. Qui etiam, ut memo- 
riae proditum est, conjectis in os calculis, summa voce ver- 
sus multos uno spirilu pronuntiare consuescebat, neque id 
consistens in loco, sed inambulans, atque adscensu ingre- 
diens arduo. 

18. The Death of Epammondas. 

Epaminondas cum vicisset Lacedaemonios apud Man- 
tineam, simulque ipse gravi vulnere exanimari se videret : 
ut primum dispexit, quaesivit, salvusne esset clypeus ? 
Cum salvum esse flentes sui respondissent, rogavit. 



22 SHORT NARRATIONS. 

essentne fusi hostes ? Cumque id quoque, ut cupiebat, 
audivisset, evelli jussit earn, qua erat transfixus, hastam. 
Ita multo sanguine profuso, in laetitia et in victoria est 
mortuus. 

19. Courage of a Son. 

Lucio Manlio, cum dictator fuisset, Marcus Pomponius, 
tribunus plebis, diem dixit quod is paucos sibi dies ad dicta- 
turam gerendam addidisset. Cj*iminabatur etiam, quod 
Titum filium, qui postea est Torquatus appellatus, ab ho- 
minibus relegasset, et ruri habitare jussisset. Quod cum 
audivisset adolescens films, negotium exhiberi patri, ac- 
currisse Romam, et cum prima luce Pomponii domum 
venisse, dicitur. Cui cum esset nuntiatum ; quod ilium 
iratum allaturum ad se aliquid contra patrem arbitraretur, 
surrexit e lectulo, remotisque arbitris, ad se adolescentem 
jussit venire. At ille, ut ingressus est, confestim gladium 
destrinxit, juravitque, se ilium statim interfecturum, nisi 
jusjurandum sibi dedisset, se patrem missum esse facturum. 
Juravit, hoc coactus terrore, Pomponius. Rem ad populum 
detulit : docuit, cur sibi causa desistere necesse esset : 
Manlium missum fecit. Tantum temporibus illis jusjuran- 
dum valebat. 

20. Strong Memory. 

Seneca tantam habuit memoriam, quae in miraculum 
usque procederet. Nam et duo millia nominum recitata, 
quo ordine erant dicta, reddebat, et ab his, qui ad audien- 
dum pr^ceptorem convenerant, singulos versus a singulis 
datos, cum plures, quam ducenti, efficerentur, ab ultimo 
incipiens, usque ad primum, recitabat. — Hortensius, simili 
memoria prasditus, in auctione persedit diem totum, et om- 
nes res, et prelia, et emptores ordine suo, argentariis recog- 
noscentibus, ita ut in nullo falleretur, recensuit. — Quidam 
alius recitatum a p v oeta carmen novum, suum esse dixit, 
idque ut probaret, protinus ex memoria recitavit : cum hoc 
ille, cujus carmen erat, facere non posset. 



SHORT NARRATIONS. 23 

21. Unexpected Request of Anaximenes. 

Alexander Magnus eloquentiae magistro usus erat A- 
naximene, Lampsaceno, quae res postea Lampsaco saluti 
fuit. Earn enim urbem diruere statue rat Alexander, quod 
a partibus Darii adversum se stetisset. Itaque conspicatus 
Anaximenem ex urbe prodeuntem, nee dubitans, quin de- 
precatum pro patria veniret ; per deos juravit, se, quod ille 
petiturus esset, non facturum. Quo audito callidus orator 
regem rogavit, ut Lampsacum dirueret. Ergo propter 
jusjurandum, callidamque praeceptoris quondam sui pe- 
titioner^ Larnpsacenis delicti gratiam fecit. 

22. When will Kings hear the Truth °l 

Antiochus rex, quum in venatione, ferae persequendae 
studio, ab amicis et servis aberrasset, in casarn pauperum 
hominurn intravit ignotus. Cum iis coenans, sermonem 
de rege injecit, ut ccgnosceret, quae esset hospitum de se 
opinio. Turn illi : Regem in caeteris quidem bonum et 
laude dignum esse, sed amicis utentem malis, plurima ne- 
gligere, et saepe, quae necessaria essent, nihil curare, quod 
venationi plus aequo indulgeret. Tacuit turn quidem An- 
tiochus ; sed postquam, orto sole, ad casam illam venere 
regii satellites, et purpuream vestem cum diadem ate attu- 
lere : converso sermonis ad regia ilia insignia ; Certe, 
inquit, ex quo die vos sumpsi, heri primlm veros de me ser~ 
mones audivi. 

23. Happiness of Tyrants. 

Dionysius major, Siciliae tyrannus, ipse indicavrt, quam 
esset beatus. Nam cum quidam ex ejus as^entatoribus, 
Damocles, commemoraret in sermone copias ejus, opes, 
majestatem dominates, rerum abundantlam, magnificeniiam 
aediumregiarum; negaretque, unquam beafiorem quemquam 
fuisse : Visne igitur, inquit, Damoch, quoniam hcec te vita 
delectat, ipse eandem degustare, et fortunam experiri meam ? 
Cum se ille cupere dixisset, coHocare jussit bbti Inem inaureo 
lecto, strato pulcherrimo, textiii stragulo, magniflcis oper- 



24 SHORT NARRATIONS. 

ibus picto ; abacosque complures ornavit argento auroque 
cselato. Turn ad mensam eximia forma pueros delectos 
jussit consistere, eosque, nutum illius intuentes diligenter, 
ministrare. Aderant unguenta, coronae : incendebantur 
odores : mensae conquisitissimis epulis exstruebantur. For- 
tunatus sibi Damocles videbatur: In hoc medio apparatu 
fulgentem gl tdium, e lacunar! seta equina aptum, demitti 
jussit, ut impenderet illius bead cervicibus. Itaque nee 
pulchros illos ministratores adspiciebat, nee plenum artis 
argentum : nee naatium porrigebat in mensam. Denique 
exoravit tyrannum, ut abire licere f , quod jam beatus nollet 
esse. Satisne vddetur declarasse Dionysius, nihil esse ei 
beatum, cui semper aliquis terror impendeat? 

24. Defence against a Charge of Imbecility. 

Sophocles ad summam senectutem tragoedias fecit : 
quod propter stadium cum rem familiarem negligere vide- 
retur, a filiis in judicium vocatus est, ut, quemadmodum 
Romano more male rem gerentibus patribus bonis interdici 
solet, sic ilium, quasi desipieatem, a re familiari remove- 
rent judices. Turn senex' dicitur earn fabulam, quam in 
manibus habebat et proxime scripserat, (Edipum Coloneum, 
recitasse judicibus, quassisseque, num illud carmen desi- 
pientis videretur ? Quo recitato, sententiis judicum est libe- 
ratus. 

25. Obliging Disposition of Aristides. 

Eo tempore, quo congregatus pipulus Atheniensis de 
ejiciendo Aristide ferebat suffragia, quae testulis ex more 
inscribebantur, homo quid am rudis Aristidi ipsi dicitur 
testulam traiidisse, ac petiisse, ut inscriberet Aristidem. 
Roganti, quid Aristides commisisset % ille respondit, se ig- 
norare Aristidem ; scd sibi placere, quod tarn cupide elab- 
or asset, ut pr&ter cceteros Justus apoellaretur. Aristidem 
ferunt nihil respondisse, sed inscripsisse testulae nomen 
suum, hominique reddidisse. 



SHORT NARRATIONS. 25 

26. The too obedient Servant. 

P. Piso orator, ne interpellaretur, servis praeceperat, ut 
tantum ad interrogata responderent, nee praeterea quidquam 
dicerent. Evenit, at Clodium, qui turn temporis, magis- 
tratum gerebat, ad convivium invitari juberet. Hora coe- 
nae instabat. Aderant caeteri convivae omnes. Solus 
exspectabatur Clodius. Piso servum, qui soiebat convivas 
invitare, aliquoties emisit, visum, an veniret. Vesperascente 
jam coelo quum adventus ejus desperaretur, Piso servo, 
" Die," inquit, " an forte non invitasti Clodium ? " Invitavi, 
respondit. " Cur ergo non venit ? " Quia venturum se ne- 
gavit. "Cur id non statim dixisti ? " Quia de eo non sum 
abs te interrogans. 

27. Noble Slaves of a noble Master. 

Plotius Plancus, a triumviris proscriptus, in regione 
Salernitana latebat. Ab iis, qui latentem quaerebant, com- 
prehensi servi ejus, multumque ac diu torti, negabant con- 
stanter, se scire, ubi dominus esset. Non sustinuit deinde 
Plancus, tarn fideles servos ulteriiis cruciari, sed processit 
in medium, jugulumque gladiis militum objecit. 

28. Conscientiousness of Regulus. 

Attilius Regulus, primo Punico bello captus a Poenis, 
juratus missus est ad senatum Romanum, ut, nisi redditi 
essent Poenis captivi nobiles quidam, rediret ipse Cartha- 
ginem. Is cum Romam venisset, in senatu mandata ex- 
posuit, sed reddi captivos, negavit esse utile : illos enim 
adolescentes esse, et bonos duces, se jam confectum se- 
nectute. Cujus cum valuisset auctoritas, captivi retenti sunt : 
ipse Carthaginem rediit ; neque eum caritas patriae retinuit, 
fiec suorum. Neque vero turn ignorabat, se ad Qrudelis- 
simum hostem, et ad exquisita supplicia proficisci : sed jus- 
jurandum conservandum putabat. 
3 



£ (J SHORT NARRATIONS. 

29. Advantages of Union. 

Scilurus, Scytharum rex, morti proximus, adferri fasci- 
culum hastilium jussit, eumque, ut erat colligatus, dedit 
confringendum filiis suis octoginta. Cum id quisque se 
facere posse negasset ; ipse, soluto fasciculo, singula has- 
tilia-facile confregit : ita docens, illos, si Concordes essent, 
insuperabiles fore ; si dissiderent, infirmos futuros. 

30. The Epigram, ivhich was paid for. 

Solebat Graeculus quidam descendenti e palatio Caesari 
Augusto honorificum aliquod epigramma porrigere. Id 
cum frustra saepe fecisset, et tamen rursus eum idem fac- 
turum duxisset Augustus ; breve sua manu in eharta exa- 
ravit Graecum epigramma, et Graeculo advenienti obviam 
misit. Ille inter legendum laudare, mirarique tarn voce, 
quam vultu gestuque. Deinde, quum accessisset ad sel- 
lam, qua Caesar vehebatur, demissa in pauperem crume- 
nam manu pancos denarios protulit, quos principi daret, 
dixitque, se plus daturum fuisse, si plus habuisset. Secu- 
to omnium risu, dispensatorem Caesar vocavit, et satis 
grandem pecuniae summam numerari Graeculo jussit. 

31. Patriotism of Aratus. 

Aratus Sicyonius jure laudatur, qui cum ejus civitas 
quinquaginta annos a tyrannis teneretur, profectus Argis 
Sicyonem, clandestino introitu urbe est potitus. Cumque 
tyrannum Nicoclem improviso oppressisset, sexcentos exsu- 
les, qui fuerant ejus civitatis iocupletissimi, restituit, rem- 
que publicam adventu suo liberavit. Sed cum magnam 
animadverteret in bonis et possessionibus difficultatem, 
quod et eos, quos ipse restituerat, quorum bona alii posse- 
derant, egere iniquissimum arbitrabatur, et quinquaginta 
annorum possessiones moveri non nimis aequum putabat, 
propterea quod tarn longo spatio multa baereditatibus, mul- 
taemptionibus, multa dotibus tenebantur sine injuria: judi- 
cavit, neque illis adimi, neque his non satisfieri, quorum 



SHORT NARRATIONS. 27 

ilia fuerant, oportere. Cum igitur statuisset, opus esse 
ad earn rem constituendam pecunia, Alexandiiam se pro- 
ficisci velle dixit, remque integram ad reditum suum 
jussit esse : isque celeriter ad Ptolemasum, suum hospi- 
tem 5 venit, qui turn regnabat alter post Alexandriam con- 
ditam. Cui cum exposuisset, patriam se liberare velle, 
causamque docuisset ; a rege opulento vir sumrrms fa- 
cile impetravit, ut grandi pecunia adjuveretur. Quam 
cum Sicyonem attulisset, adhibuit sibi in consilium quinde- 
cem principes, cum quibus causas cognovit et eorum, qui 
aliena tenebant, et eorum, qui sua amiserant : perfecitque 
ae^timandis possessionibus, ut persuaderet aliis, ut pecuniam 
accipere mallent, possessionibus cederent : aliis, ut com- 
modius putarent, numerari sibi, quod tanti esset, quam suum 
recuperare. Ita perfectum est, ut omnes concordia con- 
stitute sine querela discederent. O virum magnum dig- 
numque, qui in nostr& republica natus esset ! 

32. Contempt of Death. 

Cum Canius lulus, vir imprimis magnus, cum Cajo Ca- 
ligula diu fuisset altercatus, abeunti tyrannus ille dixit : " Ne 
forte inepta spe tibi blandiaris, duci te jussi." " Gratias," in- 
quit, " ago, optime princeps." Decern medios usque ad sup- 
plicium dies sine ulla sollicitudine exegit. ' Vix credi po- 
test, quam in tranquillo fuerit. Ludebat latrunculis. cum 
centurio, plures capite damnatos ducens, ilium quoque cita- 
n jubet. Vocatus numeravit calculos, et sodali suo, Vide, 
in quit, ne post mortem meam mentiaris, te vicisse. Turn 
annuens centurioni, Testis, inquit, eris, uno me antecedere. 
Quanta animi tranquillitas ! 

33. The noblest Emulation. 

Taxiles, unus e regibus Indiee, occurrens Alexandre sic 
emn allocutus est : Provoco te non ad pugnam, neque ad 
helium ; sed aliud certaminis genus : si inferior es, a nobis 
accipe beneficium ; sin superior, nobis benefacito. Cui 
Alexander, Jitqui, inquit , de hoc ipso nobis certandum 



28 SHORT NARRATIONS. 

est, uter benefaciendo superet alterum. Et humanissime 
complexus ilium, non solum non privavit regno, sed auxit 
etiam. 

34. Value of a Happy Death. 

Argiae sacerdotis, Cleobis et Biton, filii, praedicantur. 
Nota fabula est. Cum enim illam ad solemne et statuni 
sacrificium curru vehi jus esset, satis longe ab oppido ad 
fanum, morarentnrque jumenta : tunc juvenes ii, quos mo- 
do nominavi, veste posita, corpora oleo perunxerunt, ad 
jugum accesserunt. Ita sacerdos advecta in fanum, cum 
currus esset ductus a filiis, precata a de§. clicitur, ut illis 
praemium daret pro pietate quod maximum homini dari 
posset a deo. Post, epulatos cum matre adolescentes, 
somno se dedisse, mane inventos esse mortuos.— Simili 
precatione Trophonius et Agamedes usi dicuntur ; qui 
cum Apollini Delphis templum exaedificavissent, veneran- 
tes deum, petierunt mercedem non parvam quidem operis 
et laboris sui, nihil certi, sed quod esset optimum homini. 
Quibus Apollo se id daturum ostendisse dicitur post ejus 
diei diem tertium : qui ut illuxit, mortui sunt reperti. 

35. A remarkable Dream. 

Clarum admodum somnium traditur, si fabula vera est. 
Cum duo quidam Arcades familiares iter una facerent, et 
Megaram venissent, alterum ad cauponem devertisse ; ad 
hospitem, alterum. Qui ut coenati quiescerent, concu- 
bia nocte visum esse in somnis ei, qui erat in hospitio 
ilium alterum orare, ut subveniret, quod sibi a caupone in- 
terims pararetur : eurn .prime perterritum somnio surrexis- 
se : dein cum se collegisset, idque visum pro nihilo haben- 
dum esse duxisset, recubuisse : turn ei dormienti eundem 
ilium visum esse rogare, ut, quoniam sibi vivo non subve- 
nisset, mortem suam ne inultam esse pateretur : se inter- 
fectum in plaustrum a caupone esse conjectum, et supra 
stercus injectum : petere, ut mane ad portam adesset, prius- 
quam plaustrum ex oppido exiret. Hoc vero somnio eurn 



SHOUT NARRATIONS. 29 

commotum, mane bubulco praesto ad portam fuisse : quae- 
sisse ex eo, quid esset in plaustro : ilium perterritum fugis- 
se, raortuum erutum esse : cauponem, re patefacta, poenas 
dedis^e. - 

36. The too hasty Bargain. 

C. Canius, eques Romanus, cum se Syracusas otiandi, 
(ut ipse dicere solebat,) non negotiandi causa, contulisset. 
dictitabat, se hortulos aliquos velle emere, quo invitare 
amicos, et ubi se oblectare sine interpellatoribus posset. 
Quod cum percrebuisset, Pythius ei quidam, qui argenta- 
rium faceret Syracusis, venales quidem se hortos non ha- 
bere, sed licere uti Canio, si vellet, ut suis : et simul ad 
coenam hominem in hortos invitavit in posterum diem. 
Cum ille promisisset, turn Pythius, qui esset, ut argentari- 
us, apud omnes ordines gratiosus, piscatores ad se convo- 
cavit, et ab his petivit, ut ante suos hortulos postridie pisca- 
rentur : dixitque, quid eos facere vellet. Ad coenam tem- 
pore venit Canius : opipare a Pythio apparatum convivium : 
cymbarum ante oculos multitudo : pro se quisque, quod ce- 
perat, adferebat : ante pedes Pythii pisces abjiciebantur. 
Turn Canius, Quceso, inquit, quid est hoc, Pythi ? tantum- 
ne piseium, tantumne cymbarum ? Et ille, Quid mirum ? 
inquit, hoc loco est, Syracusis quidquid est piscium : hcec 
aquatio : hdc villa isti carere non possunt. Incensus Ca- 
nius cupiditate contendit a Pythio, ut venderet* Gravate 
ille primo. Quid multa ? impetrat. Emit homo cupidus 
et locuples tanti, quanti Pythius voluit, et emit instructos : 
negotium conficit. Invitat Canius postridie familiares su- 
os : venit ipse mature : seal mum nullum videt. Quasrit 
ex proximo vicino, num feriag quaedam piscatorum essent, 
quod eos nullos videret? JVulltz, quod sciam, inquit ille, 
sed hie piscari nulli solent. Itaque heri mirabar, quid ac- 
cidisset. Stomachari Canius. Sed quid faceret ? non- 
dum enim Aquillius protulerat de dolo malo formulas. 
3* 



30 • SHORT NARRATIONS. 

37. Funeral Trials of the Egyptians. 

Refert Diodorus Siculus, hunc apud veteres iEgyptios 
rnorera fuisse, ut mortui regis corpus non ante sepulcro 
oonderetur, quam cuncta ejus facta expensa essent. Uni- 
cuique facultas dabatur, defunctum accusandi. Institue- 
batur judicium : et, si plura male fecisse rex coargueretur, 
carebat sepulcro. Cujus dedecoris metu factum est, ut 
-multi pie justeque imperaverint. 

38. The Boaster. 

Reversus quidam in patriam, unde aliquot annis abfue- 
rat, in omnibus ccetibus gloriabatur et jactabat praeclara 
sua facinora. Inter alia narrabat, se in insula Rhodo sa- 
liendo vicisse optimos in hac exercitatione artifices. Os- 
tendebat etiam spatii longitudinem, quam prseter se nemo 
potuisset saltu superare. Cujus saltus se testes habere 
universos Rhodios dicebat. Turn unus de circulo : Heus 
lu, si vera narras, nihil opus est istis testibus ; hie Rho- 
dum esse puta, hie salta. 

39. The Stoie Posidonius. 

Pompejus narrabat, se, cum Rhodum venisset dece- 
dens ex Syria, audire voluisse Posidonium : sed cum 
audivisset, eum graviter esse segrum, quod vehementer 
ejus artus laborarent ; voluisse tamen nobilissimum phiios- 
ophum visere. Quern ut vidisset, et salutavisset, honorifi- 
cisque verbis prosecutus esset, molesteque se dixisset fer- 
re, quod eum non posset audire ; at ille, Tu vero, inquit, 
potes ; nee committam, ut dolor corporis efficiat, ut frus- 
ira tantus vir ad me venerit. Itaque narrabat, eum gravi- 
ter et copiose de hoc ipso, Nihil esse bonum, nisi quod ho- 
nestum esset, cubantem disputavisse ; cumque quasi faces ei 
doloris admoverentur, saepe dixisse : Nihil agis, dolor ; 
quamvis sis molestus, nunquam te esse confitehor malum. 



SHORT NARRATIONS. 31 

40. Magnanimity of Titus. 

Duo viri amplissimi ordinis cum adversus Titum Caesa^ 
rem conjurassent, neque negare cogitatum scelus possent. 
raonuit Titus, ut desisterent ab incepto : si quid desidera- 
rent, proniisit, se daturum : cursores suos confestim misit 
ad matrem alterius, ut ei anxiae de vita filii nuntiarent, il- 
ium salvura. Utrumque epulis secum accumbere voluit, 
et in eadem familiaritate, qua antea, habuit. 

4 1 . Education of the Persians. 

Persae liberos suos a quinto anno ad vicesimum tria 
edocebant, equitare, sagittas arcu mittere, vera loqui. 
Turpissimum apud eos habebatur, mentiri. Secundum 
mendacium turpitudini erat aes alienum : maxime, quod, 
qui aere alieno obstringitur, mendacio obnoxius esse soleat, 
et saepissime verba pro re dare. Justitiam quoque liberi 
Persarum edocebantur a pueritia. Nam quemadmodum 
pueri in Gr^cia in scholas itabant, literarum liberaliumque 
artiurn discendarum causa ; sic apud Persas pueri scholas 
frequentabant, ad accipiendam justitiae disciplinam. Quam 
ut citius et certius discerent, non solum eorum animis prae- 
cepta justitiae inculcabantur, sed docebantur etiam justas 
feiTe sententias de lis, quae inter ipsos exoriebantur, con- 
troversiis, et legitimas pro cujusque delicti modo poenas 
constituere. Itaque bonam diei partem impendebant pub- 
lici justitiae praeceptores audiendis dijudicandisque puero- 
rum disceptationibus. 

42. Xenophon, the Pupil of Socrates. 

Xenophontem in angiportu obviam habuit Socrates. 
Quumque videret adolescentem vultu specioso admodum 
et verecundo, porrecto baculo vetuit, ne praeteriret. Ut 
constitit, interrogavit eum Socrates, ubinam venderentur, 
quae essent necessaria variis usibus civium ? Ad quae cum 
expedite respondisset Xenophon, percontatus est : ubinam 
boni ac probi homines fierent ? Id vero nescire se, quum 



32 SHORT NARRATIONS. 

responderet adolescens, Sequere igitur me, inquit Socra- 
tes, et disce. Ex eo tempore Xenophon ccepit esse So- 
cratis auditor, et bonus probusque factus est, 

43. Archimedes. 

Captis Syracusis, quas Archimedes machinationibus suis 
mirificis diu defenderat, Marcellus, imperator Romanus, 
gravissime edixit, ne quis Archimedi vim faceret. At is 
dum, animo et oculis in terram defixis, formas in pulvere 
describit, militi Romano, qui praedandi causa in domum 
irruperat, strictoque gladio, quisnam esset ? interrogabat, 
propter nimium ardorem studii nihil respondet, nisi hoc : 
JVoli turbare circulos meos. A milite igitur, ignaro quis 
esset, interficitur. 

44. The cruel Pollio. 

Quis non Vedium Pollionem oderit, quod muraenas 
sanguine humano saginabat, et servos, si quid offenderent, 
in vivarium abjici jubebat ? O hominem mille mortibus 
dignum ! Quum aliquando apud eum coenaret Augustus, 
fregerat unus ex servis ejus vas crystallinum. Rapi eum 
ad mortem Vedius jussit, et objici muraenis, quas ingentes 
in piscina continebat. Evasit e manibus puer, et confugit 
ad Caesaris pedes, nihil aliud petiturus, quam ut aliter peri- 
ret, nee esca piscium fieret. Motus est novo crudelitatis 
genere Caesar, et ilium quidem mitti, crystallina autem 
omnia coram se frangi jussit, complerique piscinam. 

45. The best Termination of the Day. 

Quotidie ad rationem reddendam vocandus est animus. 
Faciebat hoc Sextius, ut, consummato die, cum se ad noc- 
turnam quietem recepisset, interrogaret se ipsum : Quod 
hodie malum tuum sanasti °l cui vitio obstitisti °l qua parte 
melior es °l Quid pulchrius hac consuetudine, excutientii 
totum diem ? 



SHORT NARRATIONS. 33 

46. The Eclipse explained. 

Pericles, cum classe Atheniensium ad bellum profectu- 
rus, triremem jam conscenderat, cum sol forte defecit. 
Quumque tenebrae coelo obductae essent, terror, ut magno 
prodigio oblato, incessit omnes. Pericles autem, guberna- 
torem trepidum ac stupentem cernens, chlamydem objecit 
oculis ejus, et ita tectum interrogavit, numquid horrendi id 
esset, aut calamitatem aliquam portend eret ? Negavit ille. 
Turn Pericles : " Quid," inquit, " inter hoc et illud interest, 
nisi quod illud, quod coelum caligine texit, chlamyde gran- 
dius est ? " 

47. JEschines and Demosthenes. 

iEschines orator cum cessisset Athenis et se Rhodum 
contulisset, rogatus a Rhodiis, legisse fertur orationem il- 
lam egregiam, quam in Ctesiphontem contra Demosthe- 
nem dixerat. Qua perlecta, petitum est ab eo postridie, 
ut legeret illam etiam, quae erat contra a Demosthene pro 
Ctesiphonte edita. Quam cum suavissima et maxima 
voce legisset, admirantibus, " Quanto," inquit,. " magis ad- 
miraremini, si audissetis ipsum ! " 

48. . Wisdom makes Men better. 

Stilponem, Megareum philosopum, acutum sane homi- 
nem et probatum temporibus illis accepimus. Hunc scri- 
bunt ipsius familiares, et ebriosum et mulierosum fuisse : 
neque hoc scribunt vituperantes, sed potius ad laudem. 
Vitiosam enim naturam ab eo sic edomitam et compressam 
esse doctrina, ut nemo unquam vinolentum ilium, nemo in 
eo libidinis vestigium viderit. Quid ? Socratem nonne 
legimus, queraadmodum notarit Zopyrus, physiognomon, 
qui se profitebatur hominum mores naturasque ex corpore, 
oculis, vultu, fronte pernoscere. Stupidum esse Socratem 
dixit et bardum, quod jugula concava non haberet : addi- 
dit etiam, mulierosum : in quo Alcibiades cachinnum dici- 
tur sustulisse. Derisus quoque est a ceteris, qui ilia in 



34 Short narrations. 

Socrate vitia non agnoscerent : ab ipso autem Socrate sub- 
levatus, qui, Non errat, respondit ; talis enim naturd es- 
se?n, nisi naturam philosophid superdssem. Hsec ex natu- 
ralibus causis vitia nasci possunt : exstirpari autem et fun- 
ditus tolli, ut is ipse, qui ad ea propensus fuerit, a tantis 
vitiis avocetur, non est id positum in naturalibus causis, 
sed in voluntate, studio, disciplina. 

49. The Inattentive Judges. 

Demosthenes quum aliquando quendam in causa capita- 
li defenderet, ac judices videret parum attentos ; " Paulis- 
per," inquit, " aures mihi praebete, rem narraturo novam at- 
que auditu jucundam." Ad quae verba quum illi jam au- 
res arrexissent, " Adolescens," inquit, " quispiam, asinum 
conduxerat, quo Athenis Megaram profecturus uteretur. In 
itinere autem cum aestus meridianus ingravesceret, neque 
esset umbraculum, quo solis ardorem defenderet, deposi- 
tis clitellis, sub asino sedens, umbra ejus semet obtegebat. 
Id vero agaso vetabat, hominem inde depellens, atque da- 
mans, asinum esse locatum, non umbram asini. Alter e 
diverso contendebat, etiam umbram asini sibi esse conduc- 
tam. Atque ea rixa adeo inter eos exarsit, ut etiam ad 
manus venerint. Tandem in jus ambulant." Haec locutus 
Demosthenes, ubi vidisset judices diligenter auscultantes, 
repente coepit a suggestu descendere. Turn revocatus a 
judicibus rogatusque, ut reliquam fabulam pergeret enarra- 
re, " Quid ? " inquit, u de asini umbra libet audire ? viri 
causam, de vita periclitantis, audire gravamini ? " 

50. Patriotism of Epaminondas. 

Suorum injurias civium patienter ferebat Epaminondas, 
quod se patriae irasci nefas esse duceret. Cum eum prop- 
ter invidiam cives prseficere exercitui noluissent, duxque 
esset delectus belli imperitus, cujus errore eo esset deduc- 
ta militum multitudo, ut omnes de salute pertimescerent, 
quod locorum angustiis clausi ab hostibus obsidebantur : 



SHORT NARRATIONS. 35 

desiderari coepta est Epaminondae diligentia. Erat enim 
ibi privatus numero militis. A quo cum peterent opem, 
nullam adhibuit memoriam contumeliae, et exercitum ob- 
sidione liberatum, domum reduxit incolumem. 

51. Parental Love of Solon. 

Solon quum Miletum venisset ad Thaletem, mirum sibi 
videri dixit, quod uxorem ille noa duxisset, nee liberos re- 
linqueret. Nihil turn Thales respondit, sed paulo post per- 
egrinum quendam subornavit, qui se nuper Athenis adve- 
nisse simularet. Quaerente Solone, num quid in ea urbe 
novi ? Homo, nihil aliud contigisse, respondit, nisi quod ad- 
olescentem quendam efferri vidisset, cujus funus lota fere 
civitas prosecuta esset. " Erat q< lippe," iriquit, u ut ferebant, 
filius viri, inter eives virtute praecellentis, et jam dudum ab 
urbe absentis ." "O infortunatum parentern ! ,? exclamat So- 
lon. " Caeteruin die," inquit, " quodnam ejus nomen fere- 
bant ?" "Auclivi equidem," respondit iile, "sedexcidit mihi. 
Hoc tantum memini, multum habitum esse sermonem de il- 
lius viri sapientia et jusritia." Solon, cujus metus ad singu- 
las peregrin! resgqnsiones magis magisque crescebat, turba- 
tus animo atque anxius qusesivit : numquid ille fa to functus 
adolescens Solonis filius dieeretur ? Quod ita esse, respon- 
dente ilio, coepit Solon caput cssdere aliaque et facere 
et dicere, qiae solent magno moerore oppressi. Turn ri- 
deos Thales, qui aderat, u Hasc me, 5 ' inquit, "o Solon, a 
ducenda uxore et gignendis liberis absterruerunt, quae te 
etiam, fortissimi animi virum, nunc frangunt. Te vero ni- 
hil hie nuntius moveat ! Haec^enim omnia ficta sunt." 

52. Domestic Circumstances of Regulus. 

Attilius Regulus, primi Punici belli gloria, cum in Afri- 
ca Carthaginis opes crebris victoriis contunderet, ac pro- 
rogatum sibi ob res bene gestas in proximum annum impe- 
rium cognovisset : Consulibus scripsit, villicum in agello, 
quern septern jugerum habebat, mortuum esse, occasio- 
nemque nactum mercenarium, amoto inde rustico instru- 



36 SHORT NARRATIONS. 

mento, discessisse. Ideoqne petere se, ut sibi successor 
mitteretur. ne deserto agro deesset, unde uxor ac liberi sui 
alerentur. Qua? postquam senatus a Consulibus accepit, 
et agrum Attilii illico eolendum locari, et alimenta conjugi 
ejus ac liberis praberi, resque, quas amiserat, redimi pub- 
lice jussit. 

53. Disappointed Ambition of Cicero. 

Ambitio Cieeronis, ex Sicilia redeuntis, quam foerit de- 
oepta, ipse refert. if Sic turn existimabam," inquit, " nihil 
homines aliud Roma?, nisi de quaestura mea,loqui. Frumen- 
ti in summa caritate maximum numerum miseram : negotia- 
toribus comis, mercatoribus Justus, municipibus liberates, so- 
ciis abstiaens, omnibus eram visus in omni officio diligen- 
tissiimis. Excogitati quidam erant a Siculis honores inau- 
diti. Itaque hac spe decidebam, ut mihi populum Roma- 
iium ultro omnia delaturum putarem. At ego, cum casu 
diebus iis, itineris faciendi causa, decedens e provincial Pu- 
teolos forte venissem, cum plurimi et lautissimi solent esse 
in iis locis : coneidi pene, cum ex me quidam quaesisset, 
quo die Roma exissem. et numquid in ea esset novi 6 ! Cui 
cum respondissem, me eprovincid decedere : Etiam rneher- 
culis. inquit, ut opinor. ex Africa. Huic ego jam stoma- 
chaos fastidiose, Tmo ex Sicilia, inquam. Turn quidam, 
i qui omnia sciret, Quid! tu nesds % inquit, hunt Syra- 
cusis qtuBst&rem fuisse ? Quid raulta ? destiti stomachari, 
et me unum ex iis feci, qui ad aquas venissent." 

54. The Court of Areopagus. 

Athenis erat sancrissimum et severissimum consilium, 
Areopagus. Xe autem reorum miserando adspectu hi ju- 
dices eommoverentur, ipsa noete, nullis admotis luminibus, 
judicia exercebant, summoque silentio sententias, tabellis 
iptas, dabant, ita ut alter alterius sententiam ignoraret. 
Hi Areopagitas damnaverunt aliquando puerum, qui co- 
turnicurn oculos eruerat, judicantes, id signum esse perni- 
ciosissimae mentis, multisque malo futuras, si adolevisset. 



SHORT NARRATIONS. 3? 

Ab iisdem diligentissime inquiri solebat, qui quisque Athe- 
niensium ageret, aut quonam quaestu sustentaret vitam, ut 
homines honeste viverent, memores, vitae rationem esse 
reddendam. 

56. Fidelity of a Dog. 

Pyrrhus rex in itinere incidit in canem, qui interfecti 
hominis corpus custodiebat. Quum audisset, eum jam 
tres dies cibi expertem assidere, nee a cadavere discedere, 
mortuum jussit human, canem vero deduci et curari dili- 
genter. Paucis post diebus militum lustratio habetur. 
Transeunt singuli, sedente reger Aderatcanis. Is, quum 
antea quietus et tacitus fuisset, simul ac vidit, domini sui 
percussores transire, procurrit furens, eosque allatravit, 
subinde se ad Pyrrhum convertens, ita quidem, ut non mo- 
do rex, sed omnes, qui aderant, suspicionem de iis concip- 
erent. Ergo comprehensi et examinati, levibus quibusdam 
signis aliunde accedentibus, fassi homicidlum poenas dede- 
runt. 

56. The Tyrant Dionysius, 

Duodequadraginta annos tyrannus Syracusanorum fuit 
Dionysius, cum quinque et viginti natus annos dominatum 
occupavisset. Qua pulchritudine urbem, quibus opibus 
prasditam, servitute oppressam tenuit civitatem ! Atqui de 
hoc homine a bonis auctoribus sic scriptum accepimus, 
summam fuisse ejus in victu temperantiam, in rebusque 
gerendis virum acrem et industrium, eundem tamen male- 
ficum natura et injustum. Ex quo omnibus, bene verita- 
tem intuentibus, videri necesse est miserrimum. Ea enim 
ipsa, quae concupierat, ne turn quidem, cum omnia se pos- 
se censebat, consequebatur. Qui cum esset bonis parenti- 
bus atque honesto loco natus (etsi id quidem alius alio mo- 
do tradidit) abundaretque sequalium familiaritatibus et con- 
suetudine propinquorum : credebat eorum nemini ; sed iis, 
quos ex familiis locupletum servos delegerat, quibus no- 
4 



oS SHORT NARRATIONS. 

men servitutis ipse detraxerat, et quibusdam convenis et 
feris barbaris, corporis custodiam committebat. Ita prop- 
ter injustam dominates cupiditatem in carcerern quodam- 
modo ipse se incluserat. Quin etiam, ne tonsori collum 
committeret, tondere Alias suas docuit. Et tamen ab iis 
ipsis, cum jam essent adultae, ferrum removit, instituitque, 
ut candentibus juglandium putaminibus barbam sibi et ca- 
pillum adurerent. Ciimque duas uxores haberet, sic noc- 
tu ad eas ventitabat, ut omnia specularetur, et perscrutare- 
tur ante. Et, cum fossam latam cubiculari lecto circum- 
dedisset, ejusque fossae transitum ponticulo ligneo conjunx- 
isset : eum ipsum, cum forem cubiculi clauserat, detorque- 
bat. Idemque cum in communibus suggestis consistere 
non auderet, concionari ex turri alta solebat. Atque is, 
cum pila ludere vellet (studiose enim id factitabat) tuni- 
camque poneret ; adolescentulo tradidisse gladium dicitur. 
Hie, cum quidam familiaris jocans dixisset, Huic quidem 
certe vitam tuam committas ; arrisissetque adolescens : 
utrumque jussit interfici ; alterum, quia viam demonstra- 
visset interimendi sui, alterum, quia id dictum risu appro- 
bavisset. Atque eo facto sic doluit, ut nihil gravius tulerit 
in vita : quern enim vehementer amarat, occiderat. Sic 
distrahuntur in contrarias partes impotentium cupiditates. 
Cum huic obsecutus sis, illi est repugnandum. 

57. A Supper at Plato's. 

Timotheum, clarum hominem Athenis, et principem 
civitatis, ferunt, cum coenavisset apud Platonem, eoque 
convivio admodum delectatus esset, vidissetque eum pos- 
tridie, dixisse, " Vestraa quidem coense non solum in praasen- 
tia, sed etiam postero die jucundae sunt." 

58. Philip reproves the Prodigality of Alexander. 

Prseclare epistola quadam Alexandrum filium Philippus 
accusat, quod largitione beneyolentiam Macedonum con- 
sectetur. " Quae te, malum," inquit, "ratio in istam spem in- 
duxit, ut eos tibi fideles putares fore, quos pecunia cor- 



SHORT NARRATIONS. 39 

rupisses ? An tu id agis, ut Macedones non te regem suum, 
sed ministrum et praebitorem sperent fore ? ,! 

59. Socrates' Opinion of Happiness. 

Socrates, cum esset ex eo quaesitum, Archelaum, Per- 
diccae filium, qui turn fortunatissimus haberetur, nonne bea- 
tum putaret ? " Haud scio," inquit ; " nunquam enim cum 
eo collocutus sum." — " Ain' tu ? an tu aliter id scire non 
potes ? " — " Nullo modo." — " Tu igitur ne de Persarum 
quidem rege magno potes dicere, beatusne sit ? " — " An 
ego possim, cum ignorem, quam sit doctus, quam vir bo- 
nus ? " — " Quid ? tu in eo sitam vitam beatam putas ? " — 
" Ita prorsus existimo, bonos, beatos ; improbos, miseros." 
— " Miser ergo Archelaus ? " — u Certe, si injustus." 

60. Hannibal reproves Phormio. 

Cum Hannibal Carthagine expulsus Ephesum ad Antio- 
chum venisset exsul, proque eo, quod ejus nomen erat 
magna apud omnes gloria, invitatus esset ab hospitibus suis, 
ut Phormionem, peripateticum, si vellet, audiret ; cumque 
se non nolle dixisset, locutus esse dicitur, homo copiosus, 
aliquot horas de imperatoris officio, et de omni re militari. 
Turn, cum caeteri, qui ilium audierant, vehementer essent 
delectati, quaerebant ab Hannibale, quidnam ipse de lllo 
philosopho judicaret. Pcenus non optime Graece, sed ta- 
men libere respondisse fertur, multos se deliros senes sae- 
pe vidisse ; sed qui magis, quam Phormio, deliraret, vidis- 
se neminem. Neque mehercule injuria. Quid enim aut 
arrogantius, aut loquacius fieri potuit, quam Hannibali, qui 
tot annos de imperio cum populo Romano omnium gen- 
tium victore certasset, Graecum hominem, qui nunquam 
hostem, nunquam castra vidisset, nunquam denique mini- 
mam partem ullius publici muneris attigisset, praecepta de 
re militari dare ? 



40 SHORT NARRATIONS. 

61. Hunger is the best Sauce. 

^ Quis non videt, desideriis condiri epulas ? Darius in fu- 
ga, cum aquam turbidam, et cadaveribus inquinatam, bi- 
bisset, negavit unquam se bibisse jucundius. Nunquam 
videlicet sitiens biberat. Nee esuriens Ptolemaeus ede- 
rat ; cui cum peragranti iEgyptum, comitibus non con- 
secutis, cibarius in casa panis datus esset, nihil visum est 
illo pane jucundius. Socratem ferunt, cum usque ad ves- 
perum contentius ambularet, quaesitumque esset ex eo, 
quare id faceret : respondisse, se, quo melius coenaret, op- 
sonare ambulando famem. Quid ? victum Lacedsemonio- 
rum in phiditiis nonne videmus ? ubi cum tyrannus ccena- 
visset Dionysius, negavit se jure illo nigro, quod coense ca- 
put erat, delectatum. Turn is, qui ilia coxerat : " Minime 
mirum ; condimenta enim defuere." " Quae tandem ?" in- 
quit ille. " Labor in venatu, sudor, cursus ad Eurotam, 
fames, sitis. His enim rebus Lacedaemoniorum epulae 
condiuntur." 

62. Excellent Memory of Themistocles. 

Fertur incredibili quadam magnitudine consilii atque 
ingenii Atheniensis ille fuisse Themistocles : ad quern qui- 
dam doctus homo, atque imprimis eruditus accessisse dici- 
tur, eique artem memoriae, quae turn primiim proferebatur, 
pollicitus esse se traditurum. Cum ille quaesisset, quid- 
nam ilia ars efficere posset ? dixisse ilium doctorem, ut 
omnia meminisset ; et ei Themistoclem respondisse, gra- 
tius sibi ilium esse facturum, si se oblivisci, quae vellet, 
quam si meminisse, docuisset. Videsne, quae vis in hom- 
ine acerrimi ingenii, quam potens et quanta mens fuerit ? 
qui ita respondent, ut intelligere possemus, nihil ex illius 
animo, quod semel esset infusum, unquam effluere potuis- 
se : cum quidem ei fuerit optabilius, oblivisci posse potius, 
quod meminisse nollet, quam, quod semel audivisset, vi- 
dissetve, meminisse. 



SHORT NARRATIONS. 4i 

63. Simonides, the Inventor of the Art of Memory. 

Gratiam habeo Simonidi illi Ceio, quern primum ferunt 
artem memoriae protulisse. Dicunt enim, cum coenaret 
Crannone in Thessalia Simonides apud Scopam, fortuna- 
tum hominem et nobilem, cecinissetque id carmen, quod 
in eum scripsisset, in quo multa ornandi causa, poetarum 
more, in Castorem scripta et Pollucem fuissent, nimis il- 
ium sordide Simonidi dixisse, se dimidium ejus ei, quod 
pactus esset pro illo carmine, daturum : reliquum a suis 
Tyndaridis, quos aeque laudasset, peteret, si ei videretur. 
Paulo post esse ferunt nuntiatum Simonidi, ut prodiret : 
juvenes stare ad januam duos quosdam, qui eum magnope- 
re evocarent : surrexisse ilium ipsum, prodiisse, vidisse 
neminem. Hoc interim spatio conclave illud, ubi epulare- 
tur Scopas, concidisse : ea ruina ipsum oppressum cum 
suis interiisse. Quos cum hurnare vellent sui, nee pos- 
sent obtritos internoscere ullo modo : Simonides dicitur ex 
eo, quod meminisset, quo eorum loco quisque cubuisset, 
demonstrator uniuscujusque sepeliendi fuisse. Hac turn 
re admonitus invenisse fertur, ordinem esse maxime, qui 
memoriae lumen afFerret. 

64. The Island Delos. 

(Memoriae ac Uteris proditum est,) Latonam ex longo 
errore, et fuga, gravidam, et jam ad pariendum vicinam, 
temporibus exactis, confugisse Delum, atque ibi Apollinem 
Dianamque peperisse. Qua ex opinione hominum ilia in- 
sula eorum deorum sacra putatur : tantaque ejus auctori- 
tas religionis et est, et semper fuit, ut ne Persae quidem, 
cum bellum toti Graeciae, diis hominibusque, indixissent, et 
mille numero navium classem ad Delum appulissent, quid- 
quam conarentur, aut violare, aut attingere. 

65. The Prisons of Syracuse. 

Lautumias Syracusanas omnes audistis : plerique nos- 
tis. Opus estingens, magnificum, regum, ac tyrannorum. 
4^ 



1- SHORT NARRATIONS, 

Totum est ex saxo, in mirandam altitudinem depresso, et 
multorum operis penitus exciso. Nihil tarn clausum ad 
exitus, nihil tarn septum undique, nihil tarn tutum ad custo- 
dias, nee fieri, nee cogitari potest. In has lautumias, si 
qui publice custodiendi sunt, etiam ex cseteris oppidis Si- 
ciliae deduci imperantur. 

66. Mithridates and Medea, flying from Pontus. 

Ex suo regno sic Mithridates profugit, ut ex eodem 
Ponto Medea ilia quondam profugisse dicitur : quam pre- 
dicant in fuga fratris sui membra in iis locis, qua se parens 
persequeretur, dissipavisse, ut eorum collectio dispersa, 
moerorque patrius, celeritatem persequendi retardaret* 
Sic Mithridates fugiens maximam vim auri atque argenti, 
pulcherrimarumque rerum omnium, quas et a majoribus 
acceperat, et ipse bello superiore ex tota Asia direptas in 
suum regnum congesserat, in Ponto oranem reliquit. Haec 
dum nostri colligunt omnia diligentius, rex ipse e manibus 
effugit. Ita iTlum in persequendi studio moeror, hos lseti- 
tia, retard avit. 

67, Murder and Theft discovered. 

Strato medicus domi furtum fecit et casdem ejusmodi. 
Cum esset in sedibus armarium, in quo sciret esse nummo- 
t'um aliquantum et auri : noctu duos conservos dormientes 
occidit ; in piscinamque dejecit : ipse armarii fundum ex- 
secuit, et sestertium CL et auri quinque pondo abstulit, 
uno ex servis puero, non grandi, conscio. Furto postrid- 
ie cognito, omnis suspicio in eos servos, qui non com- 
parebant, commovebatur. Cum exsectio ilia fundi in ar- 
mario animadverteretur ; quaerebant homines, quonam mo- 
do fieri potuisset ? Quidam ex amicis Sassiae recordatus 
est, se nuper in auctione quandam vidisse in rebus minutis 
aduncam, ex omni parte dentatam, et tortuosam venire 
serrulam, qua illud potuisse ita circumsecari videretur. 
Ne multa : perquiritur a coactoribus. Invenitur ea serrula 
3d Stratonem pervenisse. Hoc initio suspicionis orto, et 



SHORT NARRATIONS. 43 

aperte insimulato Stratone, puer ille conscius pertimuit : 
rem omnem dominae indicavit : homines in piscina inventi 
sunt : Strato in vincula conjectus est, atque etiam in ta- 
berna ejus nummi, nequaquam omnes, reperiuntur. — Hoc 
uno modo saepe multorum improbitate depressa Veritas 
emergit, et innocentiae defensio interclusa respirat : quod 
aut ii, qui ad fraudem callidi sunt, non tantum audenf, 
quantum excogitant ; aut illi, quorum eminet audacia at- 
que projecta est, a consiliis malitiae deseruntur. Quod si 
aut confidens astutia, aut callida esset audacia, vix ullo 
obsisti modo posset. 

68. The Education of young Lucullus. 

In Tusculano cum essem, vellemque e bibliotheca pue- 
ri Luculli quibusdam libris uti, veni in ejus villam, ut eos 
ipse (ut solebam) inde promerem. Quo quum venissem, 
M. Catonem, quern ibi nescieram, vidi in bibliotheca se- 
dentem, multis circumfusum Stoicorum libris. Erat enim, 
ut scis, in eo inexhausta aviditas legendi, nee satiari pote- 
rat : quippe qui, ne reprehensionem quidem vulgi inanem 
reformidans, in ipsa curia soleret legere, saepe, dum sena- 
tus cogeretur, nihil operae reipublicae detrahens. Quo ma- 
gis turn in summo otio maximaque copia quasi heluari li- 
bris, si hoc verbo in tarn data re utendum est, videbatur. 
Quod quum accidisset, ut alter alterum nee opinato vide- 
remus, surrexit statim. Deinde prima ilia, quae in congressu 
solemus : "Quid tu," inquit, " hue ? a villa enim, credo : et, 
si ibi te esse scissem, ad te ipse venissem." u Heri," in- 
quam, " ludis commissis, ex urbe profectus veni ad vespe- 
rum. Causa autem fuit hue veniendi, ut quosdam hinc libros 
promerem : et quidem, Cato, totam hanc copiam jam Lu- 
cullo nostro notam esse oportebit : nam his libris eum ma- 
lo, quam reliquo ornatu villae, delectari. Est enim mihi 
magnas curae, quanquam hoc quidem proprium tuum mu- 
nus est, ut ita erudiatur, ut et patri, et Caepioni nostro, et 
tibi tarn propinquo, respondeat. Laboro autem non sine 
causa. Nam et avi ejus memoria moveor : (nee enim ig- 



44 SHORT NARRATIONS. 

noras, quanti fecerim Caepionem, qui, ut opinio mea fert, 
in principibus jam esset, si viveret :) et Lucullus mihi vei;- 
satur ante oculos, vir, cum omnibus excellens, turn mecum 
et amicitia, et omni voluntate, sententiaque, conjunctus." 
" Praeclare," inquit, " facis, cum et eorum memoriam tenes, 
quorum uterque tibi testamento liberos suos commendavit, 
et puerum diligis. Quod autem meum munus dicis, non 
equidem recuso : sed te adjungo socium. Addo etiam il- 
lud, multa jam mihi dare signa puerum et pudoris et inge- 
nii. Sed aetatem vides." " Video equidem," inquam : 
" sed tamen jam infici debet iis artibus, quas si, dum est 
tener, combiberit, ad majora veniet paratior." 

69. The Love of Intelligence. 

Tantus est innatus in nobis cognitionis amor et scientiae, 
ut nemo dubitare possit, quin ad eas res hominum natura, 
nullo emolumento invitata, rapiatur. Videmusne, ut pueri 
ne verberibus quid em a contemplandis rebus perquirendis- 
que deterreantur ? ut pulsi requirant, et aliquid scire se 
gaudeant ? ut aliis narrare gestiant ? ut pompa, ludis, at- 
que ejusmodi spectaculis, teneantur, ob eamque rem vel 
famem et sitim perferant ? Quid vero ? qui ingenuis studiis 
atque artibus delectantur, nonne videmus, eos, nee valetudi- 
nis, nee rei familiaris habere rationem ? omniaque perpeti 
ipsa cognitione et scientia captos ? et cum maximis curis et 
laboribus compensare earn, quam ex discendo capiant, vo- 
luptatem ? Mihi quidern Homerus hujusmodi quiddam vi- 
disse videtur in iis, quae de Sirenum cantibus finxerit. 
Neque enim vocum suavitate videntur, aut novitate qua- 
dam et varietate cantandi, revocare eos solitae, qui praeter- 
vehebantur : sed quia multa se scire prontebantur ; ut 
homines ad earum saxa discendi cupiditate adhaerescerent. 

70. Socrates' Discourse before his Death. 

Magna me spes tenet, judices, bene mihi evenire, quod 
mittar ad mortem. Necesse est enim, sit alterum de duo- 
bus : ut aut sensus omnino omnes mors auferat, aut in 



SHORT NARRATIONS. 45 

alium quendam locum ex his locis morte migretur. Quam- 
obrem, sive sensus exstinguitur, morsque ei somno similis 
est, qui nonnunquam, etiam sine visis somniorum, placatis- 
simam quietem affert : dii boni ! quid lucri est emori ? aut 
quam multi dies reperiri possunt. qui tali nocti anteponan- 
tur ? cui si similis futura est perpetuitas omnis consequentis 
temporis, quis me beatior ? Sin vera sunt, quae dicuntur, 
migrationem esse mortem in eas oras, quas, qui e vita ex- 
cesserunt, incolunt : id multo jam beatius est, te, cum ab 
iis, qui se judicum numero haberi volunt, evaseris, ad eos 
venire, qui vere judices appellentur, Minoem, Rhadaman- 
thum, iEacum, Triptolemum : convenireque eos, qui jus- 
te, et cum fide, vixerint. Haec peregrinatio mediocris vo- 
bis videri potest ? ut vero colloqui cum Orpheo, Musaeo, 
Homero, Hesiodo liceat, quanti tandem aestimatis ? equi- 
dem saepe emori, si fieri posset, vellem, ut ea, quae dico, 
mihi liceret in venire. Quanta delectatione autem affice- 
rer, cum Palamedem, cum Aiacem, cum alios, judicio in- 
iquorum circumventos, convenirem ! tentarem etiam sum- 
mi regis, qui maximas copias duxit ad Trojam, et Ulyssis, 
Sisyphique, prudentiam : nee ob earn rem, cum haec ex- 
quirerem, sicut hie faciebam, capite damnarer. Nee vos 
quidem, judices, ii, qui me absolvistis, mortem timueritis. 
Nee enim cuiquam bono mali quidquam evenire potest, nee 
vivo nee mortuo : nee unquam ejus res a diis immortalibus 
negligentur. Nee mihi ipsi hoc accidit fortuito. Nee 
vero ego iis, a quibus accusatus sum, aut a quibus con- 
demnatus, habeo, quod succenseam, nisi quod mihi no- 
cere se crediderunt. — Sed tempus est, jam hinc abire me, 
ut morior, vos, ut vitam agatis. Utrum autem sit melius, 
dii immortales sciunt: hominem quidem scire arbitror 
neminem. 

71. Horatius Codes. 

Cum Porsenna, rex Etruscorum, Romam infesto exer- 
citu venisset, pro se quisque in urbem ex agris demigrant, 
urbem ipsam sepiunt praesidiis ; alia muris, alia Tiberi ob- 



46 SHORT NARRATIONS. 

jecto videbantur tuta. Pons sublicius iter paene hostibus 
dedit, ni unus vir fuisset, Horatius Codes, qui, positus for- 
te in statione pontis, cum captum repentino impetu Janic- 
ulum, atque hide citatos decurrere hostes vidisset, trepi- 
damque turbam suorum arma ordinesque relinquere, re- 
prehensans singulos, obsistens, obtestansque Deum et hom- 
inum fidem, testabatur : nequidquam, deserto prcesidio, 
eos fugere. Si transitum pontem a tergo reliquissent, 
jam jjIus hostium in Palatio Capitolioque* quam in Janic- 
ulo,fore. Itaque monere, prc&dicere, ut pontem f err o, ig- 
ni, qudcunque vi possent, interrumpant. Se impetum hos- 
tium, quantum corpore uno posset obsisti, excepturum. Va- 
dit inde in primum aditum pontis, obversisque coniinus ad 
ineundum proelium armis, ipse miraculo audaciae obstupe- 
fecit hostes. Duos tamen cum eo pudor tenuit, Sp. Lar- 
tium, ac T, Herminium. Cum his primam periculi pro- 
cellam parumper sustinuit. Deinde eos quoque ipsos, ex- 
igua parte pontis relicta, revocantibus qui reseindebant, ce- 
dere in tutum eoegit. Circumferens inde truces minaciter 
oculos ad proceres Etruscorum : nunc singulos provocare, 
nunc increpare omnes : Servitia regum superborum, sues 
libertatis immemores, alienam oppugnatum venire. Cunc- 
tati aliquamdiu sunt, dum alius alium, ut proelium in- 
cipiant, circumspectant. Pudor deinde commovit aciem, 
et clamore sublato undique in unum hostem tela conji- 
ciunt. Quae cum in objecto cuncta scuto haesissent, ne- 
que ille minus obstinatus ingenti pontem obtineret gradu ; 
jam impetu conabantur detrudere virum, quum simul fra- 
gor rupti pontis, simul clamor Romanorum alacritate per- 
fecti opens sublatus, pavore subito impetum sustinuit. Turn 
Codes, Tiberine pater, inquit, te sancte precor, hcec ar- 
ma et hanc militem propitio flumine accipias. Ita sic ar- 
matus in Tiberim desiluit, multisque super incidentibus telis 
incolumis ad suos tranavit ; rem ausus plus famae habitu- 
ram ad posteros, quam fidei. 



SHORT NARRATIONS* 47 

72. Mucius Sccevola. 

Cum Porsenna nihilo minus Rom am obsideret, et fru- 
menti esset cum summa caritate inopia ; Mucio adolescen- 
ti nobili indignum videbatur, populum Romanum ab iisdem 
Etruscis obsideri, quorum saepe exercitus fuderit. Itaque 
magno audacique aliquo facinore earn indignitatem vindi- 
candam ratus, primo sua sponte penetrare in hostium cas- 
tra constituit : dein metuens, ne, si consulum injussu et ig- 
naris omnibus iret, forte deprehensus a custodibus Roma- 
nis retraheretur ut tranfuga, fortuna turn urbis crimen ad- 
firmante, senatum adiit : Transire Tiberim, inquit, Patres, 
et intrare, si possim y castra hostium volo : non prcedo, nee 
populationum invicem ultor. Majus, si dii juvant, in an- 
imo est facinus. Approbant Patres. Abdito intra vestem 
ferro proficiscitur. Ubi eo venit, in confertissima turba 
prope regium tribunal constitit. Ibi cum stipendium forte 
militibus daretur, et scriba cum rege sedens pari fere orna- 
tu multa ageret, eumque milites vulgo adirent ; timens 
sciscitari, uter Porsenna esset, ne, ignorando regem, semet 
ipse aperiret, quis esset : scribam pro rege obtruncat. 
Vadentem inde, qua per trepidam turbam cruento mucro- 
ne sibi ipse fecerat viam, cum, concursu ad clamorem fac- 
to, comprehensum regii satellites retraxissent, ante tribunal 
regis destitutus, turn quoque inter tantas fortunae minas me- 
tuendus magis, quam metuens : u Romanus sum," inquit, 
" civis. C. Mucium vocant. Hostis hostem occidere 
volui, nee ad mortem minus animi est, quam fuit ad ceedem. 
Et facere et pati fortia, Romanum est. Nee unus in te 
ego hos animos gessi : longus post me ordo est, idem pe- 
tentium decus. Proinde in hoc discrimen, si juvat, accin- 
gere, ut in singulas horas capite dimices tuo : ferrum hos- 
temque in vestibulo habeas regise. Hoc tibi juventus Ro- 
mana indicimus bellum. Nullam aciem, nullum prcelium 
timueris. Uni tibi, et cum singulis, res erit." Cum rex 
simul ira infensus periculoque conterritus, circumdari ignes 
rainitabundus juberet, nisi expromeret propere, quas insid- 
iarum sibi miaas per ambages jaceret : JG?i tibi, inquit, ut 



48 SHORT NARRATIONS, 

sentias, quam vile corpus sit lis) qui magnam gloriam vi- 
dent ; dextramque accenso ad sacrificium foculo injicit. 
Quam cum velut alienato ab sensu torreret animo : prope 
attonitus miraculo rex, cum ab sede sua prosiluisset, arao- 
verique ab altaribus juvenem jussisset : Tu vero abi, inquit, 
in te magis, quam in me, hostilia ausus. Jubcrem made 
virtute esse, si pro med p atria ista virtus staret. Nunc 
jure belli liberum te, intactum inviolatumque hinc dimitto. 
Turn Mucius, quasi remunerans meritum : Quandoquidem, 
inquit, est apud te virtuti honos, ut benejicio tuleris a me, 
quod minis nequisti ; trecenti conjuravimus principes ju- 
ventutis Romance, ut in te hdc via grassaremur. . Mea 
prima sors fait. Cceteri, ut cuique ceciderit primo, quoad 
te opportunum fortuna dederit, suo quisque tempore, ade- 
runt. Mucium dimissum, cui postea Scaevolae a clade 
dextrae mantis cognomen inditum, legati a Porsenna Ro- 
raara secuti sunt. Adeo moverat eum et primi periculi 
casus, quo nihil se praeter errorem insidiatoris texisset, et 
subeunda dimicatio toties, quot conjurati superessent, ut 
pacis conditiones ultro ferret Romanis. 

73. Camillus. 

Romani, Camillo duce, obsidebant Falerios^ Faliscorum 
urbem. Mos erat Faliscis, eodem magistro liberorum et 
comite uti : simulque plures pueri unius curae demanda- 
bantur. Principum liberos, sicut fere fit, qui scientia vide- 
bantur prsecellere, erudiebat. Is quum in pace instituisset, 
pueros ante urbem lusus exercendique causa producere : 
nihil eo more per belli tempus intermisso, turn modo brevi- 
oribus, modo longioribus spatiis trahendo eos a porta, lusu 
sermonibusque variatis, longius solito, ubi res dedit, pro- 
gressus, inter stationes eos hostium castraque inde Roma- 
na in prsetorium ad Camillum perduxit. Ibi scelesto faci- 
nori scelestiorem sermonem addidit : Falerios se in manus 
Romanis tradisse, quando eos pueros, quorum parentes cap- 
ita ibi rerum sint, in potestatem dediderit. Quae ubi Ca- 
millus audivit : Non ad similem, inquit, tui nee populum* 



SHOUT NARRATIONS. 49 

nec imperatorem scelestus ipse cum scelesto munere venisti. 
JS/bbis cum Faliscis, quce pacta fit humano, societas non est* 
Quam ingeneravit natura, utrisque est eritque. Sunt et 
belli, sicut pads jura, justeque ea non minus, quam foriiter 
didicimiis gerere* Arraa habemus, non adversus earn <zia- 
tem, cui etiam captis urbibus parciiur, sed adversus armato$ 9 
et ipsos, qui nec l&si, nec lacessiti a nobis castra Romana ad 
Vejos oppugnarunt. Eos tu, quantum in te fait, novo 
scelere vicisti : ego Romanis artibus, virtute, opere, armis, 
sicut Vejos, vincam. Denudatum deinde eum, manibus 
post tergum illigatis, reducendum Falerios pueris tradidit, 
virgasque eis, quibus proditorem agerent in urbem verbe- 
rantes, dedit. Ad quod spectaculum concursu populi pri- 
mum facto, deinde a magistratibus de re nova vocato se~ 
natu, tanta mutatio animis est injecta, ut, qui modo efferati 
odio iraque, Vejentium exitium pene, quam Capenatiurn 
pacem mallent, apud eos pacem universa posceret civitas. 
Fides Romana, justitia imperatoris, in foro et curia cele- 
brautur, consensuque omnium legati ad Camillum in cas- 
tra, atque inde permissu Camilli Romam ad senatum, qui 
dederent Falerios, proficiscuntur. Introducti ad senatum 
ita locuti traduntur : Patres Conscripti, victoria, cui nec 
Deus, nec homo quisquam invideai, victi a vobis et impera" 
tore vestro, dedimus nos vobis ; rati, quo nihil victori pul- 
chrius est, melius nos sub imperio vestro, quam legibus nos- 
tris viciuros. Eventu hujus belli duo salutaria exempla 
prodita humano generi sunt. Vos fidem in bello, quam 
prcesentem victoriam maluistis : nos fide provocati, victori- 
am ultro detulimus. Sub ditione vesird sumus. Miitite, 
qui arma, qui obsides, qui urbem patentibus portis accipi- 
ant. Nec vos fideivestra, nec nos imperii vestri poenitebit. 
Camillo et ab hostibus, et a civibus gratis actae. Pace 
data, exercitus Romam reductus. 



OUTLINES 



OF THE 



HISTORY OF THE ANCIENT WORLD, 

SELECTED FROM JUSTIN AND NEPOS 
BY FREDERIC JACOBS. 



A. REGNUM ASSYRXORUM, 



1. Ninus. (Justin. I. 1.) 

Antiquissimis temporibus primi in Asia Assyrii 
regnum condidisse feruntur. Horum rex Ninus, vuV 
primum finitimis, turn aliis post alios populis per- 
domitis, totius Orientis populos subegit. Postremum ei 
bellum cum Zoroastre, rege Bactrianorum, fuit, qui pri- 
mus dicitur artes magicas invenisse, siderumque motus dil- 
igentissime spectasse. Hoc occiso ipse decessit, relicto 
impubere adhuc filio Ninya, et uxore Semiramide. 

2. Semiramis. (Ibid. I. 2.) 

Semiramis nee filio immaturo imperium tradere, nee ip- 
sa palam capessere ausa, sexum dissimulans, brachia et 
crura velamentis, caput tiara tegit ; et, ne novo habitu ali- 
quid occultare videretur, eodem rnodo et populum vestiri 
jussit ; quern morem vestis exinde gens universa servavit. 
Sic Semiramis primis regni initiis Ninyas esse credita est. 
Magnas deinde res gessit, ita ut mulier etiam viros virtute 
superare videretur. Babyloniam condidit, murumque urbi 
cocto latere circumdedit. Nee contenta regni terminos 
tueri, iEthiopiam imperio adjecit, et Indise bellum intulit. 
Ad postremum a filio interfecta est, duo et quadraginta an- 
nos post Ninum rerum potita. Ninyas contentus imperio 
a parentibus sibi tradito, belli studia deposuit, et veluti sex- 
um cum matre mutasset, in fceminarum turba consenuit 



54 REGNUM MEDORUM ET PERSARUM. 

Posteri ejus hoc exemplum secuti sunt. Imperium Assy- 
rii mille trecentos annos tenuerunt. 

3. Sardanapalus. (Ibid. I. 3.) 

Postremus apud eos regnavit Sardanapalus, vir 
got ' muliere mollior. Ad quern quum forte Arbaces, 
Medis a rege propositus, verikset, invenit eum in- 
ter mulierum greges, muliebri habitu, et purpuram colo 
nentem, et pensa virginibns dividentem. Quibus visis, in- 
dignatus Arbaces, tot viros huic foeminse parere, omnem 
rem ad amicos retulit, negatque se ei obedire posse, qui 
se foeminam esse malit quam virum. Fit igitur conjuratio. 
Bellum Sardanapalo infertur. Quo ille audito, primum, 
ut mulieres solent, latebras circumspicit ; mox deinde curn 
paucis et incprnpositis in belium progreditur. Victus proe- 
lio in regiam se recipit, ubi exstructo incensoque rogo et 
se et divitias in flammas conjecit. Quo solo facinore vi- 
rum se praestitit. 



B. REGNUM MEDGRUM ET PERSARUM 

I. Astyages. (Justin, I 4.) 

Sardanapalo sublato quum Arbaces rex esset 
325-558 consl ^ Lltus 5 iniperinm ab Assyriis ad Medos trans- 
' latum est. Post multos deinde reges ad Astyagem 
descendit. Hie aliquando per somimm vidit e sinu filiae 
Mandanes vitem enatam, cujus palmite omnis Asia obum- 
braretur. Consulti harioli, qui somnia interpretabantur, 
responderunt, nepotem regi ex filia natum iri, qui et avum 
regno spoliaret omnemqne Asiam subigeret. Hoc respon- 
so perterritus, Astyages filiam Cambysi in matrimonium 
dedit, mediocris fortunse viro, ex gente Persarum, quae 
trmc temporis nullis adhuc rebus gestis illustrabatur- Sed 
ne sic quidern ab omni metu liberatus est* 



REGNUM MEDORUM ET PERSARtTltf. 05 

2. Cyri natales. (Ibid. L 4. J 

Quum itaque Mandane puerum peperisset, Astyages 
€um Harpago, arcanorum suorum participi, occidendum 
dedit. Is verkus, ne Mandane aliquando necati infantis ul- 
tionem a se exigeret, pastori regii pecoris puerum expo- 
nendum tradit. Forte eodem tempore et ipsi pastori films 
natus erat. Ejus igitur uxor, audita regii infantis exposi- 
tione, maritum precibus movit, ut sibi afferret ostenderet- 
que puerum. Cujus precibus fatigatus pastor re versus in 
silvam, juxta infante m invenit canem, ubera parvulo prse- 
bentem, et a feris alitibusque defendentem. Motus et 
ipse misericordia, qua canem motam viderat, puerum de- 
fert ad stabula, eadem cane anxie prosequente. Quem 
ubi in manus mulier accepit, ille earn risu et blanditiis ita 
cepit, ut puerum a se nollet dimittere, maritoque precibus 
persuaderet, ut suum ipsius puerum exponeret, altero ser- 
vato. Atque ita permutata sorte parvulorum, hie pro filio 
pastoris educating ille pro nepote Astyagis exponitur. 

3. Cyrus agnoscitur. (Ibid. I. h.) 

Puer deinde quum inter pastores esset, Cyri nomen ac- 
cepit. Ibi aliquando rex inter ludentes creatus, contuma- 
ces flagellis-cecidit ; ob quam contumeliam puerorum pa- 
rentes irati regem adierunt, querentes, quod ingenui pueri 
a servo regio verberibus essent affecti. Rex puerum ar~ 
cessitum quum interrogasset, quomodo ausus esset illos 
verberare, ille, vultu nihil mutato, se ut regem fecisse re- 
spondit. Hoc responsum puerique eonstantiam admiratus 
Astyages, somnium, quod olim viderat, sibi in mentem re- 
vocat, quum que et vultus similitudo, et expositions tempo- 
ra convenirent, nepotem agnovit. Et quoniam somnium 
exitum habuisse existimabat, quod Cyrus regnum inter pas- 
tores gessisset, puero quidem pepercit, sed Harpago ob 
imperium neglectum iratus, filium ejus interfecit patrique 
epulandum apposuit, 



56 REGNUM MEDORUM ET PERSARUM. 

4. Harpagus Astyagen prodit. (Ibid. I. 5.) 

Ab initio quidem Harpagus dissimula\dt dolorem, sed in- 
tentus occasioni vindictae exercendae, tempore interjecto, 
quum adolevisset Cyrus, omnia ei perscripsit : ut Astyages 
eum interfici jusserit, ut suo beneficio sit servatus, ut ipse 
filium crudelitate regis amiserit. Deinde eum hortatur, ut 
exercitum paret, pronamque ad regnum viam ingrediatur ; 
simul Medorum ipsi transitionem promittit. Epistola, 
quia regis custodes omnes aditus obsidebant, exenterato 
lepori inseritur, lepusque Cyro apud Persas degenti per 
fidum servum mittitur. 

5. Cyrus exercitum par at. (Ibid. L 6. ) 

Cyrus, Harpagi epistolis lectis, nihil cunctatus, populum 
convocavit, eoque in locum silvestrem adducto, silvam se- 
curibus excidi jussit. Quod quum strenue fecissent, eos- 
dem postero die ad epulas invitat. Deinde quum alacrio- 
res ipso convivio factos videret, rogat, si conditio esset pro- 
posita, utrum hesterni diei laborem, an praesentium epula- 
rum hilaritatem prselaturi essent ? omnibusque clamanti- 
bus, se prcesentes prceferre epulas ; ait : Hesterno diei om- 
nem vitam similem agetis, quamdiu Medis parebitis : at si 
me sequemini, efficiam, ut per omnem vitam epulas agere 
videamini. 

6. Astyages regno exuiiur. (Ibid. I. 6. ) 

Laetis omnibus, Medis bellurn infert. Astyages 
Aro Harpago summam belli committit, oblitus injuria- 

rum, quibus eum affecerat. At ille exercitum ac- 
ceptum statim Cyro tradit, regisque crudelitatem defectio- 
ne ulciscitur. Quod ubi Astyages audivit, contractis undi- 
que auxiliis ipse in Persas proficiscitur, variamque ibi belli 
fortunam expertus, tandem in proelio capitur. Cyrus avo 
regnum abstulit, eumque maximae genti Hyrcanorum prae- 
posuit. Nam in Medos reverti ipse noluit. Hie finis Me- 
dorum imperii fuit. Regnaverunt annos trecentos quin- 
quaginta. 



REGNUM MEDORUM ET PERSARUM. - 97 

7. Cyrus Lydiam et Crcesum super at, (Ibid. I. 1.) 

Initio regni Cyrus civitates, quae Medorum trib- 
utarise fuerant, bello domuit. Deinde quum ad- ^ 
versus Babylonios bellum gereret, Croesus, rex 
Lydorum, cujus opes et divitiae ilia tempestate insignes 
erant, Babyloniis auxilium tulit ; eoque victo, Cyrus bel- 
lum in Lydiam transfert Ibi Croesi exercitus, fortuna 
prions proelii jam perculsus, nullo negotio funditur, Croe- 
sus ipse capitur. Victor, dementia erga victum usus, et 
vitam ei et patrimonii partem concessit. Interjecto deinde 
tempore, occupato in aliis bellis Cyro, Lydi rebellavere. 
Quibus iterum victis arma et equi adempti, jussique sunt 
cauponias et ludicras artes exercere. Sic gens, industrial 
quondam potens, mollitie et luxuria effceminata, virtutem 
pristinarn perdidit. 



A. C. 



8. Cyrus interficitur. (Ibid. 1. Q.) 

Cyrus, subacta Asia, Scythis bellum infert. 
Erat eo tempore Scytharum regina, Tomyris, A ^\ 
quae quum hpstes Araxis fluminis transitu prohib- 
exe posset, iis transire permisit, existimans, faciliorem sibi 
intra terminos regni pugnam fore. Itaque Cyrus, trajectis 
copiis, quum aliquantisper in Scythiam processisset, castra 
metatus est, Deinde, simulato metu, quasi refugiens, cas- 
tra deseruit> atque in iis vini affatim, et quae epulis erant 
necessaria, reliquit. Quod quum reginae nuntiatum esset, 
c-dolescentulum filium ad insequendum hostem cum tertia 
parte copiarum misit. Quum ventum ad Cyri castra es- 
set, adolescens, rei militaris ignarus, omissis hostibus, mili- 
tes suos insuetos vino se onerare patitur. Quibus cognitis, 
Cyrus reversus per noctem, ebrios opprimit, omnesque 
Scythasuna cum reginae filio interfecit. Amisso tanto ex- 
ercitu, et, quod gravius erat, unico filio Tomyris, ultionem 
meditata, hostes recenti victoria exultantes, pari fraude 
decipit. Quippe simulato timore propter clad em recens 
acceptam refugiens, Cyrum ad angustias usque prodiixit* 



5S REGNUM MEDORUM ET PERSARUM. 

Ibi compositis insidiis, ducenta millia Persarum cum ipso 
rege trucidavit. Turn caput Cyri amputatum in utrem 
humano sanguine repletum conjici jubet, cum hac expro- 
bratione crudelitatis : Satia te, inquit, sanguine, quern sitis- 
ti, cnjusque insatiabilis semper fuisti. Cyrus regnavit an- 
nos triginta. 

9. Cambysis regnum et interitus. (Ibid. I. 9.) 

Cyro successit filius Cambyses, qui imperio 
525-522 P at ™ ^Egyptum adjecit. iEgyptiorum ofFensus 
superstitionibus, Apis caeterorumque deorum aedes 
dirui jubet. Ad Jovis quoque Ammonis nobilissimum 
templum expugnandum milites misit, qui arenae tempesta- 
te excitatae molibus oppressi sunt. Post haec per quietem 
vidit, fratrem suum Smerdin esse regnaturum. Quo som- 
nio exterritus, non dubitavit post sacrilegia etiam parricid- 
ium facere ; et mago cuidam mandavit, ut Smerdin inter- 
ficeret. Interim ipse, equum, ut narrant, conscendens, 
gladio sua sponte evaginato, vulneratus occubuit. 

10. Pseudo Smerdis. (Ibid. I. 9.) 

Nuntio de regis morte accepto, ille, cui parri- 
2^2 * cidium a rege mandatum fuerat, fratrem Camby- 
sis, cui regnum debebatur, occidit, suumque ip- 
sius fratrem Oropasten, interfecto Smerdi ore et corporis 
habitu simillimum, in illius locum subjecit. Quae res eo 
occultior fuit, quod apud Persas persona regis sub specie 
majestatis occulitur. Sed postquam unus et alter fraudem 
suspicari coepit, Ostanes, vir nobilis, filiam suam, quae in- 
ter regias pellices erat, interrogavit, an Cyri filius rex es- 
set. Ille se id scire negabat. Turn earn dormientis ca- 
put pertractare jubet : nam mago illi Cambyses aures 
olim utrasque praeciderat. Factus cleinde per filiam certi- 
or, sine auribus esse regem, nobilissimis Persarum rem in- 
dicat, eosque in caedem falsi regis impellit. Septem tan- 
turn conscii fu£re hujus conjurationis, qui, postquam se sa- 



REONUM MEDORUM ET PERSARUM. 5§ 

jramento obstrinxerant, extemplo ad regiam pergunt, ferro 
mb veste occultato. Ibi obviis interfectis, quum ad regem 
3enetrassent, pugna in tenebris orta, Gobryas, unus conju- 
*atorum, Oropasten eomplexus medium, socios ut ferirent 
hortatus est ; cunctantesque, ne eum pro mago transfode- 
rent, vel per suum corpus adigere ferrum jussit. Turn 
fortuna ita regente Gobrya incolumi, magus interficitur. 

11. Darius Hystaspis rex creatur. (Ibid. I. 10.J 

Quibus peractis, conjurati virtute et nobilitate 
pares, pacti sunt inter se, ut die statuta omnes ^i* 
equos ante regiam primo mane perducerent ; et 
cujus equus inter Solis ortum hinnitum primus edidisset, 
is rex esset. Nam et Solem Persae unum deum esse 
credunt, et equos eidem deo sacratos putant. Erat au- 
tem inter conjuratos Darius, Hystaspis filius ; cui, de 
eventu sollicito, equi custos ait : " Si haec res, quam tu dicis, 
victoriam decernit, nihil negotii superesse existima." Turn 
per noctem, pridie constitutam diem, equum ad eundem 
locum ducit, simulque equam. Postera die itaque quum 
ad statutam horam omnes convenissent, Darii equus, cog- 
nito loco, ubi equam viderat, hinnitum statim edidit. Quo 
auspicio audito, omnes confestim equis desilierunt, et Da- 
rium regem salutaverunt. Populus quoque universus, 
principum secutus judicium, eundem regem constituit. 
Principio regni Cyri filiam in matrimonium duxit, regali- 
bus nuptiis regnum firmaturus ; ut non tarn in extraneum 
translatum, quam in familiam Cyri reversum esse videre- 
tur. 

12. Zopyri dolo Babylonia capitur. (Ibid, L 10.^ 

Interjecto deinde tempore, quum Assyrii de- 
scivissent, et Babyloniam occupassent, difficilis- ; 16 ' 
que urbis expugnatio esset, unus de interfectori- 
bus magorum Zopyrus. domi se verberibus lacerari toto 
corpore jubet ; turn naso, auribus, et labiis abscissis, regi 
se inopinanti offert. Jam quum Darius ejus adspectu at- 



6i REGNUM MEDORUM ET PERSARUM. 

tonitus, auctorem tarn foeda? lacerationis requireret, ille, 
quo cousilio hoc feeerit, edpcet ; rebusque cum rege com- 
positis, traiisfugae titulo in Babylomam proficiscitur. Ibi 
ostendit populo laniatum corpus regisque Darii jussu se 
tarn crudeliter affectum esse queritur, persuadetque miran- 
tibus, ut se in urbem reciperent. Omnibus et virtus viri 
et nobilitas pariter nota erat, nee de fide dubitabant, quam 
corpus verberibus laniatum satis probare videbatur. Re- 
ceptus igitur, omnium snffragio dux constituitur, et accep- 
ta parva manu, seme! iterumque Persarum copias consulto 
cedentes fundit. Ad postremum . universus ei creditur 
exercitus. Hunc Dario prodit, urbemque ipsam in ejus 
potestatem redigit. 

13. Darii expeditio contra Scythias. (Ibid. II 5.) 

Multis in Asia feliciter gestis, Darius Scythis 
514 * bellum intulit, et armatis septingentis millions 
hominum, Scythiam ingressus, quum hostes ei 
pugnae potestatem non facerent, metuens, ne interrupto 
ponte Istri, reditus sibi intercludereter, amissis octoginta 
millibus hominum, trepidus refugit. Inde Macedonian! 
domuit. Paulo post, quum cognovisset, Athenienses Io- 
nibus contra se auxilium tulisse, bello eos adortus est. 
Quod quo eventu gestum sit, in Atheniensium historia nar- 
rabitur. 

14. Filiorum Darii de Regno Contention (Ibid. II 10.^ 

Persarum legionibus in campo Marathonio mag- 
4 g 5 ' no prcelio superatis, Darius, bellum instauraturus, 
in ipso apparatu decedit, relictis multis filiis, et in 
regno et ante regnum susceptis. Ex his Artemenes, max- 
imus natu, aetatis privilegio, regnum sibi vindicabat; 
Xerxes, quod patre ad regiam dignitatem sublato, primus 
genitus esset. Hoc certamen duo fratres concordi animo 
ad patruum suum Artaphernem deferunt, qui, domi cognita 
causa, Xerxem praeposuit ; adeoque fraterna fuit conten- 



REGNUM MED0RUM ET PERSARUM. 61 

tio, ut nee victor insultaret, nee victus doleret ; ipsoque 
litis tempore munera sibi invieem mitterent. 

15. Xerxes helium adversus Graciam par at. 
(Ibid. II. lO.j 

Igitur Xerxes bellum a patre coeptum adversus „ 

Graeciam denuo instruxit. eique apparatui quin- ^q| 
quennium insumpsit. Septingenta millia ex regni 
sui provinciis armasse dicitur, et trecenta millia auxiliario- 
rum ; ut non immerito proditum sit, flurnina ab exercitu 
ejus siccata esse, Graeciamque oranera vix capere exerci- 
tum ejus potuisse. Naves quoque mille ducentas numero 
habuisse dicitur. Huic tanto agmini dux defuit. Rex 
enim primus in fuga, postremus in proelio semper visus est. 
In periculis timidus, ubi metus abesset, inflatus erat. 

16* Pugna ad Thermopylas. (I Ad. II. 11.^ 

Ejus introitus in Graeciam quam terribilis, tarn 
turpis discessus fuit. Nam quum Leonidas, rex 1^' 
Spartanorum, cum quatuor millibus militum an- 
gustias Thermopylarum oecupasset, Xerxes contemptu pau- 
citatis eos aggreditur. Triduo ibi pugnatum, magnaque in 
Persarum exercitu caedes est edita. Qu *rta die quum 
nuntiatum esset Leonidas, summum montium cacumen a 
viginti millibus hostium teneri, socios hortatur, recedant et 
se ad meliora patrice tempora reservent ; sibi cum Sparta- 
nis foriunam esse experiendam. Turn caeteri discessere ; 
soli Lacedaemonii remanserunt. Hi omnes Xerxis castra 
adorti, post ingentem Cctdem editam ibi occubuerunt. 

17. Xerxes Grcecid vastatd fugatur. (Ibid. II. 12.J 

Turn Xerxes maris fortunam experiri statuit. 
Sed ante navalis praslii congressionem misit qua- ^ 
tuor millia armatorum Delphos ad templum Apol- 
linis diripiendum. Q 133 manus tota imbribus et fulmini- 
bus deleta est, ut intelligerent, quam nullae essent horni- 
6 



62 REGNUM MEDORUM ET PERSARUM. 

num adversus Deos vires. Post haec Thespias et Platag- 
as et Athenas vacuas hominibus incendit ; e: quoniam fer- 
ro in homines non poterat, in aedificia igne grassatur. Cu- 
jus incendii flammas quum viderent Graeci in classe cir- 
cum Salamina insulam statuta, dissensio inter principes 
orta est, quum plurimi hortarentur, ut domos suas discede- 
rent moenibusque se defenderent. Turn Themistocles, 
Atheniensium imperator, timens, ne discessu sociorum vi- 
res Graeciae minuerentur, per servum fidum Xerxi nuntiat, 
v no in loco eum contract as Grcecice vires facillime oppri- 
mere posse. Quod si populi, qui jam abire vedent, dissi- 
parentur, majori labove ei singulos consectandos esse. 
Hoc dolo impulit regem, ut signum pugnae daret. Graeci 
quoque adventu hostium coacti sunt proelium collatis viri- 
bus capessere. Interea rex, velut spectator pugnae, in li- 
tore remanet. Artemisia autem, regina Halicarnassi, quae 
in auxilium Xerxi venerat, plurima in hoc navali proelio 
virtutis documenta dedit. Sic illo tempore in viro mulie- 
bris timor, in muliere virilis conspiciebatur audacia. 
Quum proelium anceps esset, Iones, qui cum rege pugna- 
bant, a Them stocle instigati, pugnae se paulatim subtra- 
here coeperunt ; quorum defectio animos caeterorum fregit. 
Itaque circumspicientes fu-am pelluntur Persae, et mox, 
proelio victi, in fug^.m vertuntur. 

18. Xerxis in Asiam r edit us. (Ibid. II. 13. ) 

Hac dade perculsus Xerxes domum redire 
4 ' 8 q' statuit, parte exercitus cum Mardonio in Graecia 
relicta. Sed Graeci, audita regis fuga, consilium 
ineunt pontis rumpendi, quo ille Hellespontum junxerat, 
ut intercluso reditu cum reliquiis exercitus deleretur. Sed 
Themistocles timens, ne interclusi hostes iter, quod aliter 
non pater et, ferro patefacerent, servum ad Xerxem mittit, 
certioremque facit consilii a Graecis capti ; et occupare 
transitum, maturata fuga, jubet. Ille perculsus nuntio, 
tradit ducibus milites perducendos ; ipse cum paucis Aby- 
don contendit. Ubi quum solutum pontem hibernis tern- 



KEGNUM MEDORUM ET PERSARUM. 63 

pestatibus offendisset, piscatoria scapha trepidus trajecit. 
Pedestrium copiarum, quas ducibus tradiderat^ maxima 
pars peste et inopia periit ; tantaque vis mali fait, ut viae 
cadaveribus implerentur, alitesque et ferae, in praedam in- 
tentae, exercitum sequerentur. 

19. Persa apud Platceas et Mycalen victi. (lb. II. 14. 
Com. JVep. Fit. Cim. c. 2. Fit. Aristid. c. 2.) 

Caeterum fortuna Persarum cum duce mutata 
non est. Mardonius proelio apud Plataeas victus ~ '^. 
ipse periit ; pauci militum fuga elapsi sunt. Eo- 
dem forte die, quo Mardonii copiae deletae sunt, etiam na- 
vali proelio in Asia sub monte Mycale adversus Persas di- 
micatum est. Ibi ante proelium commissum, quum clas- 
ses ex adverso starent, fama ad utrumque exercitum ve- 
nit, vicisse Graecos et Mardonii copias deletas esse. Qui 
nuntius, ut par erat, Graecormn fortitudinem et fiduciam 
auxit, Persarum animos fregit. Captae sunt ibi, Cimonis 
praecipue virtute atque consilio, ducentae naves Cyprorum 
et Phoenicum, eodemque die in terra maxima vis barba- 
rorum prostrata est. Post banc victoriam maritimae res 
Atheniensium in dies magis florere coeperunt. Quum 
enim antea et terra et mari duces essent Lacedaemonii, 
factum est, ut summa imperii maritimi a Lacedaernoniis 
transferretur ad Athenienses. Hoc imprimis Aristidi de- 
be batur, qui, cum in comrnuni Graeciae classe esset simul 
cum Pausania, duce Lacedaemoniorum, summa aequitate 
et humanitate efFecit, ut Graeciae civitates, superbia Pausa- 
niae offensae, ad Atheniensium sese societatem applicarent, 
hosque sibi duces adversus barbaros deligerent. Hoc au- 
tern imperio ita usi sunt Athenienses, ut brevi post tempo- 
re soli in mari regnare viderentur. 



04 REGNUM MEDORUM ET PERSARUM. 

20. Xerxis families post regis ccedem, domesticis seditioni- 

bus agitata. (Justin. III. \.) 

Post bellum in Gratia infeliciter gestum, Xerx- 
467 * es ' terror antea gentium, etiam suis contemptui 
esse coepit. Quippe Artabanus, praefectus ejus, 
deficiente quotidie regis majestate, spem regni concepit 
animo, et cum septem robustissimis filiis regiam vesperi 
ingressus, Xerxem trucidavit. Turn ut fiios regis, votis 
suis obsistentes, amoveret, Artaxerxi, admodum puero, 
persuasit, regem a Dario, qui erat adolescens, occisum es- 
se, quo maturius regno potiretur, eumque impulit, ut pa- 
tris caedem in fratre vindi^aret. Quum ventum ad domum 
Darii esset, hie dormiens inventus interficitur. Quo facto, 
ut etiam Artaxerxem tolleret, Artabanus, principum de 
regno certamina metuens, assumit in societatem concilii 
Bacabasum : qui prsesenti rerum statu contentus, rem pro- 
dit Artaxerxi, quomodo pater ejus occisus, ut frater falsa 
parricidH suspicione oppressus esset, quaenam ipsi denique 
pararentur insidiae. His cognitis Artaxerxes in poster urn 
diem armatum exercitum adesse jubet, recogniturus et 
numerum militum et in armis industriam singulorum. Ita- 
que quum inter caeteros et ipse Artabanus armatus assiste- 
ret, rex simulavit, se breviorem loricam habere, jussitque 
Artabanum suam secum commutare ; turn exuentem se et 
nudatum gladio trajecit, simulque filios ejus corripi jubet. 
Atque ita egregius juvenis et caedem patris, et se ab insi- 
diis Artabani vindicavit. 

21. Intestina discordia in regno Persarum gliscit. (Just. 

V. 11.) 

Artaxerxem secutus est filius Xerxes, qui post 
42 401 b reve quadraginta quinque dierum regnum a Sog- 
diano occisus est. Qui regnum scelere occupa- 
tum, quum caedibus tueri conaretur, post septem menses a 
Dario prcelio superatus periit. Sub his regibus imperium 
Persarum principum discordiis populorumque seditionibus 
agitatum magis magisque inclinari coepit. Darius moriens 



KEGNUM MEDORUM ET PER5ARTJM. 



65 



Artaxerxi, raajori natu filio, qui Mnemon appellabatur, reg- 
num, minori, Cyro, urbes Lydiae, quibus praefectus fuit, 
testamento legavit. Sed Cyro judicium patris injuria vi- 
debatur ; itaque occulte adversus fratrem bellum paravit. 
Quod quum nuntiatum esset. Artaxerxi, Cyrum ad se ar- 
cessitum compedibus aureis vinxit, interfecissetque, nisi 
mater prohibuisset. 

22. Cyrus in hello adversus fratrem suscepto perit. 
(Just. V.U.) 

Quod periculum quum effiigisset, Cyrus jam ^ 

non occulte bellum, sed palam parare coepit ; ^q^ 
auxilia undique contrahit. Sed quum in prcelio 
commisso fratrem imprudentius aggreditur, hunc quidem 
equi fuga periculo subtraxit, Cyrus autem a cohorte regia 
circunwentus inter citur. In eo proelio decern millia Grae- 
corum in auxilio Cyri fuere ; quae et in cornu, in quo ste- 
terant, vicerunL et post mortem Cyri neque armis a tanto 
exercitu vinci, neque dolo capi potuerunt, sed per indomi- 
tas nationes et gentes barbaras, virtute sua confisi, in patri- 
am revertuntur. 

23. Artaxerxis filii in patrem conjurant. (Just. X. 1.2. J 

Artaxerxi ex pellicibus centum et quindecim filii fuere, 
sed tres tantum justo matrimonio suscepti, Darius, Ariara- 
tes, et Ochus. Ex his Darium per indulgentiam pater, 
contra morem Persarum, regem vivus fecit. Sed hie pa- 
terna pietate nihil motus, interftciendi patris consilium ce- 
pit. Occiso quippe Cyro, Aspasiam, pellicem ejus, in re- 
gium gynaeceum translatam, a patre sibi dari postulaverat 
Hie, pro sua in liberos indulgentia, primo se id facturum 
esse dixerat ; mox poenitentia ductus, Solis earn sacerdo- 
tio praefecit, quo munere ab omni virorum consortio prohib- 
ebatur. Hinc exacerbatus juvenis cum quinquaginta fra- 
tribus in patrem conjuravit; sed deprehensus cum sociis 
poenas parricidii dedit, Conjuges quoque conjuratorum 
6* 



06 RES ATHENIENSIUM. 

cum liberis omnibus interfectae sunt, ne quod vestigium 
tanti sceleris superesset. Paulo post Artaxerxes morbo 
ex dolore contracto decessit. 

24. Ochus. Darius Codomannus, postr emus rex Persia. 
(Just. X. S.J 

Post patris mortem Ochus regnum paternum 
365^-330. i nvas ^' Q u ^ parem conjurationem timens, regiam 
cognatorum et principum caede replet. Turn 
bellum Cadusiis infert. In quo bello Codomannus quidam 
ad versus hostem, qui unum ex Persis ad singulare certa- 
men provocaverat, magno animo processit, et hoste occiso 
victoriam suis et prope amissam gloriam restituit. Ob haec 
decora praeficitur Armeniis. lnterjecto deinde tempore 
post mortem Ochi regis, ob memoriam pristinae virtutis 
rex a populo constituitur, Darii nomine honoratus ; bellum- 
que cum Alexandra non sine virtute gessit. Postremo ab 
Alexandra victus et a cognatis occisus, vitam pariter cum 



Persarum regno finivit. 



C. RES ATHENIENSIUM. 

1. Atheniensium origines et primi reges. (Just. II. 6.) 

Athenienses non solum incrementis suis, sed 
1 "56-1 183 el * am or ig^ ne g'oriantur. Non enim a sordidis 
' initiis crevere, nee ex aliis regionibus adrane- 
runt, sed eodem innati solo, quod incolunt ; et quae illis se- 
des, eadem origo est. Primi lanificii et olei et vini usum 
docuere. Arare quoque et serere frumenta glandem ve- 
scentibus monstrarunt. Literae eerie ac facundia, leges 
et civilis disciplina veluti templum Athenas habuere. Ante 
Deucalionis tempora regem habuere Cecropem ; quern, 
ut omnis antiquitas fabulosa est, biformem tradidere, quia 
primus marem foeminas matrimonio junxit. Huic successit 



RES ATHENIENS1UM. 67 

Cranaus, eujus filia Atthis regioni nomen dedit. Post 
hunc Amphietyon regnavit, qui primus Minervae urberrt sa- 
cravit, et nomen civitati Athenas dedit. Hujus temporibus 
aquarum illuvies majorem partem populorum Graeciae ab- 
sumpsit. Superfuerunt, quos refugia montium receperunt, 
aut ad regem Thessalise Deucalionem ratibus eveeti sunt, 
a quo propterea genus humanum conditum dicitur. Per 
ordinem deinde successionis regnum ad Erechtheum de- 
scendit, sub quo frumenti satio apud Eleusin a Triptolemo 
reperta est. In hujus muneris honorem noctes initiorum 
sacratae. Tenuit et JEgeus, Thesei pater, Athenis reg- 
num. Post iEgeum Theseus, ac deinceps Thesei filius, 
Demophoon, qui auxilium Graecis adversus Trojanos tulit, 
regnum possedit. 

2. Codrus se pro patrid devovet. (Justin. II. 6.) 

Erant inter Athenienses et Dorienses veteres 
offensae, quas vindicaturi bello Dorienses, de even- -.Q-g 
tu prcelii oracula consuluerunt. Responsum, su- 
periores fore, ni regem Atheniensium occidissent. Itaque 
quum ventum esset in bellum, militibus ante omnia custo- 
dia regis praecipitur. Atheniensibus eo tempore rex Co- 
drus erat ; qui et responso Dei, et praeceptis hostium cog- 
nitis, permutato regis habitu, pannosus, sarmentaque ge- 
rens, castra hostium ingreditur ; ibique in turba militum, 
quum unum falce sponte vulnerasset, occiditur. Cognito 
regis corpore, Dorienses sine proelio disceduot. Atque 
ita Athenienses virtute ducis, pro salute patriae morti se 
offerentis, bello liberantur. 



-5 



3. Solon civitati Athenarurn leges scribit. (Just. II. 7.) 

Post Codrum nemo Athenis regnavit ; quod 
memoriae nominis ejus tributum est. Administra- ka± 
tio reipublicae annuis magistratibus permissa. Sed 
civitati nullae tunc leges erant, quia libido regum pro legi- 
bus habebatur. Legitur itaque Solon, vir justitise insignis, 
qui velut novam civitatem legibus conderet. Quo mune- 



08 RES ATHEN1ENSIUM. 

re ita functus est, ut et apud plebem et optimates, diutur- 
nis antea dissidiis agitatos, parem iniret gratiam. Hujus 
viri, inter multa egregia, illud quoque memorabile fuit. 
Inter Athenienses et Megarenses de Salamine insula, quam 
sibi uterque populus vindicabat, prope usque ad interitum 
dimieatum fuerat. Post multas clades acceptas, Atheni- 
enses legem tulerunt, ne quis illud bellum reparandum pro- 
poneret. Solon igitnr quum opportunitatem quandam vi- 
disset insula* vindicandae, dementiam simulat, habituque 
deformis, more vecordium, in publicum evolat; factoque 
concursu hominum, versibus suadere populo ccepit, quod 
vetabatur ; omniumque animos ita inflammavit, ut externplo 
bellum adversus Megarenses decerneretur, et devictis hos- 
tibus insula Atheniensium fieret. 

4. Pisistratus tyrannidem per dolum occupat. (Just. 
II. S.) 

Legibus civitati scriptis, Solon peregre profi- 
"v* -. * ciscitur. Dum abest, Pisistratus, nobilis adoles- 
cens, propter res in bello prseclare gestas populo 
carus, tyrannidem per dolurn occupat. Quippe quum 
domi se verberibus affecisset, lacerato corpore in publicum 
progreditur. Advocata concione, vulnera populo ostendit ; 
de crudelitate principum, a quibus haec se passum siniula- 
bat, queritur, credulamque multitudinem et lacrymis et 
oratione accendit, dum se optimatibus propter populi amo- 
rem invisum esse signifieat. Sic ad custodiam corporis 
sui satellitum auxilium obtinet ; per quos occupata tyran- 
nide per annos triginta tres, inter varias rerum vicissitudi- 
nes, regnavit. 

5. Hippias, Pisistrati filim, patrid pellitur. Bellum 
Persicum primum. (Just. II. 9. Corn. JVep. Vita 
Milt. c. 4. 5.J 

Post ejus mortem Hipparchus et Hippias in 

~m_499 paternum imperium successerunt. Qui quum 

' per aliquot annos eadem, qua pater, dementia 



RES ATHENIENSIUM. 69 

regnassent, Hipparchus ab Harmodio et Aristogitone, ob 
injuriam quandam acceptam in tyrannos ineensis, interfici- 
tur. Quorum virorum virtnte quum admonita civitas lib— 
ertatis esset, tandem Hippias regno pulsus in exsilium agi- 
tur, et in Persiam profectus, Dario, Atheniensibus bellum 
illaturo, ducem se adversus patriam offert. Igitur Athe- 
menses, nuntio de Persarum adventu accepto, auxilium 
a Lacedaemoniis petiverunt. Quos ubi viderunt religione 
retineri, quominus statim auxilium ferrent, non exspectata 
eorum ope, instructis decern millibus civium, et Plataeensi- 
bus auxiliaribus mille, in campos Marathonios in proelium 
egrediuntur. Miltiades erat unus ducum exercitus, ejusque 
potissimum auctoritate impulsi Athenienses copias ex urbe 
eduxerunt, locoque idoneo castra fecerunt. Deinde pos- 
tero die sub montis radicibus acies instruitur. Datis, Per- 
sarum dux, etsi non aequum locum videbat suis, tamen, 
fretus numero copiarum suarum, confligere cupiebat. Ita- 
que in aciem peditum centum, equitum decern millia pro- 
duxit, proeliumque commisit. Tanta vero Atheniensibus 
in pugnam euntibus alacritas animorum fuit, ut quum mille 
passus inter duas acies essent, citato cursu ad hostem ve- 
nirent. Nee audaciae eventus defuit. Pugnatum est enim 
tanta virtute, ut Persse perterriti- non castra sed naves pe- 
terent, ex quibus multae suppressae, multae captae sunt. 

6. Virtutis in illo prcelio documenta. (Just. II. 9.) 

In illo proelio tanta virtus singulorum fuit, ut cujus laus 
prima esset, difficile dictu videretur. Inter caeteros tamen 
Themistoclis adolescentis gloria emicuit. Cynegiri quo- 
que, militis Atheniensis, gloria multorum scriptorum laudi- 
bus celebrata est. Qui post innumeras caedes, quum fugi- 
entes hostes ad naves egisset, onustam navem dextra manu 
tenuit, nee prius dimisit, quam manum amitteret, turn quo- 
que amputata dextra, navem sinistra comprehendit ; quam 
et ipsam quum amisisset, ad postremum morsu navem re- 
tinuit. Persae magnam vim hominum eo proelio amise- 
runt, Cecidit et Hippias, tyrannus Atheniensis, auctor 



70 RES ATHENIENSIUM. 

et concitor ejus belli, Diis patriae ultoribus poenas repeten- 
tibus. 

7. Honor Miltiadi tributus. (Corn. Nep. Vita Milt. 

c. 6.) 

Jam non alienum videtur, quale praemium Miltiadi sit 
tributum docere. Huic viro, qui Athenas totamque Grae- 
ciam liberarat, hie honor tributus est, ut, quum in porticu, 
quae Poecile vocatur, pugna depingeretur Marathonia, in 
decern praetorum numero prima ejus imago poneretur, mil- 
ites hortantis proeliumque committentis. Antiquissimis 
enim temporibus rari fuerunt honores et tenues, et propter 
id ipsum gloriosi. Idem populus postquam corruptus est, 
treeentas statuas Demetrio Phalereo decrevit. 

8. Bellum Persicum alterum. (Corn. Nep. Vita Them* 

c. 2. 3.) 

Paulo post Xerxes majoribus viribus Graeciam 
480 * aggressus est. Quo adventante quum oraculum 
Delphis consuluissent, responsum est, moenibus 
ligneis se tuerentur. Quod responsum, quo valeret, quum 
intelligeret nemo, Themistocles persuasit civibus, ut in 
naves se suaque conferrent ; eum enim significari murum 
ligneum. Quo consilio probato navium augent numerum, 
suaque omnia, quae moveri poterant, conjuges liberosque 
partim Salaminem, partim Troezenem asportant ; arcem 
sacerdotibus paucisque majoribus natu ad sacra procuran- 
da tradunt, reliquum oppidum relinquunt. Communis au- 
tem Graeciae classis trecentarum navium, quarum ducentae 
erant Atheniensium, primum apud Artemisium inter Eu- 
boeam continentemque terram cum classiariis regiis con- 
flixit. Angustias enim Themistocles quaerebat, ne mul- 
titudine regiarum navium circumiretur. Hinc etsi pari 
prcelio discesserant, tamen eodem loco non sunt ausi ma- 
nere, quod erat periculum, ne, si pars navium adversario- 
rum Euboeam superasset, ancipiti premerentur periculo. 



RES ATHENIENSIUM. 71 

Quo factum est, ut ab Artemisio discederent, et adversum 
Athenas apud Salamina classem suam constituerent. 

Xerxes Tkemistoclis consilio ad Salamina superatur* 
(Corn. Nep. Vit. Them. c. 4. Justin. II. 12.) 

At Xerxes, Thermopylis expugnatis, protinus 
accessit Urbem, eamque nullis defendentibus, in- "ign" 
terfectis saeerdotibus, quos in arce invenerat, in- 
cendio delevit ; cujus flamma perterriti classiarii, quum ma~ 
nere non auderent, et plurimi hortarentur, ut domos suas 
discederent, moenibusque se defenderent, Themistocles 
unus restitit, et universos quidem hosti pares esse posse aie- 
bat, dispersos autem perituros. Quum vero socios minus, 
quam vellet, moveret, noctu de servis suis, quern habuit 
fidelissimum, ad regem misit, ut ei nuntiaret suis verbis, 
Graecos in eo esse, ut fugerent, qui si discessissent, majore 
cum labore et longinquiore tempore bellum confecturum, 
quum singulos consectari cogeretur ; quos si statim aggre- 
deretur, brevi universos oppressurum. Hoc eo valebat, 
ut ingratiis ad depugnandum omnes cogerentur. Hac re 
audita, barbarus, nihil doli subesse ratus, postridie alienissi- 
mo sibi loco, contra opportunissimo hostibus, adeo angusto 
mari conflixit, ut ejus multitudo navium expl'icari non pos- 
set. Victus ergo est magis consilio Themistoclis, quam 
arrnis Grsecice. 

10. Xerxes in Asiam revertitur. (C. JY. I. c. 5.) 

Hie etsi male rem gesserat, tamen tantas ha- 
bebat reliquias copiarum, ut etiam cum his Grae- 4«o 
ciam opprimere posset. Ne igitur bellare perse- 
veraret, Themistocles eum certiorem lecit, id agi, ut pons, 
quern ille in Hellesponto fecerat, dissolveretur, quo ipse 
reditu in Asiam excluderetur. Idque ei persuasit. Ce- 
lerrimo itaque itinere in Asiam reversus est, seque a The- 
mistocle non superatum, sed conservatum judicavit. Sic 
unius viri prudentia Graecia liberata est. 



** RES ATHENIENSIUftf. 

1L. Reliquia Persarum delentur. (Com. Nep. Vit. 
Them. c. 6.J 

Quum tamen pars exercitus sub duce Mardo- 
*jg * nio, regis genero, in Graecia esset relbeta, quae 
bellum continuaret, has quoque copiae superatae 
sunt apud Plataeas, urbem Boeotiae ; eoque ipse dux ceci- 
dit proelio. Eodem forte die in Asia ad montem Mycalen 
Persae a Graecis pugna superati sunt. Jamque omnibus 
pacatis, Athenienses belli damna reparare coeperunt. 
Quumque Phalereo portu neque magno neque bono ute- 
rentur, Themistoclis consilio triplex Piraeei portus consti- 
tutus est, isque moenibus circumdatus, ut ipsam urbem 
digmtate aequipararet, utilitate superaret. Idem muros 
Athenarum restituit, Lacedaemoniis vetantibus, non sine 
periculo suo. 

12. Pausanias, dux Spartanorum, proditionem meditatur. 
(Just. II. 15. Corn. N. Vita Paus. c. 2.) 

Post haec Lacedaemonii, ut bis illatum Graeciae 
47 q " bellum ulciscerentur, ultro fines Persarum depop- 
ulantur. Cui bello quum praefecissent Pausani- 
am, hie superbia elatus, majores res coepit appetere. Nam 
quum, Byzantio expugnato, cepisset plures Persarum no- 
biles, atque in his nonnullos regis propinquos, hos clam 
Xerxi remisit, simulans, eos ex vinculis publicis effugisse ; 
et cum his Gongylum Eretriensem, qui literas regi redde- 
ret, in quibus haec scripta fuisse tradunt : Pausanias dux 
Spartce, quos Byzantii ceperat, postquam propinquos tuos 
cognovit, tibi muneri misit, seque tecum ajjinitate jungi cu- 
pit. Quare si tiui videtur, des etjiliam tuam nuptum. Id 
sifeceris et Spar tarn et cater am Grceciam sub tuam potest a- 
tem se redacturum pollicetur. His de rebus si quid geri 
volueris, certum hominem ad cum miitasfac cum quo collo- 
quatur. 



RES ATHEN1ENSIUM. 



78 



13. Pausanias capitis damnatur. (Corn. JYep. Vita 

Pans. c. 3. 5.) 

Rex tot hominum sibi necessariorum salute 
magnopere gavisus, confestim Artabazum cum ^ 
epistola ad Pausaniam mittit, in qua eum collau- 
dat, ac petit, ne cui rei parcat ad ea perficienda, quae pol- 
liceretur. Si fecerit, nullius rei a se repulsam esse latu- 
rum. Hujus Pausanias voluntate cognita, alaerior ad rem 
gerendam factus, in suspicionem cecidit Lacedaemonio- 
rum, nee multo post proditionis accusatus damnatur. 
Mortem ut fugeret, in aedem Minervae, quae Chalcioecus 
vocatur, se recepit. Hinc ne exire posset, statim Ephori 
valvas ejus aedis lapidibus obstruxerunt, tectumque sunt 
demoliti, ut facilius sub dio interiret. Dicunt illo tempo- 
re matrem Pausaniae adhuc vixisse, eamque, postquam de 
seel ere filii comperisset, in primis lapidem ad introitum 
aedis attulisse. Sic Pausanias magnam belli gloriam turpi 
morte commaculavit. Hie quum semianimis de templo 
elatus esset, confestim animam efflavit. 

14. Themistocles in Asiam confugit. (Corn. JVejp. V. 

Them. c. 8. 9.) 

Paulo ante Themistocles testarum suffrae;iis e 
civitate ejectus, Argos habitatum concessit. Hie 47V 
quum propter multas virtutes magna cum dignita- 
te viveret, Lacedaemonii legatos Athenas miserunt, qui 
earn absentem accusarent, quod societatem cum rege Per- 
sarum ad Graeciam opprimendam fecisset. Hoc crimine 
absens proditionis est damnatus. Id ut audivit, quod non 
satis tutum se Argis videbat, in Asiam confugit. Quo 
quum venisset, epistolam misit ad regem Artaxerxem his 
verbis : Themistocles veni ad te, qui plurima mala omnium 
Grcecorum in domum tuam intuli, quum mihi necesse esset 
patriam meam defender e. Idem multo plura bona feci 
postquam Xerxes in periculo esse ccepit. Nunc autem ad 
te confugi, exagitatus a cunctd Grcecid, tuam petens a?nicir 
7 



74 RES ATHENIENSIUM. 



tiam ; quam si ero adeptus, non minus me bonum amicum 
habebis, quam fortem iniinicum ille expertus est. Rogo 
autem, ut de his rebus, de quibus tecum loqui volo, annum 
mihi temporis des, eoque transacto me ad te venire patia- 



ris. 



15. Themistocles, a rege Per sice benigne exceptus, Mag- 
nesia moritur. (Corn. Nep. Vit. Them. c. 10.^ 

Ad haec rex, tantam animi magnitudinem admi- 
;«j* ratus, cupiensque talem virum sibi conciliari, be- 
nigne respondit. Tbemistocles autem omne illud 
tempus Uteris sermoniqtie Persarum dedit ; quibus adeo 
eruditus est, ut multo commodius dicatur apud regem ver- 
ba fecisse, quam hi poterant, qui in Perside erant nati. 
Hie quum multa esset regi pollicitus, magnis muneribus ab 
Artaxerxe donatus in Asiam rediit, domiciliumque Mag- 
nesiae sibi constituit. In hac urbe morbo obiisse dicitur. 
Fama tamen fuit, eum venerium sumpsisse, quum se, quae 
regi de Graecia opprimenda pollicitus esset, praestare pos- 
se desperaret. Sunt, qui narrent, ossa ejus ab amicis 
clam in Attica sepulta esse, quoniam legibus non concede- 
retur, quod proditionis esset damnatus. 

16. Cimon insulas Atheniensibus subjicit. (Corn. JVep. 

Vita Cim. c. 2.) 

Dum ilia gerebantur, Athenienses maris impe- 
4po" rium sine aemulo exercebant. Hoc et Themisto- 
clis prudentiae et Cimonis virtuti debebant. Hie 
vir post victoriam apud Mycalen de Persis reportatam, 
quum praeda potitus domum reverteretur, quod jam non- 
nullae insulae propter acerbitatem imperii ab Atheniensibus 
defecerant, bene animatas confirmavit, alienatas ad officium 
redire coegit. Scyrum, quod contumacius se gesserat, 
vacuefecit, sessores veteres urbe insulaque ejecit, agros 
civibus divisit. Thasios, opulentia fretos, suo adventu 
fregit. His manubiis Athenarum arx, quae ad meridiem 
vergit, est ornata. 



RES ATHENIENSIUM. 75 

17. Ostracismo patria pulsus, mox revocatur. (Ibid. 

c. 3.) 

Quibus rebus quum unus in civitate maxime 
floreret, incidit in eandem invidiam, quam Themis- * ^ 
tocles : nam testarum suffragiis decern annorum 
exsilio multatus est. Cujus facti celerius Athenienses, 
quam ipsum, poenituit. Nam quum ille forti animo invid- 
iae ingratorum civium eessisset, bellumque Lacedaemonii 
Atheniensibus indixissent, eonfestim notse ejus virtutis de- 
siderium consecutum est. Itaque post annum quintum, 
quam expulsus erat, in patriam revocatus est. Ille, quod 
hospitio Lacedaemoniorum utebatur, satius existimans, con- 
tendere Lacedaemonem, sua sponte profectus, pacem inter 
duas potentissimas civitates conciliavit. Post, neque ita 
multo, Cyprum cum ducentis navibus imperator missus, 
quum majorem partem ejus insulae devicisset ? in morbum 
implicitus, in oppido Citio est mortuus. 

18. Bellum Peloponnesiacum. Pericles. (Just. III. 2. 

etl.) 

Quum Athenienses maris imperium non sine 
superbia sociorumque injuria exercerent, multi- a^\ 
que, gravi eorum jugo fatigati, alios, qui se tue- 
rentur, circumspicerent ; tota Graecia, dncibus Lacedaemo- 
niis, aemulae urbi magnitudinem et incrementa invidentibus, 
in duas partes divisa, velut in viscera sua arma convertit. 
Hoc bellum, quo nullum aliud florentes Graeciae res gra- 
vius afflixit, saepius susceptum et depositum est, Initio 
Spartani fines Atticae populabantur, hostesque ad prcelium 
provocabant. Sed Athenienses, Periclis consilio, ultionis 
tern pus" exspectantes, intra mcenia se continebant. Deinde, 
paucis diebus interjectis, naves conscendunt, et, nihil sen- 
tientibus Lacedaemoniis, totam Laconiam depraedantur. 
Clara quidem haec Periclis expeditio est habita ; sed multo 
clarior privati patrimonii contemptus fuit. Nam in popula- 
tione caeterorurn agrorum, Periclis agros hostes int&ctos 
reliquerant, ut aut invidiam ei apud cives concitarent, aut 



76 RES ATHENIENSIUM. 

in proditionis suspicionem adducerent. Quod intelligens, 
Pericles agros reipublicas dono dedit. Post haec aliquot 
diebus interjectis, navali prcelio dimicatum est. Victi La- 
cedaemonii fugerunt. Post plures annos, fessi malis, pa- 
cem in annos quinquaginta fecere, quam nonnisi sex annos 
servaverunt. Nam inducias, quas proprio nomine pepi- 
gerant, ex sociorum persona rumpebant. Hinc helium in 
Sicilian! translatum est. 



19. Atheniensium in Siciliam expeditio. (Just. IV. 3. 4.) 
415. 



Quum enim jam antea, bello inter Catinienses 
et Syracusanos exorto, Athenienses Catiniensibus 



op-m tulissent, tempore interjecto, quum pacis 
conditiones a Syracusanis non servarentur, illi denuo lega- 
tos Athenas miserunt, qui sordida veste, capillo barbaque 
promissa, concionem adeunt, populumque lacrymis mo- 
vent, ut, quamvis Peloponnesiaco bello districtus, auxilium 
illis mittendum censeret. Igitur classis ingens decernitur ; 
creantur duces Nicias, Alcibiades, et Lamachus ; tantae- 
que vires in Siciliam effusae sunt, ut iis ipsis terrori essent, 
quibus auxilio venerartf, 

20. Aiheniensium res in Sicilia gestae. (Just. IV. 4.) 

Brevi post, quum Alcibiades, ob causas mox 
415-414 i n dicandas, revocatus esset, Nicias et Lamachus 
duo proelia pedestria secundo Marte pugnant; 
munitionibusque urbi Syracusarum circumdatis, incolas 
etiam marinis commeatibus intercludunt. Quibus rebus 
fracti Syracusani, auxilium a Lacedaemoniis petiverunt. 
Ah his mittitur Gylippus, qui, quum in itinere de belli jam 
inclinato statu audivisset, auxiliis partim in Greecia, partim 
in Sicili^ contractis, opportuna hello loca occupat. Duo- 
bus deinde proeliis victus, tertio hostes in fugam conjecit, 
sociosque obsidioneliberavit. In eo prcelio Lamachus for* 
titer pugnans becisus est. 



RES ATHENIENSIUM. 77 

21. Athenienses scepius victi ingentem cladem accipiunt, 
(Just. IV. c. 4. et 5.) 

Sed quum Athenienses, terrestri bello superati, 
portum Syracusarum tenerent, Gylippus classem :.g" 

Lacedaemone cum auxiliis arcessit. Quo cognito 
et ipsi Athenienses in locum amissi ducis Demosthenem et 
Euiymedonta cum supplemento copiarum mittunt, et quasi 
Grcecise bellum in Siciliam translatum esset, ita ex utraque 
parte summis viribus dimicabatur. Prima igitur congres- 
sione navalis certaminis Athenienses vincuntur; castra 
quoque cum omni publica ac privata pecunia amittunt. 
Inter hsec mala quum etiam terrestri proelio victi essent, 
Demosthenes censere coepit, lit abirent Sicilid, dum res 3 
quamvis afflicts, nondum taraen perditce essent. Nicias 
autem, seu pudore male actse rei, sen impellente fato, ma- 
nere contendit. Reparatur igitur navale bellum ; sed in- 
scitia ducum, qui Syracusanos, inter angustias maris facile 
se tuentes, temere aggressi fuerant, Atheniensium copias 
"iterum vincuntur. Eurymedon dux in prima acie fortissi- 
me dimicans, primus cadit ; triginta naves, quibus praefue- 
rat, incenduntur : Demosthenes et Nicias autem cum re- 
liquiis exercitus terrestri itinere fugiunt. Ab his relictas 
centum triginta naves Gylippus iovasit ; ipsos deinde inse- 
quitur; fugientes partim capit, partim caedit. Demosthe- 
nes, amisso exercitu, a captivitate gladio et voluntaria 
morte se vindicat : Nicias autem cladem suorum auxit 
dedecore captivitatis. 

22. Alcibiades capitis damnatus Spartam se conferi* 
(Just. V. 1. Corn. JVep. Vita Alcib. c. 4.) 

Dum haec in Sicilia per biennium geruntur, 
belli illius concitor et dux Alcibiades absens 415 
Athenis insimulatur, mysteria Ceroris violasse. 
Revocatus a bello ad causam dicendam, multa secum re* 
putans de immoderata civium suorum licentia crudelitate* 
que erga nobiles, utilissirnum ratus impendentem evitara 
7^ 



78 RES ATHENIENSIUM. 

tempestatem, fugit, et primum Elidem, deinde Thebas se 
contulit. Postquam autem se capitis damnatum, bonis 
publicatis, audivit, et id, quod usu venerat, Eumolpidas Sa- 
cerdotes a populo coactos, ut se devoverent, ejusque 
devotionis exemplum, in pila lapidea incisum, esse positum 
in publico, Lacedaemonem demigravit. Ibi reges impulit, 
ut Atheniensibus, adversa fortuna in Sicilia turbatis, bellum 
inferrent. Ejus quoque consilio Lacedaemonii cum Per- 
sarum rege amicitiam fecerunt, deinde Deceliam in finibus 
Atticae munierunt, prassidioque perpetuo in obsidione quasi 
Athenas tenuerunt. 

23. Persarum sibi favorem conciliat. (Justin. V. 2. 
Corn. JVep. I. c. 5.) 

Non contentus autem patriae hostes consilio 
412* adjuvisse, Alcibiades cum quinque navibus in 
Asiam contendit, et tributarias Atheniensium civi- 
tates auctoritate nominis sui ad defectionem compellit. 
Sed apud Lacedaemonios Alcibiadis virtus plus invidiae 
quam gratiae contraxit. Nam quum acerrimi viri praestan- 
tem prudentiam in omnibus rebus cognoscerent, pertimue- 
runt, ne quando patriae caritate ductus ab ipsis descisceret, 
et cum suis in gratiam rediret. Itaque tempus ejus inter- 
ficieiu'i quaerere instituerunt. Qua re cognita Alcibiades ad 
Tissaphernem praefectum regis Darii se contulit. Cujus 
quum in intimam amicitiam pervenisset, ei persuadet, ne 
nimis enixe Lacedaemonios juvaret. Nam dissidentibus 
Grsecis regem Persarum arbitrum pacis ac belli fore. 
Domesticis itaque bellis Graeciam atterendam esse, ne ex- 
ternis vacet ; exaequandasque vires partium et inferiores 
auxilio levandos. Grata oratio Tissapherni fuit. Itaque La- 
cedaemoniis commeatus navesque maligne praebere ccepit. 

24. Cum Atheniensibus in gratiam redit. (Just. V. 3.) 

Per idem tempus Alcibiades cum duce exercitus Athe- 
niensium, qui apud Samum morabatur, per internuntios 
colloquitur, polliceturque his amicitiam regis, si respubli- 



RES ATHENIENSIUM. 79 

ca a populo ad senatum translata foret ; sperans fore, ut 
aut concordante civitate dux belli ab omnibus legeretur, 
aut discordia inter ordines facta, ab altera parte in auxili- 
um vocaretur. Itaque, permittente populo, imperium ad 
senatum transfertur. Qui cum crudeliter in plebem eon- 
suleret, ab exercitu Alcibiades exsul revocatur, duxque 
classi constituitur. Hac denuntiatione territi senatores, 
primo urbem prodere Lacedaemoniis tentavere ; dein, 
quum id nequissent, in exsilium profecti sunt. Itaque Al- 
cibiades, patria ab intestino malo liberata, summa cura 
classem instruit, atque ita in bellum adversus Lacedaemo- 
nios perrexit. 

25. Lacedcemoniorum vires frangit. (Corn. Nep. Vita 
Alcib. c. 5.) 

Hac expeditione tanta subito rerum commutatio facta 
est, ut Lacedaemonii, qui paulo ante victores viguerant, 
perterriti pacem peterent ; victi enim erant quinque terres- 
tribus proeliis, tribus navalibus, in quibus trecentas triremes 
amiserant, quae captas in hostium venerant potestatem. Al- 
cibiades simul cum coilegis receperat Ioniam, Hellespontum, 
multas praeterea urbes Graecas, quae in ora sitae sunt Asiae ; 
quarum expugnaverant quam plurimas, in his Byzantium ; 
neque minus multas consilio ad amicitiam adjunxerant, 
quod in captos benevolentia fuerunt usi. Inde pr^da 
onusti, locupletato exercitu, maximis rebus gestis, Athenas 
venerunt. 

26. Athenas redit. (Corn. JVep. I. c. 6.) 

Ad hunc redeuntis exercitus triumphum effusa omnis 
multitudo obviam procedit, et universos quidem milites, 
praecipue tamen Alcibiadem mirantur. Sic enim populo 
erat persuasum, omnes et adversas superiores et praesentes 
secundas res accidisse ejus opera. Ilaque et cladem in 
Siciliaet Lacedsemoniorum victorias suae culpae tribuebant, 
quod talem virum e civitate expulissent. Hie ut navi 



80 RES ATHENIENSIUM. 

egressus est, ilium unum omnes prosequebantur, et id quod 
nunquam antea usu venerat, nisi Olympise victoribus, co- 
ronis aureis seneisque vulgo donabatur. Postquam in Ur- 
bem venerat, concione advocata, sic verba fecit, ut nemo 
tain ferus esset, quin ejus casum lacrymaret, inimicumque 
his se ostenderet, quorum opera patria pulsus fuerat. 
Restituta igitur huic sunt publice bona ; et iidem illi sacer- 
dotes, qui eum devoverant, rursus resacrare sunt coacti, 

27. Lysdndro duct res Lacedczmoniorum reparantur. 
{Just. F. 5.) 

Dum heec Atbenis geruntur, a Lacedaemoniis 
4 q 7 # Lysander classi belloque prseficitur ; et in locum 
Tissaphernis Darius, rex Persarum, filium suum, 
Cyrum, Ionise Lydiaeque praeposuit, qui Lacedeemonios 
auxiliis opibusque ad spem fortunas prioris erexit. Aucti 
igitur viribus Alcibiadem cum centum navibus in Asiam 
profectum, dum agros populatur, repentino adventu oppres- 
ses. Magnse et inopinates cladis ntintius quum Athenas 
venisset, tanta Atheniensium desperatio fuit, ut statim Co- 
nonem in Alclbiadis locum mitterent, ducis se fraude ma- 
gis quam belli fortuna victos arbitrantes. Alcibiades autem 
impetum multitudinis veritus, denuo in voluntarium exsilium 
proficiscitur. 

28. Athenienses magno prcdio apud JEgospotamos supe~ 
rantur. (Justin. F. 6. 7. Corn. Nep. Vita Alcib. c. 
8.) 

Itaque Conon Alcibiadi suffectus classem max- 

; A V* ima industria adornat ; sed navibus exercitus dee- 
405. _ T 7 .,. t 

rat. J\am ut numerus militum expleretur, senes 

et pueri arma capere coacti sunt. Pluribus itaque proeliis 
adverso Marte pugnatis, tandem Lysander, Spartanorum 
dux, Atheniensium cxercitum, qui, navibus relictis, in ter- 
rain praedatum exierat, ad iEgospotamos oppressit, eoque 
impetu totum bellum finivit. Hac enim clade res Atheni- 
ensium penitus inclinata est. Tributariae civitates qua 



RES ATHEN1ENS1UM. 81 

metus in fide retinuerat, Lysandro se tradiderunt, nee aliud 
ditionis Atheniensium relictum est praeter urbem ipsam. 

29. Atheniensium consternatio. (Just. V* 7.) 

Quae quum Atbenis nuntiata essent, ingens omnium con- 
sternatio fuit ; viri mulieresque relictis domibus, per urbem 
currere pavidi ; alius alium sciseitari ; auctorem nuntii 
requirere. In foro deinde coeunt, noctemque ibi inter 
tiiiiorem, questus, et lacrymas transigunt. Alii fratres, aut 
fili-js, aut parentes deflent, et cum privatis casibus querelam 
publicam miscent : Jam se ip$os,jam ipsam patriam peri- 
turam, miserioremque superstitum, quam amissorum fovtu- 
nam esse* JVullam nunc classem superesse, in quam con- 
fugiant ; nullum exercitum, cujus virtute servari possint. 

30. Athena se Lysandro tradunt. (Justin. V. 8. Corn. 
JVep. Vita Lys. c. I.) 

Dum haec Athenis fiunt, Lysander Graeciae civ- 
itates in Lacedaemoniorum potestatem redigit, et 1*/ 
undique iis, qui Atheniensium rebus studerent, 
ejectis, decern in unaquaque civitate delegit viros, quibus 
summum irnperium potestatemque omnium rerum commi- 
sit. His actis, Athenas navigavit, miseramque civitatem, 
obsidione circumdatam, fame urget. Sciebat enim, neque 
ex advectis copiis multurn superesse, et, ne novae advehi 
possent, providebat. Quibus rnalis Athenienses fracti, mul- 
tis fame et ferro amissis, pacem petivere ; quae an dari debe- 
ret, diu inter Spartanos sociosque deliberatum est. Quum 
nonnulli nomen Atheniensium delendum, urbemque incen- 
dio consumendam censerent, Spartani negarunt, se passu-? 
ros, ut ex duobus Graeciae oculis alter erueretur ; pacem- 
que Atheniensibus sunt polliciti, si longi muri brachia deji- 
cerent, navesque, quae reliquae forent, traderent ; denique 
si respublica triginta rectores, ex civibus deligendos, accip- 
erefc, 



o2 RES ATHENIENSIUM. 

31. Triginta viri tyrannidem Athenis exercent. (Justin. 

V. 8. 9.) 

His legibus acceptis, tota civitas subito mutari 
4Q4 ' coepit. Triginta rectores reipublicae constituun- 
tur, Lacedaemoniis et Lysandro dediti, qui brevi 
tyrannidem in cives exercere coeperunt. Quippe a prin- 
cipio tria millia satellitum sibi statuunt ; et quasi hie nume- 
rus ad continendam civitatem non sufficeret, septingentos 
milites a vietoribus accipiunt. His copiis instructi exhaus- 
tam urbem caedibus et rapinis fatigant : quumque hoc uni 
ex numero suo Therameni displicere didicissent, ipsum 
quoque ad terrorem omnium interficiunt. Quo factum est, 
ut multi, urbe relicta, exsilii miserias quam domesticum 
terrorem pati mallent. 

32. Alcibiades interftcitur. (Corn. JYejp. Vita Alcib. 

9. lo.; 

Horum tyrannorum consiliis etiam Alcibiades periit. 
Qui quum castellum in Phrygia habitaret, ubi liberandae 
patriae agitabat consilia, Critias cseterique tyranni Atheni- 
ensium certos homines ad Lysandrum in Asiam miserunt, 
qui eum certiorem facerent, nisi Alcibiadem sustulisset, 
nihil earum rerum ratum fore, quas ipse Athenis constitu- 
isset. Quare si suas res gestas manere vellet, ilium perse- 
queretur. Lysander, his verbis commotus, Pharnabazo, 
satrapae, persuasit, ut homines mitteret, qui vicinitati, in 
qua Aicibiades erat, negotium darent, ut eum interficerent. 
Mi, quum eum ferro aggredi non auderent, noctu" ligna 
contulerunt circa casam earn, in qua quiescebat, eamque 
succenderunt. Me autem ut sonita flammae est excitatus, 
quum ei gladius esset subductus, familiaris sui subalare 
telum arripuit. Namque erat cum eo quidam ex Arcadia 
hospes, qui nunquam discedere voluerat. Hunc sequi se 
jubet, et id, quod in presentia vestimentorum fuit, arripuit. 
His in ignem ejectis, flammae vim transiit. Quern ut bar- 
bari incendium effugisse viderunt, telis eminus missis intef- 
fecerunt : caputque ejus ad Pharnabazum retulerunt* At 



RES ATHENIENSIUM* 83 

fnulier, quae cum eo vivere consuerat. muliebri sua veste 
contectum cremavit. Sic Alcibiades annos circiter quad- 
raginta natus diem obiit supremum. 

33. Thrasybulus exsul patrice liberandce capit consilium. 
(Corn. JYep. Vita Thrasyb. c. 2.) 

Inter cives, qui tyrannorum furorem effugerant, 
Thrasybulus erat, qui, ad spem liberandae patriae "" jqV 
erectus, adunatis tHginia exsulibus, Phylen, quod 
est castellum in finibus Attieae, aceupavit. Hoc initium 
fuit salutis Atheniensium. Hiac viribus paulatim auctis, 
in Piraeeum transiit, Mimychiamque muoivit. Hanc bis 
tyranni oppugnare sunt adorti, ah eaque turpiter repulsi 
protinus in urbem 9 armis impedimentisque amissis, refuge- 
runt. Usus est Thrasybulus non minus prudentia quam 
fortudine ; nam cedentes violari vetuit ; cives enim civibus 
parcere aequum censebat;*neque quisquam est vulneratus, 
nisi qui prior impugnare voluit ; neininem jacentem veste 
spoliavit ; nihil attigit praeter arma, quseque ad victum per- 
tinebant. In secundo proslio cecidit Critias, triginta ty- 
rannorum acerrimus. 

34. Exsules in patriam redeunt. (Com. JYep. I. c. 3.) 

Dum haec geruntur, Pausanias, rex Lacedae- 
moniorum, tyrannis auxilio missus est. Is Ly- £t\a 

sandro infensus, inter Thrasybulum et eos, qui 
urbem tenebant, fecit pacem, his conditionibus, ne qui 
prater triginta tyrannos, et decern, qui postea prcttores 
creati, eddem crudelitate in cives grass ati erant, afficerentur 
exsilio, neve bona publicarentur ; reipublicce procuratio 
populo redderetur. Praeclarum hoc quoque Thrasybuli, 
quod reconciliata pace, quum plurimum in civitate posset, 
legem tulit : ne quis anteactarum rerum accusal etur, neve 
multaretur ; eamque illi legem Oblivionis vocant. 



84 RES LACED^MONIORUM. 

35. Athenienses se desidice tradunt. (Just. VI. 9. ) 

Non ita multo post per victoriam, a Conone de 
394^338 Lacedgemoniorum classe reportatam, fractse res 
' Atheniensium nonnihil reparatae sunt ; nee tamen 
pristinam inter Grsecos auctoritatem potuerunt recipere. 
Magis magisque in torporem et segnitiem resoluti, non ut 
olim in classem et exercitum, sed in dies festos apparatus- 
que ludorum reditus publicos effundebant, frequentiusque 
in theatris quam in castris versabantur. Turn vectigal 
publicum, quo milites et remiges alebantur, inter urbanum 
populurn dividi coeptum. Quibus rebus efFeclum est, ut, 
Grsecis otio torpescentibus, obscurum antea Macedonum 
noraen emergeret; et Philippus, obses triennio Thebis 
habitus in Epaminondse domo, hujus praestantissimi viri et 
Pelopidae virtutibus eruditus, Grseciae servitutis jugum im- 
poneret. 



D. DE REBUS LACEDJEMONIORUM. 



1. Lycurgus Spartanorum legislator. (Just. III. 2.) 

Lacedsemoniorum respublica auctoritatem, qua 
880* * nter Grsecos pollebat, et incrementa debebat legi- 
bus et discipline Lycurgi. Qui vir quum fratri 
suo, Polydectee, regi Spartanorum, successisset, regnum- 
que sibi vindicare potuisset, Charilao, filio ejus, qui natus 
posthumus fuerat, quum ad setatem adultam pervenisset, 
regnum summa fide restituit ; ut intelligerent omnes, quan- 
to plus apud bonos pietatis jura, quam omnes opes vale- 
rent. Jam probitate ejus perspecta, populus et principes, 
diuturnis inter se dissidiis agitati, conjunctis precibus eum 
permoverunt, ut civitati leges scriberet. Quo difficillimo 
negotio suscepto, rem ita perfecit, ut, dum Lycurgi leges 
florebant, Spartanorum civitas principem locum inter Grse- 
cos obtineret. 



RES LACEDiEMONIORUM. S>5 

2. Qucedam Lycurgi leges. (Just. 111. 2. 3.) 

Ac primum quidem populum in obsequia principum. 
principes ad justitiam imperiorum formavit. Parsimoniam 
omnibus suasit. Emi singula non pecunia, sed compensa- 
tione mercium jussit. x\uri argentique usum, velut omni- 
um scelerum materiam, sustulit. Fundos omnium aequali- 
ter inter omnes divisit. Convivari omnes pubiice jussit, 
ne cujus divitiae vel luxuria in occulta essent. Pue- 
ros puberes in agrum deduci praecepit, ut primos an- 
nos non in luxuria, sed in opere et laboribus agerent. Vir- 
gines sine dote nubere jussit, ut uxores eligerentur, non 
pecuniae. Maximum honorem senum esse voluit. Haec 
quoniam primo, solutis antea moribus, dura videbat esse, 
auctorem eorum Apollinem DeJphicum fingit. Dein, ut 
seternitatem legibus suis daret, jurejurando obligat civita- 
tem, nihil eos de ejus legibus mutaturos, priusquam re- 
verteretur, et simulat, se ad oraculum Delphicum profi- 
cisci, consulturum, quid addendum mutandiimque legibus 
videretur Deo. Proficiscitur autem Cretam, ibique per- 
petuum exsilium egit, abjicique in mare ossa sua moriens 
jussit, ne, reliquiis suis Lacedaemonem relatis, Spartani se 
religione jurisjurandi soiuios arbitrarentur. 

3. Bella Messenica. (Just. III. 4. 5.) 

His igitur moribus ita brevi ci vitas convalu.it, 
ut quum Messeniis belluni intulissent, gravissima 7 ^_^^ 
se exsecratione obstringerent, non, priusquam 
Messeniam expugnassent, reversuros. Sed decern annis 
in obsidione urbis frustra consumptis, Messenii tandem per 
insidins expugnantur. Deinde, quum per octoginta annos 
omnia servitutis mala perpessi essent, post longam poena- 
rum patienliam beilum restaurant. Lacedaemonii autem 
tanto majore confidentia ad anna concurrunt, quod ad ver- 
sus servos dimicaturi videbantur. Res tamen aliter ceci- 
dit, atque ipsi speraverant. Nam tribus proeliis fusi, eo 
usque desperationis adducti sunt Spartani, ut ad supple- 



8£ RES LACED 7EM0N10RUM. 

nientum exercitus servos suos manumitterent. Turn de 
belli eventu oraculo Delphis consulto, jubentur ducem 
belli ab Atheniensibus petere. Athenienses autem, quurn 
hoe responsum cognovissent, in contemptum Spartanorum 
Tyrtaeum poetam claudum pede miserunt. Qui quum 
venisset, carmina exercitui recitavit, in quibus virtutis hor- 
tamenta, damnorum solatia, belli eonsilia, conscripserat. 
Itaque tantum ardorem militibus injecit, ut omnes alacri 
animo mortem oppeterent. Raro unquam cruentius prce- 
lium fuit. Ad postremum tamen victoria Lacedaemonio- 
rum fuit. 

4. Lacedcemonii principatum in Grcscid exercent. 

Insequenti aevo factum est, ut Lacedaemonii, 
500 °k ^ ns ^ tam quandam populo nobilitatem et eximi- 
am virtutis famam, principatum in Graecia obtine- 
rent. Quare in Persicis bellis omnes Graeciae civitates, 
quae se adversus barbaros conjunxerant, eorum imperio 
parebant* Sed post ilia tempora quum Athenienses ma- 
ris sibi imperium vindicassent, ingens Lacedaemoniorum 
contra eos exarsit invidia. Hinc inimicitiae, mox bella 
exorta ; unumque gravissimum, quod, per viginti septem 
annos extractum, universae Graeciae vires vehementer af- 
flixit. Victoria penes Spartanos fuit ; qui post pugnam 
apud iEgos flumen, ubi Atheniensium robur fractum est, 
terra marique dominari cceperunt* 

5. Lacedcemonii cum Persis in Asia helium gerunt. 
(Just. VI. 1. Corn. Vii. Con. c. 2.) 

Jam auctis viribus, Lacedaemonii totius Asiae 
4jo imperium afFectare cceperunt. Circa illud tern- 

pus, Conon, Atheniensis, qui, amissa bello patria, 
in exsilio vivebat, contulit se ad Pharnabazum, Satrapen 
Ionise et Lydiae, eundemque generum regis et propinquum, 
apud quern ut gratia valeret, multo labore perfecit. Nam 
quum Lacedaemonii in societate non manerent, quam cum 
Artaxerxe fecerant, Agesilaumque bellatum misissent in 



RfcS LACEDJEM0N10RU3I. 87 

Asiam, maxime impulsi a Tissapherne, qui a regis amici- 
tia defecerat, et cum Lacedaemoniis coi'erat societatem, 
hunc adversus Pharnabazus habitus est imperator ; re vera 
autem exercitui prsefuit Conon, ejusque arbitrio omnia 
gesta sunt. Hie suramura ducem Agesilaum multum im- 
pedivit, saepeque ejus consiliis obstitit, neque non fuit aper- 
tum, si ille non fuisset, Agesilaum Asiam Tauro tenus regi 
fuisse erepturum. 

45. Agesilai res gesta. (Corn. Nep. Vit. Ages. c. 4.) 

Hie quum jam animo meditaretur proficisci in 
Persas et ipsum regem adoriri, nuntius ei domo ^q 
venit Ephorum jussu, bellum Athenienses et Boe- 
otios indixisse Lacedaemoniis ; quare venire non dubitaret. 
Qui quum victori praeesset exercitui, maximamque haberet 
fiduciam regni Persarum potiundi, gloriosius tamen duxit, 
si institutis patriae paruisset, quam si bello superasset A- 
siam. Quum jam haud ita longe abesset Peloponneso, 
obsistere ei conati sunt Athenienses et Boeotii cseterique 
eorum socii apud Coroneam ; quos omnes gravi prcelio vi- 
eit, Huic victoriae vel maxima fuit laus, quod, quum ple- 
rique se ex fuga in templum Minervae conjecissent, quaere- 
returque ex eo, quid his fieri vellet, etsi aliquot vulnera 
acceperat eo prcelio, et iratus videbatur omnibus, qui ad- 
versus eum arma tulerant, tamen antetulit irae religionem, 
et eos vetuit violari. Neque vero hoc solum in Graecia 
fecit, ut templa Deorum sancta haberet, sed etiam apud 
barbaros suinma religione omnia simulacra arasque con- 
ferva vit. 

7. GrcEcice civit cites sese invicem debiliiant. (Corn. Vita 
Agesil. c. 5. Vit. Conon. c. 4. Just. VI. 4.) 

Post hoc prceliurn collatum est omne bellum 
circa Corinthum, ideoque Corinthium est appelia- on^ono 
turn, liic quum unapugna decern millia hostmm 
Agesilao duce cecidissent, eoque facto opes adversariorum 
debilitatse viderentur, Jantum abfuit ab insolentia gloriae, ut 



&8 RES LACEDyEMONIORUM. 

commiseraretur fortunam Graeciae, quod tarn multi vitio 
adversariorum cecidissent ; namque ilia multitudine, si sana 
mens esset, Graciam a Persis supplicium sumere potuisse. 
Sed per idem tempus Conon, Persarum classi praefectus, 
Spartanorum vires in pugna navali apud Cnidum fregit. 
Victi Lacedaemonii fugam capessunt, multis navibus amis- 
sis, quas Conon partim ceperat, partim depresserat. Hoc 
initium Atheniensibus resumendae potentiae fuit. Conon 
cum parte navium in patriam venit ; muros a Lysandro 
dirutos reficiendos curat ; pecuniaeque quinquaginta talen- 
ta, quae a Pharnabazo acceperat, civibus suis donat. 

S. Belhim eocoritur inter Thebanos et Lacedcemonios. 
(Just. VI. 6.J 

Dum haec geruntur, Artaxerxes, rex Persarum, 
395* legatos in Graeciam mittit, per quos jubet omnes 
ab armis discedere ; qui aliter fecisset, eum se pro 
hoste habiturum ; civitatibus libertatem suaque omnia res- 
tituit. Fessi tot bellis Graeci cupide pnruerunt. Sed 
Lacedaemonii securis insidiantes, castellum Arcadum 
expugnant, occupatoque praesidium imponunt. Itaque ar- 
mato instructoque exercitu Arcades, adhibitis in auxilium 
Thebanis, qui jam, Epaminondae virtute excitati, ad Grae- 
ciae imperium adspirabant, bellum repetunt. In eo proelio 
\rchidamus, dux Lacedaemoniorum, vulneratur ; qui 
quum caedi suos videret, per praeconem corpora interfec- 
torum ad sepulturam poscit. Hoc est enim signum apud 
Graecos victoriae traditae. Qua confessione contenti The- 
bani signum parcendi dederunt. 

9. Spartanorum virtus. Epamhiondas in pugna ad Man- 
ttneam interfwitur. (Just. VI. 7. Corn. JVep. Vita 
Epam. c. 9.) 

Paulo post Thebani, Epaminonda duce, occu- 

«~2* pandae urbis host mm spern ceperunt. Igitur prin- 

cipio noctis taciti Lacedaemona proficiscuntur, 

non tamen aggredi incautos potuerunt. Quippe senes, et 



RES LACEDiEMONIORUM. 



89 



jastera imbellis aetas, quum adventum hostium sensissent, 
in ipsis portarum angustiis armati occurrtmt. Pauci igitur 
senes sustinuerunt aciem, cui paulo ante universa juventus 
par esse non potuit. Agesilai autem adventu nuntiato, 
Thebani recessere. Nee bellum diu dilatum ; siquidem 
Spartanorum juventus, senum virtute et gloria incensa, te- 
neri non potuit, quin ex continenti acie decerneret. Quum 
victoria Thebanorum esset, Epaminondas, durn non ducis 
tantum, verum etiam fortissimi militis officio fungitur, grav- 
iter vulneratur. Hujus casu aliquantiim retardati sunt 
Boeotii : neque tamen prius pugna excesserunt, quam re- 
pugnantes profligarunt. At Epaminondas quum animad- 
verteret, mortiferum se vulnus accepisse, simulque, si fer- 
rum, quod ex hastili in corpore reinanserat, extraxisset, 
animam statim emissurum, usque eo retinuit, quoad renun- 
tiatum est, vicisse Bceotios. Id postquam audivit, " Satis," 
inquit, " vixi ; invictus enim rnorior." Turn, ferro extrac- 
to, confestim exanimatus est. 

10. Epaminondce laus. (Just. VI. 8. Corn. JVep. Vita 
Epam. c. S.) 

Una cum Epaminonda ThebanoruuHquoque vires ceci- 
derunt ; ut non tarn ilium amisisse, quam cum illo interiis- 
se omnes viderentur. Nam neque hunc ante ducem ul- 
lum memorabile bellum gessere ; nee postea virtutibus, 
sed cladibus insignes lucre ; ut manifestum sit, patriae glo- 
riam et natam et exstinctam cum eo fuisse. Fuit autem 
incertum, vir melior, an dux esset. Erat enim modestus, 
prudens, gravis, temporibus sapienter utens, peritus belli, 
fortis manu, animo maximo, adeo verkatis diligens, ut ne 
joco quidem mentiretur. Paupertatem adeo facile per- 
pessus est, ut de republica nihil nisi gloriam caperet ; ho- 
nores autem ita gessit, ut ornamentum non accipere, sed 
dare ipse honoribus videretur. Jam literarum studium et 
philosophiae doctrina tanta fuit, ut rairabile videretur, unde 
tarn insignis militise scientia homini inter literas nato con- 
tigisset 

8* 



90 MACEDONUM IMPERIUM. 



E. MACEDONUM IMPERIUM. 

1. Macedonia origines. (Justin. VII. 1.) 

Macedonia ante, nomine Emathionis regis, Emathia 
cognominata est. Hujus, sicut incrementa modica, ita ter- 
mini perangusti fuere. Antiquissimis temporibus Caranus, 
ex Herculis progenie, responso oraculi sedes quaerere jus- 
sus, cum magna multitudine Graacorum in Emathiam venit, 
ibique urbem Edessam, oppidanis propter imbrium et ne- 
bulas magnitudinem non sentientibus, gregem eapraruna 
secutus, occupavit. Oraculum autern jusserat eum duci- 
bus capris imperium quserere. Hinc etiam postea in beliis, 
quae cum finitimis gerebat, capras ante signa habere sole- 
bat. Urbem quoque Edessam, ob memoriam muneris 
JEgas, populum iEgeadas voeavit. Pulso deinde Mida, 
qui partem Macedonia tenebat, aiiisque regibus, in locum 
omnium solus successit, primusque adunatis gentibus va- 
riorum populorum, veluti unum corpus Macedonia fecit. 

2. Primi Macedonia reges. (Just. VII. 2.) 

Post hunc Perdicca regnavit, cujus et vita illustris et 
mortis postrema memorabilia fuere ; siquidem senex mo- 
riens Argaeo filio monstravit locum, quo condi vellet, ibi- 
que non sua tantum, sed et succedentium sibi regum ossa 
poni jussit ; prasfatus, quoad ibi conditae posterorum reli- 
quiae forent, regnum in familia mansurum : creduntque 
oxstinctam in Alexandra stirpem, quod locum sepulturae 
rnutaverit. Argieus, moderate et cum amore popularium 
administrato regno, successorem filium Philippum reli- 
quit : qui immatura morte raptus Aeropum, parvulum ad- 
modum, instituit beredem. Mis temporibus Macedonibus 
assidua certamina cum Thracibus et Jllyriis fuere. Turn 
quoque Illyrii, infantiam regis pupilli contemnentes, bello 
Uacedonas aggrecliuntur. Qui quum primo prceb'o pulsi es- 



MACEDONUM IMPERIUM. 91 

s>ent, rege suo in cunis prolato et pone aciem posito, acriiis 
certamen repetivere. Conserto itaque proelio magna casde 
Illyrioa fudere, ostenderuntque hostibus suis, priore bello 
regem Macedonibus, non virtutem defuisse. 

3. Jlmynta rex. (Just. VII. 4.) 

Multis annfs interjectis, per ordinem successionis reg- 
num ad Amyntam pervenit. Hie quoque rex insigni in- 
dustrial et omnibus imperatoriis virtutibus instructus fuit. 
Ex Eurydice tres filios susrulit, Alexandrum, Perdiccam, 
et Philippum, Alexandri Magni patrem, et filiam Euryo- 
nen. Cum Illyriis et Olynthiis gravia bella gessit. In- 
sidiis autem Eury dices uxoris, quse regnum aduitero tra- 
dendum susceperat, occupatus fuisset, nisi filia matris 
consilia et scelus prodidisset. Functus itaque muitis peri- 
culis senex decessit, regno maximo ex filiis Alexandra tra- 
dito. 

4. Philippics, Thebis erudiius, fratri Perdiccce succedit. 
(Just. VII. 5.j 

Alexander inter prima initia regni bellum ab 
Illyriis pacta mercede redemit ; et inteijecto tern- ion 

pore, Philippo fratre obside dato, cum Thebanis 
pacem conciliat ; quae res ad egregiam Philippi indolem 
formandam piurimum valuit. Siquidem per triennium 
Thebis obses habitus in doino Epaminondae, summi et 
philosophi et imperatoris, ad hujus viri exemplum se com- 
posuit, Nee muito post Alexander, insidiis Eurydices 
matris petitus, occubuit ; cui Amyntas, quum in scelere 
esset deprehensa, propter communes liberos pepercerat, 
ignarus, earn his ipsis aliquando exitiosam fore. Frater 
quoque ejus Perdicca pari insidiamm fraude decipitur, 
parvo filio relic to. Nuntio de fratris morte accepto, Phi- 
lippus clam Thebis aufugit, domumque rediit, ubi diu pu- 
piili regis tutorem egit. At ubi graviora bella iinminebant, 
serumque auxilium in exspectatione infantis erat, compul- 
sus a populo regnum suscepit. 



92 MACEDONUM IMPERIL M. 

5. Initio, regni. (Just. VII. 6. ) 

Principium imperii non satis prosperum videbatur, cum 
hinc insidiarum metus, hide inopia regni, continuis bellis 
exhausti, immaturam adolescentis astatem urgeret. Simul 
fmitimae gentes, velut conspiratione facta ad opprimendam 
Macedoniam, ex diversis locis uno tempore regnum bello 
pete bant. Quibus bellis omnibus quum par esse non pos- 
set, alia interposita pactione composuit, alia redemit, invali- 
dissimos quosque aggressus vicit : quo factum est, ut et 
militum trepidos aniraos firmaret, et se a contemptu hostium 
vindicaret. Primum illi cum Atheniensibus certain en ad 
Amphipoiin fuit ; quibus per insidias victis, quum interfice- 
re omnes posset, incolumes sine pretio dimisit. Post haec, 
bello in Illvrios translate, multa millia hostium csedit. L T r- 
bem nobilissimam Larissam capit in Thessalia, non prae- 
dae cupiditate, sed quod exercitui suo robur Thessalorum 
equitum adjungere gestiebat. His ita gestis, jam non con- 
temns submovere bella, ultro etiam quietos lacessit. 
Quum Methonam urbem oppugnaret, jacta de muris sa- 
gitta dextrum oculum regis efTodit. Quo vulnere nee seg- 
nior in bellum, nee iracundbr adversus hostes factus est ; 
adeo ut, interjectis diebus, pacem deprecantibus daret, nee 
moderatus tantum, verum etiam mitis adversus victos esset. 

6. Philippus se Gracorum rebus immiscet. (Justin. 
VIII. I.) 

Rebus Macedonia compositis, finitimisque hostibus aut 
devictis aut territis, Philippus Graecorum libertati ccepit in- 
sidiari. Quare civitatum contentiones alit, et auxilium 
inferioribus ferendo victos pariter victoresque subire regi- 
am servitutem coegit. Causa et origo hujus mali Thebani 
fuere ; qui quum rerum potirentur, incredibili odio adver- 
sus Phocenses inflammati, bellum sacrum excitavere. 
Quod quum soli profligare non nossent, Philippum ducem 
eligunt, qui sacrilegos puniret. Phocenses enirn, templo 
Apollinis occupato, magnam inde vim auri in belli usum 
converterant. Igitur Philippus, quasi sacrilegii ultor esset, 



MACEDONUM IMPERIUM. §3 

omn.es milites coronas laureas sumere jubet, atque ita, ve- 
luti Deo duee, in proelium pergit. Phocenses, insignibus 
Dei conspectis, conscientia delictorum territi, abjectis ar- 
mis fugam capessunt, poeoasque violatae religionis sanguine 
pendunt. 

7. Fines imperii promovet. (Justin. VlII. l.J 

Philippus. quum magnam inde gloriam apud 
omnes nationes adeptus esset, Olynthios aggredi- 040* 
tur. Receperant enim per misericordiam, post 
caedem unius, duos fratres ejus, quos Philippus ex noverca 
genitos, velut aemulos regni, interficere gestiebat. Ob 
hanc igitur causam urbem antiquam et nobilem exscindit, 
et fratres olim destinato supplicio tradit, siraulque prada 
ingenti fruitur. Inde auraria in Thessalia, argenti metalla 
in Thracia occupat. His ita gestis, forte evenit, ut eura 
fratres duo, reges Thraciae, disceptationum suarum judi- 
cem eligerent. Sed Philippus ad judicium, velut ad bel- 
lum, instructo exercitu supervenit, et regno utrumque spo- 
liavit. 

8. In Gr&ciam penetrat. (Justin. VIII. 4.) 

Paulo post Thebani iterum legatos ad eum 
miserunt, qui rogarent, ut bellum contra Phocen- A/£ 

ses susceptum renovaret. Contra Phocensium 
legati, adhibitis Lacedsemoniis et Atheniensihus, bellum 
deprecabanlur, cujus ab eo dilationem ter jam emerant. 
Secrete igitur auditis utriusque populi legationibus, his ve- 
niam belli pollicetur ; illis contra, venturum se auxiliumque 
laturum. Utrosque vetat parare bellum aut metuere. Sic 
factum est, ut, securis omnibus, Thermopylarum angustias 
occuparet. Tunc primum Phocenses captos se fraude 
Philippi animadvertentes, trepidi ad arma confngiunt. 
Sed neque spatium erat instruendi belli, nee tempus ad 
contrahenda auxilia ; et Philippus excidium minabatur, ni 
deditio fieret. Victi igitur necessitate, pacta salute, se 



94 MACEDONUM 1MPERIUM. 

dediderunt. At, deditione facta, caeduntur passim rapiun- 
turque, baud secus ac si proelio superati essent. 

9. Bella secunda gerlt in Chersoneso et in Scythia. 
(Justin. VIII. 6. IX. 1.) 

His peractis, rebusque Macedonia compositis, 
o4Q " Dardanos caeterosque finitimos expugnat, et By- 
zantium, nobilem urbem et maritimam, obsidione 
clngit. Quam quum expugnare non posset, profectus cum 
fortissimis, se ad Chersonensium urbes convertit, plurimas- 
que earum sibi subjicit, filiunique Alexandrum, decern et 
octo annos natum, ad se arcessit, ut prima stipendia sub 
patris militia faceret. In Scythiam quoque praedandi cau- 
sa profectus est ; Scythasque, et virtute et numero prae- 
stantes, dolo vicit. Viginti millia puerorum ac foeminarum 
capta, pecoris magna vis, auri argentique nihil. Aliquot 
millia nobilium equarum ad genus faciendum in Macedo- 
nian! missa. 

10. Grcecos ad Chceroneam vineit. (Justin. IX. 3.) 

Ab hac expeditione reversus, diu dissimulatum 
g^g ' bellum Atheniensibus infert, quorum causae The- 
bani se junxerunt. Facta igitur inter duas antea 
infestissimas civkates societate, legationibus Graeciam fati- 
gant. Communem hostem putant communibus viribus 
summovendum ; neque enim cessaturum Philippum, nisi 
omnem Graeciam domuerit. Motae quaedam civitates 
Atheniensibus se jungunt, quasdam autem ad Philippum 
belli metus traxit. Proelio ad Chaeroneam commisso, 
quum Athenienses longe majore militum numero praesta- 
rent, tamen assrdiiis bellis -indurata Macedonum virtute 
vincuntur. Non tamen immemores prtstinae virtutis ceci- 
derunt; quippe adversis vulneribus omnes loca, quae tuen- 
da a ducibus acceperant, morientes corporibus texerunt. 
Hie dies universae Graeciae et gloriam dominations et ve- 
tustissimam libertatern finivit. 



MACEDONUM IMPERIUM. 95 

11. Bellum contra Persas par at. (Just. IX. 4. 5.) 

Hujus victorias callide dissimulata lastitia est. 
Non solita sacra Philippus ilia die fecit ; non in A™ 
conviyio risit ; non coronas aut unguenta sumpsit ; 
et, quantum in illo fuit, ita vicit, ut victorem nemo sentiret. 
Atheniensibus, quos passus infestissimos fuerat, et captivos 
gratis remisit. et bello consumptorum corpora sepulturae 
reddidit. Compositis in Graecia rebus, omnium civitatum 
legatos ad formandum rerum praesentium statum evocari 
Corinthum jubet. Ibi pacis leges universae Graeciae pro 
meritis singula™ <n civitatum statuit, conciliumque omnium, 
veluti unum senatum, ex omnibus legit. Auxilia deinde 
singularum civitatum describuntur ; nee dubium erat, eum 
Persarum irnperium et suis et Giaeciae viribus impugnatu- 
rum esse. 

12. Philippus interjicitur. (Just. IX. 6.) 

Interea dum auxilia a Graecia coeunt, nuptias 
Cleopatrae filiae, et Alexandri, quern regem Epiri o^' 

fecerat, riiagoo apparatu celebrat. Ubi quum 
Philippus ad ludos spectandos, medius inter duos Alexan- 
dras, et (ilium et generum, contenderet, Pausanias, nobilis 
ex Macedonibus adolescens, occupatis angusliis, Philippum 
in transitu obtruncat. Hie ab Attalo indigno modo trac- 
tatus, quum saspe querelam ad Philippum frustra detulisset, 
et honoratum insuper adversarium videret, iram in ipsum 
Philippum vertit, ultionemque, quam ab adversario non 
poterat, ab iniquo judice exegit. 

13. Olympias mariti percUssorem muneribus condecorat. 
(Justin. IX. 7. S.) 

Creditum est etiam, percussorem immissum ab Olym- 
piade, matre Alexandri, fuisse ; nee ipsum Alexandrurn 
ignar im paternse caedis exstitisse, quod Philippus, Olympia- 
de repudiata, Cleopatram, Parmenionis sororem, in matri- 
monium duxisset. Olympias certe fugienti percussori 
equos praparatos habuit. Ipsa deinde, quum regis nece 



96 MACEDONUM IMPERIUM. 

audita accurrisset, eadem nocte, qua venit, Pausaniae in 
cruce pendentis eapiti coronam auream imposuit. Paucos 
deinde post dies refixurn corpus interfectoris super reliqui- 
as mariti cremavit, et tumulum ei fecit eodern in loco, 
parentarique eidem quotannis curavit. Post haec Cleopa- 
tram, a qua puisa Phiiippi matrimonio fuerat, filia ejus in 
matris gremio interfecta, finire vitam suspendio coegit. 
Novissime gladium, quo rex percussus est, Apollini conse- 
cravit. Caeterum decessit Philippus anno eetatis quadra- 
gesimo septimo, quum annis viginti quinque regnasset. 

14. Philippus cum Alexandra jilio comparatus. {Justin. 

Philippo Alexander filius successit, et virtute et vitiis 
patre major. Vincendi ratio utrique diversa. Hie aper- 
te, ille artibus bella tractabat. Deeeptis ille gaudere 
hostibus, hie palam fusis. Prudentior ille consilio, hie 
animo magniScentior. Iram pater dissimulare, plerum- 
que etiani viocere ; hie ubi exarsisset, nee dilatio ul- 
ttonis, nee modus erat. Vini uterque nimis avid us ; sed 
ebrietatis diversa ratio. Pater de convivio in hostem pro- 
currere, manum conserere, periculis se temere ofFerre ; 
Alexander non in hostem, sed in suos saevire. Regnare 
ille cum amicis volebat ; hie in arnicas regna exercebat. 
Amari pater maile, hie metui. Literarum cuitus utrique 
si mi lis. SbleVti& pater majoris, hie fidei. Verbis atque 
oratione Philippus, hie rebus moderation Parcendi victis 
filio animus promptior ; ille nee sociis abstinebat. Frugal- 
itati pater, luxuriae filius magis deditus erat. Quibus ar- 
tibus orbis imperii fundamental pater jecit, operis totius glo- 
riam filius consumm&vit. 

15. Initia regal Ahxandri. (Justin. XL 2.) 

Imperio suscepto, prima Alexandro cura pater- 

oog' narum exsequiarum fuit ; in quibus ante omnia 

caedis conscios ad tumulum patris occidi jussit. 

Inter initia regni multas gentes rebeiiantes compescuit ; 



MACEDONUM IMPERIUM. 97 

onentes nonnullas seditiones exstinxit. Inchoatuni deinde 
a patre Persicum bellum aggreditur. In cujus apparatu 
nuntiatur, Athenienses et Thebanos ab eo ad Persas defe- 
cisse, auctoremque ejus defectionis Demosthenem oratorem 
exstitisse ; qui omnes Macedonum copias una cum rege a 
Triballis deletas esse affirmaverit. Qua opinione mutatos 
omnium ferme civitatum animos esse ; praesidia Macedo- 
num obsideri. 

16. Alexander Gracos defectionem meditantes co'ercet. 
(Justin. XI. 3.) 

His motibus occursurus sumraa celeritate in 
Graeciam penetravit. Athenienses, sicuti primi 005 

defecerant, ita primos consilii poenitere coepit, 
missisque legatis bellum deprecantur. Quibus auditis et 
graviter increpatis Alexander belum remisit. Inde The- 
bas exercitum convertit, eadem indulgentia usurus, si pa- 
rem poenitentiam invenisset. Sed Thebani armis, non pre- 
cibus, usi sunt. Itaque v<cti gravissima quseque supplicia 
miserrimae captivitatis experti sunt. Urbs diruitur, agri 
inter victores dividuntur ; captivi sub corona venduntur. 
Miseranda res Atheniensibus visa. Itaque profugos contra 
interdictum regis apud se receperunt. Quam rem ita 
graviter tulit Alexander, ut secunda hgatione denuo bel- 
lum deprecantibus ita demum remitteret, ut oratores et du- 
ces, quorum fiducia toties rebellarent, sibi dederentur. 
Res eo deducta est, ut, retentis oratoribus, duces in exsil- 
ium agerentur ; qui ex continenti ad Darium profecti, non 
mediocre momentum Persarum viribus accessere. 

17. Persicum bellum aggreditur. (Just. XL 5.) 

Jam ad Persicum bellum proficiscens, patrimo- 
nium omne suum, quod in Macedonia et Europa A**/ 
habebat, amicis divisit, sibi Asiam sufficere praefa- 
tus. Nee exercitui alius quam regi animus fuit. Quippe 
omnes obliti conjugum liberorumque, et longinquae a dome 
9 



98 MACEDONUM IMPEMUM. 

militiae, nihil nisi Orientis opes cogitabant. Quum delati 
in Asiam essent, primus Alexander jaculum velut in hosti- 
lem terram jecit ; armatusque de navi tripudianti similis 
prosiluit, atque ita hostias credit, precatus, ne se regem 
illae terrae invitae accipiant. In Ilio quoque ad tumulos he- 
roum, qui Trojano bello ceciderant, parentavit. 

18. Prima congressione Per sets vincit. (Just. XI. 6.) 

Inde hostem petens milites a populatione Asiae 
334 prohibuit, parcendum suis rebus praefatus, nee per- 
denda ea, qu.ee possessuri venerint. In exercitu 
ejus fuere peditum triginta duo millia, equitum quatuor 
millia quingenti, naves centum octoginta duo. Hac tarn 
parva manu universum terrarum orbem vincere est aggres- 
sus. Quum ad tarn periculosum bellum exercitum lege- 
ret, non juvenes robustos, sed veteranos, qui cum patr& 
patruisque militaverant, elegit : ut non tarn milites, quam 
magistros militiae electos putares. Prima cum hoste con- 
gressio in carnpis Adrastiae fuit. In acie Persarum sex- 
centa millia militum fuerunt, quae non minus arte quam 
virtute Macedonum superata, terga verterunt. Magna ita- 
que caedes Persarum fuit. De exercitu Alexandri novem 
pedites, centum viginti equites cecidere ; qiios rex magnifice 
humatos statuis equestribus donavit ; cognatis eorum autem 
immunitates a publicis muneribus dedit. Post victoriam 
major pars Asiae ad eum defecit. Habuit et plura proelia 
cum praefectis Darii, quos jam non tam armis, quam ter- 
rore nominis sui vicit. 

19. Gordii nodurn fatalem solvit. (Just. XI. 7.) 

Post haec Gordium urbem petit, quae posita est inter 
Phrygiam majorem et minorem, quod audierat, in ea urbe, 
in templo Jovis, jugum plaustri Gordii esse positum ; cujus 
nexum si quis solvisset, eum tota Asia regnaturum, antiqua 
oracula cecinisse. Capta igitur urbe quum in templum 
yenisset, illud jugum requisivit ; quo monstrato, quum cap- 



MACEDONUM IMPERIUM. 99 

ita loramentorum intra nodos abscondita reperire non pos- 
' set, gladio loramenta caedit, dicens, nihil interest, quo mo- 
' do nodus solvatur ; atque ita resolutis nexibus, latentia in 

nodis capita invenit. 

20. In gravem morbum incidit. (Just. XI. 8.) 

Haec illi agenti nuntatur, Darium cum ingenti exercitu 
adventare. Itaque timens angustias, magna celeritate 
Tanrum transcendit. Quum Tarsum venisset, captus 
amoenitate Cydni fiuminis, per mediam urbem influentis, 
projectis armis, plenus pulveris ac sudoris, in praefriddam 
undam se projecit. Turn repente tantus nervos ejus oe- 
cupat rigor, ut jam de eo actum esse videretur. Unus erat 
ex medicis, nomine Philippus, qui remedium polliceretur ; 
sed hunc Parmenionis epistolae pridie e Cappadocia missae 
suspectum faciebant. Hie enim, ignarus infirmitatis Alex- 
andri, scripser^t, a Philippo medico caveret ; nam corrup- 
tum ilium a Dario ingenti pecunia esse. Alexander ta- 
men tutius est ratus, dubiae se fidei medico credere, quam 
indubitato morbo perire. Accepto igitur poculo, epistolas 
medico tradidit ; atque ita inter bibendum oculos in vultum 
legentis intendit. Ut securum conspexit, laetior factus est, 
sanitatemque quarta die recepit. 

21. Darium vincit ad Issum. (Just. XI. 9.) 

Interea Darius cum quadringentis millibus pe- 
ditum, ac centum millibus equitum in aciem pro- A^t 
cedit. Movebat haec multitudo hostium respectu 
paucitatis suae Alexandrum ; nee tamen bellum differre 
ratus, circumvectus suos, singulas gentes diversa oratione 
alloquitur. Illyrios et Thracas opum ac divitiarum oslen- 
tatione ; Graecos veterum bellorum memoria, internecivi- 
que cum Persis odii accendebat. Macedones autem nunc 
Europae victae admonet, nunc Asiae expetitae ; nee inventas 
illis toto orbe pares vires gloriatur. Nee Darii segnis ope- 
ra in ordinandi acie fuit. Quippe ipse omnia circumire, 



100 MACEDONUM IMPERIUM. 

singulos hortari, veteris gloriae Persarum admonere. Post 
hsec proelium ingentibus animis committitur. In eo uter- 
que rex vulneratur. Tamdiu certamen anceps fuit, quoad 
fugeret Darius. Exinde caedes Persarum secuta est. In 
castris eorum multum auri caeterarumque opum inventum. 
Inter captivos castrorum mater et uxor et filiae duae Darii 
fuere. Ad quas visendas cum Alexander venisset, con- 
speeds armatis invicem se complexae, velut statim moritu- 
rae, complorationem edidere. Provolutae deinde genubus 
Alexandri mortis dilationem precantur, dum Darii corpus 
sepeliverint. Motus tanta mulierum pietate Alexander, et 
Darium vivere dixit, et timentibus mortis metum dempsit, 
easque haberi ut reginas praecepit. 

22. Plurimce Asicr rentes victori se subjiciunt. (Justin. 

xi. 10.; 

Post hoc proelium Parmenionem ad occupandam Per- 
sicam classem, aliosque amicorum suorum ad recipiendas 
Asiae civitates misit, qnae statim, audita fama victoriae, in 
potestatem victorum venerunt. Tunc in Syriam proficis- 
citur, ubi obvios cum infulis multos Orientis reges habuit. 
Ex his, pro meritis singulorum, alios in societatem recepit, 
aliis regnum ademit, suffectis in loca eorum novis regibus. 
Insignis praeter caeteros fuit Abdalonymus, rex ab Alexan- 
dro Sidoniae constitutus. Quem Alexander, quum operam 
locare ad puteos exhauriendos hortosque irrigandos solitus 
esset, regem fecerat, spretis nobilibus, ne generis id, non 
dantis, beneficium putarent. Quum Tyriorum legatis, qui 
ei coronam auream magni ponderis miserant, significasset, 
se Tyrurn ire velle ad vota Herculi reddenda, iique ejus 
introitum deprecarentur, ita exarsit, ut urbi excidium min- 
aretur. Confestim admoto exercitu, post diuturnam ob- 
sidionem, Tyriis muros animose defendentibus, urbs tan- 
dem per proditionem capitur. 






MACEBONUM IMPERIUM. 101 

23. Ab oraculo Jovis Ammonis Alexander salutatur dens. 
(Justin. XI. 1 1 .J 

Inde Rhodum Alexander, JEgyptum, Cilieiam- 
que sine certamine cepit. Ad Jovem deinde ^2] 
Ammonem pergit, consulturus et de eventu futu- 
rorum et de origine su&. Nam mater ejus Olympias glo- 
riata erat, Alexandrum non ex Philippo, sed ex serpente 
ingentis magnitudinis esse conceptum. Igitur Alexander, 
cupiens, originem divinam sibi tribui, subornat antistites, 
quid sibi responderi velit per praemissos docens. Itaque 
ingredientem templum statim antistites, ut Ammonis filium, 
salutant. Simul victoriam omnium bellorum, possessio- 
nemque terrarum dari respondetur. Comitibus quoque 
ejus imperatum, ut Alexandrum pro deo, non pro rege col- 
erent. Reversus ab Ammone Alexandrian! condidit, et 
coloniam Macedonum caput esse iEgypti jubet. 

24. Darius pacem precatur frustra. (Just. XI. 12.) 

Darius quum Babyloniam profugisset, per epistolam 
Alexandrum precatur, redimendarum sibi captivarum po- 
testatem faciat, inque earn rem magnam pecuniam pollice- 
tur. Sed Alexander in pretium captivarum regnum om- 
ne, non pecuniam petit. Interjecto tempore aliae epistolae 
Darii Alexandro redduntur, quibus filiae matrimonium et 
regni portio ofFertur. Sed Alexander sua sibi dari re- 
scripsit, jussitque regni arbitria victori permittere. Turn, 
spe pacis amissa, bellum Darius reparat, et cum quadrin- 
gentis millibus peditum, et centum millibus equitum ob- 
viam vadit Alexandro. In itinere nuntiatur, uxorem ejus 
decessisse, ejusque mortem illacrymatum Alexandrum, 
exsequiasque betiigne prosecutum esse. Tunc Darius, 
quum se beneficiis quoque a rege superatum videret, ter- 
tias epistolas scripsit, et gratias egit, quod nihil hostile in 
suos fecerit. Offert deinde majorem partem regni usque 
ad flumen Euphraten, et alteram filiam uxorem ; pro re- 
liquis captivis triginta millia talentorum. Ad haec Alexan- 
9* 



102 MACEDONUM IMPEttlUM. 

der, gratiarum actionem supervacaneam esse, respondit: 
se didicisse non adversus calamitates hostium, sed vires eo- 
rum contendere. Cceterum neque mundum posse duobus 
solibus regi, neque orbem terrarum duo maxima regna sal- 
vo statu terrarum habere posse ; proinde aut deditionem 
eo die, aut in posterum aciem paret. 

25. Magno proelio ad Gaugamelam vincitur. (Justin. 
XI. 13. 14.; 

Postero die aciem producunt. Turn repente 
goj' ante proelium Alexandrum somnus oppressit ; 
quumque ad pugnam solus rex deesset, a Parme- 
nione aegre excitatus est. Ante proelium utraque acies 
hostibus spectaculo fuit. Macedones multitudinem homi- 
num, corporum magnitudinem, armorumque pulchritudi- 
nem mirabantur ; Persse a tarn paucis victa suorum tot 
millia stupebant. Raro ullo proelio tantum sanguinis fusum 
est. Darius quum vinci suos videret, mori voluit et ipse, 
sed a proximis fugere compulsus est. Alexander autem 
periculosissima quaeque aggrediebatur, et ubi confertissi- 
mos hostes acerrime pugnare conspexisset, eo se semper 
ingerebat. Hoc proelio Asiae imperium ei obtigit, quinto 
post acceptum regnum anno. Post haec expugnat Per- 
sepolin, caput Persici regni, urbem antiquissimam pluri- 
misque refertam opibus, quae interitu ejus primum apparu- 
£re, 

26. A suis interjicitur. (Justin. XI. 15.) 

Interea Darius a cognatis suis in vico Partho- 
2*oq rum Thara aureis compedibus vincitur. Alexan- 
der postero die citato cursu supervenit, ibique 
cognovit, Darium clauso vehiculo per noctem exportatum. 
Jusso caetero exercitu subsequi, cum sex millibus equitum 
fugientem insequitur ; in itinere multa et periculosa proelia 
fecit. Emensus deinde multum itineris quum nullum 
Darii invenisset indicium, respirandi equis data potestate, 



MACEDONUM 1MPERIUM. 103 

unus ex militibus, dum ad fontem proximum pergit, in ve- 
hiculo Darium, multis quidem vulneribus confossum, sed 
spirantem adhuc invenit, et unum e captivis ad eum ad- 
duxit. Quern quum rex ex voce civem esse cognovisset, 
Alexandro dicere jubet, se plurimam ei gratiam habere, 
quod in matrem liberosque suos regium, non hostilem ani- 
mum exhibuisset. Quare se precari superum inferumque 
numina, et deos regni custodes et presides, ut illi terrarum 
omnium contingat imperium. Post haec porrecta manu 
exspiravit. Quae ubi Alexandro nuntiata sunt, viso corpore 
defuncti, tarn indignam mortem lacrymis prosecutus est ; 
corpusque regio more sepeliri jussit. 

27. Grcecarum civitatum motus ad libertatem recuperan- 

dam. (Just, XII 1.) 

Dum haec in Asia gerebantur, Graecia fere omnis, spe 
recuperandae libertatis, ad arma concurrerat, auctoritatem 
Lacedaemoniorum secuta. Dux hujus belli Agis, rex La- 
cedaemoniorum, fuit. Quern motum Antipater, dux ab 
Alexandro in Macedonia relictus, in ipso ortu oppressit. 
Magna tamen utrimque caedes fuit. Agis rex, quern suos 
terga dantes videret, dimissis satellitibus, ut Alexandro fe- 
licitate, non virtute inferior videretur, tantam stragem hos- 
tium edidit, ut agmina interdum fugaret. Ad postremum, 
etsi a multitudine victus, gloria tamen omnes vicit. 

28. Alexander Persarurn vitam et cultum imitatur. (Jus- 

tin. XII. 3.) 

Alexander autem, Hyrcanis Mardisque subactis, habi- 
tum regum Persarurn et diadema, insolitum antea regibus 
Macedonicis, assumit, et amicos quoque longam vestem 
auratam et purpuream sumere jubet. Ut luxum quoque 
Persarurn imitaretur, ingentes epularum apparatus fecit, 
et convivia juxta regiam magnificentiam instruxit. 



104 MACEDONUM IMPERIUM. 

29. Alexander suorum in se animos exacerbat. (Justin. 

XIL b.) 

Turn etiam primum hostili odio in suos saevire coepit. 
Maxime indignabatur, carpi se sermonibus suorum, quod 
Philippi patris patriaeque mores subvertisset. Propter 
quae crimina Parmenio senex, dignitate regi proximus. 
cum Philota filio interficitur. Fremere itaque omnes uni- 
versis castris coepere, innoxii senis filiique casum miser- 
antes ; interdum, se quoque non debere melius sperare, di- 
centes. Quae quum nuntiata Alexandro essent, simulat, 
se ex amicis quosdam in patriam victoriae nuntios missu- 
rum. Hortatur milites, ut suis scriberent, datasque episto- 
las tacite ad se deferri jubet ; ex quibus cognito de se sin- 
gulorum judicio, in unam cohortern eos, qui de rege durius 
opinati fuerant, contribuit, aut consumpturus eos, aut in ul- 
timis terris in colonias distributurus. Inde Drancas, Eu- 
ergetas, caeterosque populos, qui ad radicem Caucasi hab- 
itabant, subegit. Interea unus ex amicis Darii, Bessus, 
vinctus adducitur, qui regem non solum prodiderat, verum 
etiam interfecerat. Quern in ultionem perfidiae fratri Da- 
rii excruciandum tradidit. Et ut his terris nomen relin- 
queret, urbem Alexandriam super amnem Tanai'm condi- 
dit. In Bactrianis quoque Sogdianisque duodecim urbes 
condidit, ibique eos, quos in exercitu seditiosos cognove- 
rat, habitare jussit. 

30. Clitum sua manu interjicit. (Justin. XIL 6.) 

His ita gestis solemni die amicos in convivium 
S29 vocat. Ubi orta inter ebrios rerum a Philippo 
gestarum mentione, ipse se patri praeferre ccepit, 
assentante majore convivarum parte. Itaque quum unus 
e senibus, Clitus, fiducia amicitiae regiae, memoriam Phi- 
lippi tueretur, laudaretque ejus res gestas, Alexander adeo 
ira exarsit, ut, telo a satellite rapto, Clitum in convivio tru- 
cidaret. Post, irae aestu subsidente, in poenitentiam versus, 
mori voluit. Mansit haec moriendi voluntas etiam inse- 
quentibus diebus, donee exercitus univeisi precibus exora- 



MACEDONUM IMPERIUM. 105 

Itus est, precantis, ne ita unius mortem doleat, ut universos 
Iperdat ; neque milites in ultimam deductos barbariam, inter 
linfestas gentes destituat. Revocato igitnr ad bellum ani- 
Imo, Chorasmos et Dahas in deditionem accepit. 

31. In Indiam penetrat. (Justin. XII. 7.) 

Post haec Indiam petit, ut Oceano finiret impe- 
327* rium. Cui gloriae ut etiam exercitus ornamenta 
convenirent, phaleras equorum et arma militum 
argento inducit ; exercitumque suum, ab argenteis clypeis, 
Argyraspidas appellavit. Quum ad Nysam urbem venis- 
set, oppidanis non repugnantibus, fiducia Liberi patris, a 
quo condita urbs erat, parci jussit. Tunc ad sacrum mon- 
tem duxit exercitum, vite hederaque non aliter vestitum, 
quam si manu cultus exornatusque esset. Ubi ad montem 
accessit, exercitus, repentino mentis impetu correptus ul- 
ulare coepit, et Bacchantium more discurrit. 

32. Porum, regem Indict, superat. (Just. XII. 8.) 

Unus ex regibus Indorum fuit, Porus nomine, viribus 
corporis et animi magnitudine pariter insignis ; qui ad fa- 
mam de Alexandri adventu bellum paraverat. Commisso 
proelio, Alexandrum ad singulare certamen provocat. 
Nee Alexander pugnae moram facit; sed prima congres- 
sione vulnerato equo, quum praeceps in terram decidisset, 
concursu satellitum servatur. Porus multis vulneribus ob- 
rutus capitur. Qui victum se adeo doluit, ut, quum veniam 
ab hoste invenisset, neque cibum capere vellet, neque vul- 
nera curari pateretur ; segreque ab eo obtentum est, ut 
vellet vivere. Quern Alexander ob honorem virtutis in- 
columem in regnum remisit. Duas ibi urbes condidit, 
unam Nicaaam, alteram ex nomine equi Bucephalen Toca- 
vit. 



106 MACEDONUM IMPERIUM. 

33. JWacedones in patriam redire cupiunt. {Justin, 
Xll. 8.) 

Quum ad Cuphites venisset, ubi eura cum ducentis mil- 
libus equitum hostes opperiebantur, exercitus omnis, labori- 
bns fessus, lacrymis eum prccatur, finem tandem belli face- 
ret, aliquando patriae reditusque meminisset. Ostendere 
alius canitiem, alius vulnera, alius aetate eonsumptum corpus 
et cicatricibus obductum. Motus eorum precibus, veluti 
finem vietoriis faeturus, castra solito magnificentiora fieri 
jussit, quorum molitionibus et bostis terreretur, et posteris 
sui admiratio relinqueretur. Nullum opus iaetius milites fe- 
cerunt. Itaque caesis hostibus cum gratulatione in haec cas- 
tra reverterunt. 

34. Alexander e vitte periculo cegi-e servatur. (Justin. 

XII. 9.) 

Inde Alexander ad amnem Acesinem pergit ; per quern 
in Oceanum devehitur, et in Ambros et Sigambros navi- 
gat. Quae gentes eum armatis octoginta millibus peditum, 
et sexaginta millibus equitum excipiunt. Quum proelio 
victor esset, exercitum ad urbem eorum duxit. Quam 
quum de muro, quern primus ceperat, a defensoribus de- 
sertam animadvertisset, in urbis planitiem sine ullo satellite 
desiliit. Itaque quum eum hostes solum conspexissent, 
clamore edito undique in eum concurrunt. Ubi obrui 
multitudine se vidit, trunco se, qui propter murum stabat, 
applicuit. Quurn sic diu agmen sustinuisset, tandem, re- 
gis periculo cognito, amici ad eum desiliunt, ex quibus 
multi caesi ; proaliumque tamdiu anceps fuit, quoad omnis 
exercitus, muris dejectis, in auxilium veniret. In eo prce- 
lio sagitta sub mamma trajectus est, cujus vulneris curatio 
ipso vulnere gravior fuit. 

35. Oceano lustrato nuptias celebrat. {Justin. XII. 10.) 

Tandem saluti redditus Polyperchonta cum exercitu 
Babyloniam mittit. Ipse cum lectissima manu, navibus 



MACEDONUM 1MPERIUM. 107 

eonseensis, Oceani littora peragrat. Ibi Qceano libamenta 
dedit, prosperum in patriam reditu m precatus ; ac, veluti 
positis imperii terminis, otio fluminis Indi iovehitur. Ibi 
in monumenta rerum a se gestarum urbem Barcen condi- 
dit, arasque statuit. Inde terrestri itinere Babyloniam re- 
dit. Ibi filiam Darii regis Statiram in matrirnoniurn rece- 
pit ; sed et optimatibus Macedonum lectas ex omnibus 
gentibus nobilissimas virgines tradidit. 

36. Babyloniam redit. (Justin. XII. 13.) 

Ab ultimis oris Oceani Babyloniam revertenti 
q 9 c' nuntiatur, non solum legationes Carthaginiensium 
caeterarumque Africae civitatum, sed et Hispania- 
nifflj Siciliae, Galliae, Sardinian, nonnullas quoque ex Italia 
ejus adventum Babyloniae opperiri. Hac igitur ex causa 
Babyloniam festinanti quidam ex magis praedixit, ne ur- 
bem introiret, testatus, hunc locum ei fatalem fore. Sed 
ab Anaxarcho philosopho compulsus, ut magorum praedic- 
ta contemneret, Babyloniam reversus, convivium solemni- 
ter instituit. Ibi quum totus in laetitiam effusus esset, re- 
cedentem jam e convivio Medius Thessalus, instaurata 
comessatione, invitat. Accepto poculo, inter bibendum ve- 
luti telo confixus ingemuit, elatusque e convivio semiani- 
mis, tanto dolore cruciatus est, ut ferrum in remedia pos- 
ceret. Venenum accepisse creditur. 

37. Babylonia moritur. (Justin. XII. 15.) 

Quarta die Alexander indubitatam mortem 
sentiens, agnoscere se fatum domus majorum su- ooq* 
orum, ait ; namque plerosque JRaddarum intra 
tricesimum annum defuncios. Tumultuames deinde mili- 
tes, insidiis periisse regem suspicantes, ipse sedavit, eosque 
omnes ad conspectum suum admisit, osculandamque dex- 
tram porrexit. Quum lacrymarent omnes, ipse non sine 
lacrymis tantum, verum etiam sine ullo tristioris mentis ar- 
gumento fuit. Ad postremum corpus suum in Ammo- 



108 MACEDONUM IMPERltJM. 

nis templo condi jubet. Quum deficere eum amici vide- 
rent, quaerunt, quern imperii faciat hceredem; respondit, 
dignissimum. Hac voce omnes amicos suos ad aemulam 
regni cupiditatem accendit. Sexta die, praeclusa voce, 
exemptum digito annulum Perdiccae tradidit, quae res glis- 
centem amicorum discordiam sedavit. Nam etsi non 
voce nuncupatus haeres, judicio tamen electus esse videba- 
tur. 

38. De Mexandri virtute et fortund qucedam. (Justin, 

XII. 16.) * l 

Decessit Alexander mensem unum tres et triginta annos 
natus, vir supra humanum modum vi animi praeditus. 
Omina qusedam magnitudinem ejus in ipso ortu portendisse 
existimabantur. Quo die natus est, pater ejus nuntium 
duarum victoriarum accepit ; alterius belli Illyrici, alterius 
certaminis Olympici, in quod quadrigas miserat. Puer 
acerrimis literarum studiis eruditus fuit. Exacta pueritia, 
per quinquennium Aristotele, philosopho praestantissimo, 
usus est magistro. Accepto tandem imperio tantam milit- 
ibus suis fiduciam fecit, ut, illo praesente, nullius hostis arma 
timerent. Itaque cum nullo hoste unquam congressus est, 
quem non vicerit ; nullam urbem obsedit, quam non ex- 
pugnaverit. Victus denique est non virtute hostili, sed in- 
sidiis suorum et fraude. 

39. Luctus barbarorum, Macedonum Icetitia. (Justin. 
XIII. 1.) 

Exstincto in ipso aetatis et victoriarum flore Alexandro 
Magno, triste apucl omnes tota Babylone silentium fuit. 
Ut vero nuntius de ejus morte disseminatus est, omnes 
barbarse gentes, paulo ante ab eo devictae, non ut hostem, 
sed ut parentem luxerunt. Mater quoque Darii regis, au- 
dita morte victoris, in quo pietatem fllii erat experta, mor- 
tem sibi ipsa conscivit. Contra Macedones, non ut civem, 
sed ut hostem defunctum gaudebent ; severitatem nimiam 
et assidua belli pericula exsecrantes. Hue accedebat 5 



MACEDONUM IMPERIUM. 109 

quod principes regnum et imperia, vulgus militum thesau- 
ros, veluti praedam, spectabant. Erant enim in thesauris 
quinquaginta millia talentum, quae sibi divisum iri spera- 
bant. Nee araici Alexandri frustra regnum spectabant. 
Nam tantse virtutis et venerationis erant, ut singulos re^es 
putares. Neque unquam ante Macedonia vel ulla gens 
alia tanto clarorum virorum proventu floruit ; quos primo 
Philippus, raox Alexander tanta cura legerat, ut non tarn 
ad societatem belli, quam in successionem regni electi vi- 
derentur. 

40. Duces de imperio constiiuendo consilia ineunt. (Just. 

XIII. 2.) 

Caeterum, defuncto Alexandre, armati in regiam coe- 
unt, ad formandum rerum prsesentium statu m. Perdicca 
censet, Roxanes, regise conjugis, quam gravidam relique- 
rat partum esse expectandum, et si puerum peperisset, 
hunc patri successorem fore. Meleager negat, exspectan- 
dum, dum reges nascerentur, quum jam genitis uti liceret. 
Esse Pergami puerum, filium Alexandri, natum ex Barsi- 
ne, nomine Herculem ; seu mallent juvenem, esse in cas- 
tris fratrem Alexandri, Aridaeurn, comem et cunctis non 
suo tantum, verum et patris Philippi nomine acceptissi- 
mum. Ptolemaeus recusabat regem Aridaeurn, turn, quod 
ex Larissaeo scorto natus esset, turn ob majorem, qua labo- 
rabat, valetudinem ; nam verendum esse, ne ille nomen 
regis, alius imperium teneret ; melius esse ex his legi, qui 
pro virtute regi suo proximi fuerint. Vicit Perdiccae sen- 
tentia, consensu universorum. Placuit itaque Roxanes 
exspectari partum, et si puer natus fuisset, tutores Leona- 
tum, Perdiccam, Crate ron, et Antipatrum constituunt, con- 
festimque in tutorum obsequia jurant. 



10 



1 10 MACEDONUM IMPERIUM. 

41. Aridceus, Philippijilius, rex creatur. (Justin. XIIL 

3.4.; 

Quum equites idem fecissent, pedites indignati, 
nullas sibi consiliorum partes relictas, Aridaeum, ooo* 
Alexandri fratrem, regem appellant, satellitesque 
illi ex turba sua legunt, et nomine Philippi patris vocari ju- 
bent. Magna hinc in castris seditione orta, tandem ab 
equitibns quoque Aridaeus rex agnoscitur. Servata est 
portio regni Alexandri filio, si natus esset. His ita com- 
positis, Macedoniae et Graeciae Antipater praeponitur ; re- 
giae pecuniae custodia Cratero traditur ; castrorum et exer- 
citus cura Meleagro et Perdiccae assignatur ; jubeturque 
Aridaeus rex corpus Alexandri in Hammonis templum de- 
ducere. Tunc Perdicca, lustratione castrorum indicta, 
seditiosos supplicio occulte tradi jubet. Reversus inde, 
provincias inter principes divisit. 

42. Bellumin Grcecid ortum per Antipatrum comprimitur. 

(Justin. XIIL 5.) 

Dum haec in Oriente geruntur, in Graecia 
S21 Athenienses et Mtoli bellum, quod jam vivo Alex- 
andro moverant, summis viribus instruebant. 
Causa belli erat, quod reversus ab India Alexander episto- 
las in Graeciam scripserat, quibus omnium civitatum exsu- 
les restituebantur. Quse litterae recitatae praesente uni- 
versa Graecia, in mercatu Olympiaco, magnos motus exci- 
taverunt, quod plurimi non legibus, sed per factionem prin- 
cipum pulsi fuerant, principesque verebantur, ne revocati 
potentiores in republica fierent. Palam igitur jam turn 
multse civitates libertatem bello vindicandam fremebant. 
Principes tamen omnium Athenienses et iEtoli fuerunt. 
Bello igitur exorto Antipater, cui Graecia sorte obvenerat, 
Leonatum ex Asia in auxilium vocavit. Qui quum venire 
cum exercitu nuntiatus esset, obvii ei Athenienses cum in- 
structs copiis fuere, ibique equestri proelio, gravi vulnere 
ictus, exstinguitur. Sed Antipater, exercitu exstincti re- 






MACEDONUM 1MPERIUM. Ill 

cepto, quum par hostibus etiam proelio videretur, solutus 
obsidione, qua cinctus fuerat Larniae, in Macedoniam con- 
cessit ; Grsecorum quoque copiae, finibus Graeciae hoste 
depulso, in urbes dilapsae sunt. 

43. Certamina inter duces Alexandri. (Just. X11I. 6. 

XV. l.) 

Post haec bellum inter Perdiccam et Antigonum 
oqo* oritur, quod, velut ineendiuni, mox latius serpsit. 
Macedonia, in duas partes discurrentibus ducibus, 
in sua viscera armatur, ferrumque a barbaris in civilem 
sanguinem vertit. In hoc bello Perdiccas occisus est ; 
pluresque ejusdem partis duces perierunt. Et jam finitum 
certamen inter successores Alexandri Magni videbatur, 
quum repente inter ipsos victores nata est discordia. Ptol- 
emaeus et Cassander, Antipatri filius, inita cum Lysima- 
cho et Seleuco societate, contra Antigonum bellum terra 
marique enixe instruunt. Tenebat Ptolemseus iEgyptum 
cum Africae parte minore et Cypro et Phoenice. Cassandro 
parebat Macedonia cum Graecia. Asiam et partes Orien- 
tis occupaverat Antigonus, cujus filius Demetrius, prima 
belli congressione, a Ptolemaeo apud Gamalam vinci- 
tur. In quo proelio major Ptolemaei moderationis gloria, 
quam ipsius victoriae fuit. Siquidem et amicos Demetrii 
non solum cum suis rebus, verum etiam additis insuper 
muneribus, dimisit ; et ipsius Demetrii privatum omne in- 
strumentum ac familiam reddidit, dicens : non se propter 
praedam, sed propter dignitatem inisse bellum, indignatum, 
quod Antigonus, devictis diversae factionis ducibus, solus 
communis victorias prsemia corripuisset. 

44. Exstinctd Alexandri sobole, principes regium nomen 

sumunt. (Justin. XV. 2.) 

Dum haec aguntur, Cassander Herculem, Alex- 
andri filium, qui fere annos quatuordecim exces- Qnrf 
serat, ne favore paterni nominis in regnum Mace- 



112 MACEDONUM IMPERIUM. 

clonic vocaretur, occidi tacite cum matre Barsine jubet ; 
turn alteru.n quoque filium cum matre Roxane pari fraude 
necavit. Interea Ptolernagus cum Demetrio navali proelio 
iterato congreditur, et amissa classe in iEgyptum refugit. 
Hac victoria elatus, Antigonus regem se cum Demetrio 
filio appellari jubet. Ptolemseus quoque, ne minoris apud 
suos auctoritatis esset, rex ab exercitu cognominatur. 
Quibus auditis, Cassander et Lysimachus et ipsi regiam 
sibi majestatem vindicarunt. Sed Ptolemseus et Cassan- 
der caeterique faction is alterius duces, quum se singulos ab 
Antigono carpi ac lacessi viderent, per epistolas se invicem 
exhortati sunt ad bellum communibus viribus suseipien- 
dum. Cui quum Cassander interesse propter finitimum 
bellum non posset, Lysimachum cum ingentibus copiis in 
auxilium sociis mittit. 

45. Lysimachi fortitudo. (Justin.. X.V. 3.) 

Erat hie Lysimachus illustri inter Macedones loco natus, 
sed magis etiam virtute quam genere clarus. Quum Alex- 
ander Callisthenem philosophum miserandum in modum 
omnibus membris truncasset, et insuper cum cane in ca- 
vea clausum circumferret, Lysimachus, eum audire et 
praecepta virtutis ab eo accipere solitus, misertus tanti viri, 
venenum ei in remedium calamitatum dedit. Quod adeo 
aegre Alexander tulit, ut eum objici ferocissimo leoni jube- 
ret. Sed quum leo impetum fecisset in eum, Lysima- 
chus manum amiculo involutam in os leonis immersit, ar- 
reptaque lingua feram exanimavit. Quod quum nuntia- 
tum regi esset, aditiiiatio irae successit, carioremque eum 
propter constantiam taritae viriutis habuit. Post mortem 
regis, quum inter successores ejus provinciae dividerentur, 
ferocissimse gentes, quasi omnium fortissimo, assignatae 
sunt. 






A. C. 



MACEDONUM IMPERIUM. x 113 

46. JYova inter Mexandri successores bella oriuntur. 
(Justin. XV. 4.) 

Priusquam bellum inter Ptolemasum sociosque 
^q^' ejus adversus Antigonum committeretur, repente 
ex Asia majore Seleucus, novus Antigono hostis, 
accessit. Hujus quoque viri virtus clarissima fuit. Post 
mortem Alexandri, occupato regno Orientis, urbem eondi- 
dit, patris nomine Antiochiam vocatam, et campos urbi 
vicinos Apollini dicavit, a quo generis originem ducebat. 
Multa in Oriente post divisionem inter socios regni Mace- 
donici bella gessit. Principio Babyloniam cepit ; inde 
auctis ex victoria viribus Bactrianos expugnavit. Com- 
positis deinde in Oriente rebus, in bellum cum Antigono 
descendit. Conjunctis igitur omnium sociorum copiis, 
proelium committitur ; in eo Antigonus occiditur ; Deme- 
trius filius ejus in fugam vertitur. Sed socii, profligato 
hostili bello, denuo in semet ipsos arma verterunt ; et, 
quum de praeda non conveniret, iterum in duas factiones 
diducuntur. Seleucus Demetrio, Ptolemaeus Lysimacho 
junguntur. Cassandro defuncto Philippus filius suceedit. 
Sic quasi ex integro nova Macedonia bella nascuntur. 

47. Regnum Macedonia, parricidiis inquinatce, Demetrius 
occupat. (Justin. XVI. 1 .) 

Post Cassandri regis, filiique ejus Philippi con- 
tinuas mortes, Thessalonice, uxor Cassandri, non ocS" 
multo post tempore, ab Antipatro filio occiditur. 
Causa parricidii fuit, quod, post mortem mariti, in divisione 
inter fratres regni, in. alterum filium Alexandrum videba- 
tur fuisse propensior. Quod facinus eo gravius visum est, 
quod nullum maternse fraudis vestigium fuit. Ob haec igi- 
tur Alexander, in ultionem lxiaternae necis gesturus cum 
fratre bellum, auxilium a Demetrio petit : nee Demetrius, 
spe invadendi Macedonici regni, moram fecit. Cujus ad- 
ventum verens Lysimachus persuadet genero Antipatro, 
ut malit cum fratre suo in gratiam redire. quam paternum 
10* 



114 MACEDONUM IMPERIUM. 

hostem in Macedoniam admitti. Inchoatam igitur inter 
fratres reconciliationem quam praesensisset Demetrius, per 
insidias Alexandrum interfecit, regnumque Macedonia oc- 
cupavit. Lysimachus quoque quum bello Dromichaetis, 
regis Thracurn, prcmeretur, tradita ei altera parte Mace- 
donia, quae Antipatro ejus genero obvenerat, pacem cum 
eo fecit. 

48. Demetrius a Pyrrho, Epiri rege, Macedonia pellitur. 
(Justin. XVI. 2.) 

Igitur Demetrius, totius Macedonian viribus in- 

ogg' structus, Asiam occupare statuit. Sed Ptolemae- 

us, Seleucus, et Lysimachus, pacta societate con- 

junctisque copiis, bellum adversus Demetrium transferunt 

in Europam. His comitem se jungit Pyrrhus, rex Epiri, 

sperans, Demetrium non difficilius amittere Macedoniam 

posse, quam acquisierat. Nee spes frustra fuit ; quippe, 

exercitu ejus corrupto, ipsoque in fugam acto, regnum 

Macedoniae occupavit. Demetrius autem, a tot exerciti- 

bus circumventus, quum posset honeste mori, turpiter se 

dedere Seleuco maluit. Finito bello, Ptolemaeus cum 

magna rerum gestarum gloria moritur, regno minimo natu 

ex filiis relicto. 

19. Lysimachus et Seleucus, ultimi commilitonum Alexan- 
dria per eunt. (Just. XVI. 3. XVII. 1. 2.) 

Sed mox inter Lysimachum et Pyrrhum, so- 
982-281 c * os P au ^ ant ^ adversus Demetrium, bellum ex- 
arsit. Victor Lysimachus, pulso Pyrrho, Macedo- 
niam occupavit. Inde Thraciae bellum intulit. Mox post 
varia ostenta, quae Lysimacho dira portendebant, Agatho- 
clem, filium, Arsinoe noverca veneno interfecit. Hoc 
parricidium principum secuta est caedes, luentium suppli- 
cia, quod occisum juvenem dolebant. Itaque et hi, qui 
caedibus superfuerant, et hi, qui exercitibus praeerant, cer- 
tatim ad Seleucum deficiunt, eumque compellunt, ut bel- 



MACEDONUM IMPERIUM. 115 

lum Lysimacho inferret. Ultimum hoc certamen commil- 
itonum Alexandri fait. Lysimachus quatuor et septuagin- 
ta annos natus erat ; Seleucus septem et septuaginta. 
Sed in hac quoque aetate utrique juvenilis erat animus, im- 
perii que cupiditatem insatiabilem gerebant. Lysimachus 
in eo hello strenue moritur, amissis ante variis casibus quin- 
decim liberis. Seleucus autem, solum se de cohorte 
Alexandri superesse gavisus, post septem menses a Ptole- 
maeo Cerauno, cujus sororem Lysimachus in matrimonio 
habuerat, per insidias cireumventus, occiditur, regnumque 
Macedoniae, quod Lysimacho eripuerat, cum vita pariter 
amittit. 

50. Motus in Grcecia. (Justin. XXIV. 1. 3 .) 

Paulo post, dissidentibus inter se Ptolemaeo Cerauno 
et Antiocho et Antigono regibus, omnes ferine Graeciae 
civitates, ducibus Spartanis, ad spem libertatis erectae, in 
bellum prorumpunt ; et, ne cum Antigono, sub cujus reg- 
no erant, bellum cepisse videreniur, socios ejus iEtolos 
aggrediuntur, causam belli praetendentes, quod sacratum 
Apollini campum Cirrhaeum per vim occupassent. Con- 
juncto exercitu, iEtolorumque finibus devastatis, magnum 
cladem passi sunt. EFeinde, Spartanis bellum reparanti- 
bus, auxilium multae gentes negaverunt, existim antes, do- 
minationem eos, non libertatem Graeciae quserere. Interea 
inter reges bellum finitur. Nam Ptolemaeus, pulso Anti- 
gono, quum regnum totius Macedoniae occupasset, pacem 
cum Antiocho facit, affinitatemque cum Pyrrho, data ei in 
matrimonium filia sua, jungit. Sed brevi post, incredibili- 
bus commissis sceleribus, a Gallis regno spoliatus captus- 
que, vitam ferro, ut meruerat, amisit. 

51. Galli in Grceciam penetrant. (Just. XXIV. 4. 5 .) 

Namque Galli, abundante multitudine, quum 
eos non caperent terrae, quae genuerant, trecenta qqo' 
millia Inminum ad sedes novas quaerendas mise- 
runt. Ex his portio in Italia consedit, quae et Romam in- 

I 



116 MACEDONUM IMPERIUM. 

cendit, alia portio in Illyricos sinus penetravit, et in Panno- 
nia consedit, ubi per multos annos bella cum finitimis ges- 
serunt. Hortante deinde successu, divisis agminibus, alii 
Graeciam, alii Macedoniam petivere. Tantusque terror 
Galliei nominis fuit, ut etiani reges non lacessiti ultro pa« 
cem ingenti pecunia mercarentur. Solus rex Macedonia 
Ptolemaeus adventum Gallorum intrepidus audivit, hisque 
cum paucis et incompositis, quasi parricidiorum furiis agi- 
tatus, occurrit. Proelio commisso Macedones caeduntur. 
Ptolemaeus multis vulneribus saucius capitur : caput ejus 
amputatum et lancea fixum circumfertur. Paucos ex 
Macedonibus fuga servavit : caeteri aut capti aut occisi. 

52. Galli Brenno duce Delphos petunt. (Justin. 
XXIV. 6.) 

Paulo post Brennus, quo duce portio Gallorum 
k^ in Graeciam se effuderat, cum centum et quinqua- 
ginta millibus peditum et quindecim millibus equi- 
tum in Macedoniam irrumpit. Victo exercitu, totius re- 
gionis agros depraedatur. Turn Delphos iter vertit ad 
Apollinis templum spoliandum. Hoc templum positum 
est in monte Parnasso, in rupe undique impendente, cujus 
praecipitiis, ut naturali praesidio, defenditur. Multa ibi et 
opulenta regum populorumque visuntur munera, quaeque 
mngnificentia sua et gratam hominum voluntatem, et Apol- 
linis veracitatem manifestant. 

53. Cum ingenti clade repelluntur. (Just. XXIV. 1.) 

Brennus quum in conspectu haberet templum, ad acu- 
endos suorurn animos, praedas ubertatem militibus ostende- 
bat, statuasque cum quadrigis, quarum ingens copia procul 
visebatur, solido auro fusas esse affirmabat. Qua assevera- 
tione incitati Galli, simul et mero saucii, sine respectu peri- 
culorum in bellum ruebant. Habebat Brennus lecta ex om- 
ni exercitu peditum sexaginta quinque millia ; Delphorum 
sociorumque nonnisi quatuor millia militum erant. Hi plus 



I 



MACEDONUM IMPERIUM. 117 



Id Deo, quam in viribus spei ponentes, cum contemptu hos- 
ium resistebant, Gallosque scandentes e siunnio montis 
ertiee, partim s*axo, partim armis obruebant. Inter baec 
tempiorum antistites, sparsis crinibus, cum insignibus et in- 
fuiis, in primam pugnantium aciem procurrunt, eos hortan- 
tes, ne cunctarentur diis antesignanis hostem csedere. 
Quibus vocibus incensi omnes certatim in prcelium prosili- 
unl. Prsesentiam Dei statim sensere. Nam et terrae 
motu portio montis abrupta Gallorum stravit exercitum, 
et tempestas insecuta grandine et frigore saucios absump- 
sit. Dux ipse Brennus, quum dolorem vulnerum ferre 
non posset, pugione vitam tinivit. Alter ex ducibus cum 
decern millibus sauciorum citato agmine Graeeia excedit. 
Sed nee fugientibus fortuna aequior fuit ;-nullus sine labo- 
re et periculo dies ; assidui imbres et gelu, nix, fames, las- 
situdo, et pervigiliae miseras infelicis belli reliquias obtere- 
bant. Quo pacto evenit, ut brevi ex tanto exercitu nemo 
superesset. 

54. Clade in Macedonia acceptd, Galli in Asiam trajici- 
unt. (Justin. XXV. 1. 2.) 

Pace inter duos reges, Antigonum Gonatam, 
Demetrii filium, et Antiocbum, regem Syriae, statu- 07g_o75 
ta, quum in Macedoniam Antigonus reversus es- 
set, Gallorum exercitus, qui a Brenno ad fines tuendos re- 
lictus erat, in Macedoniam irrupit. Qui quum classem 
in Hellesponti littoribus collocatam incautius diripiunt, a 
rernigibus et ab exercitus parte, quae eo cum conjugibus et 
liberis confugerat, trucidantur ; tantaque csedes Gallorum 
fuit, ut opinio hujus victoriae Antigono pacem, non a Gallis 
tantum, verum etiam a finitimis praestaret. Postea Galli, 
a Bithyniae rege in auxilium vocati, parta victoria regnum 
cum eo diviserunt ; eamque regionem Gallograeciam cog- 
nominaverunt. 



118 MACEDONUM IMPERIUM. 

55. Pyrrhus rex Epiri Macedoniam invadit. (Justin. 

xxr. 3.; 

Interea Pyrrhus ex Sicilia in Epirum reversus 
274' fines Macedonia invadit; cui Antigonus cum ex- 
ercitu occurrit, victusque proelio in fugam verti- 
tur. Atque ita Pyrrhus Macedoniam in deditionem acci- 
pit ; Antigonus autem cum paucis equitibus Thessaloni- 
cain se recepit, ut inde cum conducta Gallorum manu hel- 
ium repararet. Rursus a Ptolemaeo, Pyrrhi filio, funditus 
victus, cum septem comitibus fugiens salutis latebras in 
solitudine quaerit. 

56. Argos oppugnans occiditur. (Just. XXV. 4. h.) 

Pyrrhus autem, in tanto fastigio regoi colloca- 
2^2* tus J Graeciae Asiaeque imperium meditatur. Pri- 
mum illi helium adversus Spartanos fuit ; ubi 
majore mulierum quam vivorum virtute exceptus, Ptole- 
maeum filium, et exercitus partem robustissimam amisit. 
Ptolemaeus in oppugnatione urbis usque in mediam urbem 
procurrerat, ubi concursu multitudinis interfectus est. 
Cujus corpus ut relatum est patri, duxisse Pyrrhum ferunt, 
aliquanto tardias eum, quam timuerit ipse, vel temeritas 
ejus meruerit, occisum esse. Ipse Pyrrhus quum a Sparta- 
nis repulsus Argos petiisset, ibi inter confertissimos violen- 
tissime dimicans saxo de muris ictus occiditur. Satis con- 
stans inter omnes auctores fama est, nullum nee ejus, nee 
superioris aetatis regem comparandum Pyrrho fuisse. 
Nam et vitae sanctitate atque justitia optimos quosque 
aequabat ; scientia rei militaris plurimos superabat, patriam- 
que suam, angustam et ignobilem, fama rerum gestarum 
toto orbe illustrem reddidit, 



MACEDONUM IMPERIUM. 119 

57. Antigonus Gallos magno prcdio fundit. Bella inter 
Macedonas et Epirotas. (Justin. XXVI. 1. 2. 3.) 

Post mortem Pyrrhi non in Macedonia tantum, 
Iverum etiam in Asia Graeeiaque magni bellorum g-g 
Imotus iuere ; eivitatesque mutuis inter se odiis in 
Ibellum ruebant. Inter hos motus Antigonus, qui in Mace- 
donia regnum redierat, quum multiplici bello et Ptole- 
rnaei regis et Spartanorum premeretur, novusque ei hostis, 
Gallograsciae exercitus, afHuxisset, parva manu adversus 
casteros relicta, adversus Gallos totis viribus proficiscitur. 
Galli, quum hostiae ante pugnam caesae infaustum pugnae 
exitum portenderent, in furorem versi conjuges et liberos 
suos trucidant, cruentique ex recenti suorum caede in proe- 
lium proficiscuntur. Omnes occidione caesi. Post hujus 
pugnae eventum, Ptolemaeus et Spartani victorem hostium 
exercitum declinantes, in tutiora se recipiunt. Antigonus 
ubi eorum discessum videt, bellum Atheniensibus infert. 
In quo quum occupatus esset, Alexander, rex Epiri, ulcis- 
ci mortem patris Pyrrhi cupiens, fines Macedoniae depop- 
ulatur. Adversus quern quum reversus a Greecia Antigo- 
nus esset, transitione militum destitutus, regnum Macedo- 
niae cum exercitu amittit. Hujus filius Demetrius, puer 
admodum, absente patre, reparato exercitu, non solum 
amissam Macedoniam recipit, verum etiam Epiri regno 
Alexandrum spoliat. Tanta fortunae varietas erat ! Pau- 
lo post tamen Alexander, non minore Epirotarum deside- 
rio, quam suorum auxilio, in regnum restituitur. 

58. Seleuci et Antiochi, fratrurn, flagitia. (Justin. 
XXVII. 1.2. J 

Mortuo Syrise rege Antiocho, Seleucus, qui in ejus 
locum successerat, parricidio novercas, Ptolemaei sororis, 
inquinatus, a Ptolemaeo terra manque victus est. Quum, 
quo se verteret, non haberet, Antiochi fratris auxilium im- 
plorat, oblata ei Asia inter fines Tauri montis, in praemium 
latae opis. Antiochus autem, quum esse annos quatuor- 



120 MACEDONUM IMPERIUM. 

decim natus, supra aetatem regni avidus, occasione arrep- 
ta fratrem regno spoliare conatus est, Ea tempestate 
omnia bella in exitium Asiae gerebantur. Seleucus et 
Atitiochus fratres bellum propter Asiam gerebant ; Piole- 
raaeus, rex iEgypti, sub specie sororiae ultionis, Asiae inhia- 
bat ; hinc Bithyiius Eumenes, inde Galli Asiam depopula- 
bantur. Victo Aritiocho, quum Eumenes majorem Asiae 
partem occupasset, ne time quidem fratres a bello abstinu- 
erunt. Afttiochus victus, quum profugo nusquam tutus 
locus esset, ad Ptolemaeum hostem corifugit. Sed Picle- 
maeus eum servari arctissima custodia jubet. Hinc opera 
cujusdam mulieris, quam familiarius noverat, custodibus 
deeeptis, elabitur, fugiensque a latronibus interficitur. 
Seleucus quoque iisdem ferine diebus, amisso regno, equo 
praecipitams obiit. Sic fratres, arnbo exsules, ambo regno 
privati, similibus casibus, scelerum suorum poenas luerunt. 

59. Antigonus, Philippi tutor, regnum Macedonia admin- 
istrat. (Justin. XXVIII. 3.) 

Circa ilia tempora Demetrius, rex Macedoniae, 
" 2 ;,o ' Antigoni Gonatae filius, relicto filio Philippo ad- 
modurn parvulo, decessit. Cui Antigonus Doson 
tutor datus, accepta in matrimonium matre pupilli, regem 
se constitui laborabat. Interjecto deinde tempore, quum 
seditione minaci Macedonum clausus in regia teneretur, in 
publicum sine satellitibus procedit, projectoque in vulgus 
diademate ac purpura, dare Jkec eos alteri jubet, qui aut 
imperare illis nesciat, aut cui parere ipsi sciant. Com- 
memorat deinde beneficia sua, ut defectionem sociorum 
vindicaverit : ut Dardanos, Thessalosque exsultantes morte 
Demetrii regis compescuerit : ut denique dignitatem Ma- 
cedonum non solum defenderit, verum etiam auxerit. 
Quorum si illos pceniteat, deponere se imperium et reddere 
illis munus suum: ipsi regem qucerant, cui imperent. 
Quum populus pudore motus recipere eum regnum jube- 
ret, tamdiu recusavit, quoad seditionis auctores supplicio 
traderentur. 



MACEDONUM 1MPERIUM. 121 

160. Spartanos super at. Horum in malis virtus. (Just. 
1 XXVIII. 4.) 

Post haec bellum Spartanis infert. qui soli ad- 
I hue Macedonum arma contemnebant. Inter duas ^22 
nobilissimas gentes suramis viribus pugnabatur; 
quum hi pro vetere Macedonum gloria, illi non solum pro 
illibata libertate, sed etiam pro salute certarent. Victi 
Lacedaemonii non ipsi tantum, sed etiam conjuges liberi- 
que magno animo fortunam tulere. Nemo quippe in acie 
saluti pepercit ; nulla amissum conjugem flevit ; filiorum 
mortem senes laudabant ; patribus in acie caesis filii gratu- 
labantur ; suam vicem omnes dolebant, quod non ipsi pro 
patriae libertate cecidissent. Inter haec nullus in urbe 
strepitus, nulla trepidatio ; magis omnes publicam quam 
privatam fortunam lugebant. Inter haec Cleomenes rex, 
post multas hostium caedes, toto corpore suo pariter et 
hostium cruore madens, supervenit ; ingressusque urbem 
non humi consedit, non cibum aut potum poposcit, non 
armorum onus deposuit, sed acclinis parieti, quum quatuor 
millia sola ex pugna superfuisse conspexisset, hortatur, ut se 
ad meliora tempora reipublicae reservarent. Turn cum con- 
juge et liberis iEgj ptum ad Ptolemaeum proficiscitur, a quo 
honorifice susceptus, diu in summa dignatione vixit. Pos- 
tremo post Ptolemsei mortem a filio ejus cum omni famil- 
ia interficitur. Antigonus autem fortunam tantae urbis mis- 
eratus a direptione milites prohibuit, veniamque his, qui 
superfuerunt, dedit. Nee multo post ipse decessit, reg- 
numque Philippo pupillo, annos quatuordecim nato, tradi- 
dit. 

61. Multa imperia nova regum successione mutantur. 
(Justin. XXIX. I.) 

Iisdem ferme temporibus prope universi orbis imperia 
nova regum successione mutata sunt. Nam et in Mace- 
donia Philippus, mortuo Antigono, regnum suscepit; et 
in Asia, interfecto Seleuco, impubes adhuc rex Antiochus 
11 



122 xMACEDONUM IMPERIUM. 

constitutus est. iEgyptum, patre ac matre interfectis, oc- 
cupaverat Ptolemaeus, cui ex crimine facinoris cognomen 
Philopator fuit. Etiam Spartani in locum Cleomenis suf- 
fecere Lycurgum ; et apud Carthaginienses aetate imma- 
tura dux Hannibal constituitur, non penuria seniorum, sed 
odio Romanorum, quo eum a pueritia sciebant imbutum. 
In his regibus pueris magna indoles virtutis enituit. Solus 
Ptolemaeus, sicut scelestus in occupando regno, ita et seg- 
nis in administrando fuit, 

62. Philippus cum Hannibale societatem contra Romanos 
jungit. (Justin. XXIX. 2. 4.) 

Philippus quum, Dardanis aliisque finitimis su- 
215 peratis, iEtolis bellum inferre gestiret, a Deme- 
trio, Illyriorum rege, impulsus est, ut Romanos 
aggrederetur. Querebatur ille Romanorum injuriam, qui 
non contend Italice terminis, imperium totius orbis spe com- 
plex^ bellum cum omnibus regibus gererent. Se cedere 
Mi regno, quod Romani occupaverint, profitetur ; gratius 
habiturus, si in possessione imperii sui socium potius quam 
hostes videret. Hujusmodi oratione impulit Philippum, ut 
omissis JEtolis, bellum Romanis inferret, minus negotii ex- 
istimantem, quod jam victos ab Hannibale apud Thrasy- 
menum lacum audierat. Itaque ne eodem tempore multis 
bellis distineretur, pacem cum iEtolis facit, navesque fab- 
ricare coepit, quibus in Italiam trajiceret. Legatum de- 
inde ad Hannibalem, jungendae societatis gratia, cum epis- 
tolis mittit ; qui a Romanis comprehensus et ad senatum 
perductus, incolumis dimissus est, non in honorem regis, 
sed ne, dubius adhuc, indubitatus hostis redderetur. 

63. Pacem cum Romanis facer e cogitur. (Justin. 
XXIX. 4.) 

Paulo post autem quum Romanis nuntiatum esset, Phil- 
ippum in Italiam copias trajecturum, Lievinum praetorem 
cum instructis navibus ad prohibendum transitum mittunt. 
Qui quum in Graeciam trajecisset, multis promissis impu- 



MAGEDONUM IMPERIUM. 1.28 

lit iEtolos, ut bellum adversus Philippum susciperent. 
Philippus quoque Achaeos in Romanorum bellum sollicitat. 
! Interea et Dardani Macedoniae fines vastare coeperunt, et 
Laevinus praetor, juncta cum Attalo rege societate, Grae- 
ciam populatur. His aliisque rebus distractus rex Mace- 
donia cum Romanis pacem facit, contentis interim bel- 
lum Macedonicum distulisse ; Philopcemeni autem, Achae- 
orum praetori, quern didicerat animos sociorum ad Ro- 
manos trahere, insidias praetendit. Quibus cognitis ille 
Achaeos auctoritate sua a rege Macedoniae prorsus ab- 
straxit. 

64. Ptolemcei qucedam gesta. (Just. XXX. 1. 2.) 

Dum haec in Graecia geruntur, Ptolemaeus, qui ad ne- 
cem utriusque parentis fratris quoque caedem adjunxerat, 
luxuriae se tradiderat, nee amici tantum, verum etiam 
omnis exercitus regis exemplum secuti erant. Quibus 
cognitis, Antiochus, rex Syriae, repentino bello multas ur- 
bes ejus oppressit, ipsamque iEgyptum aggreditur. Ptol- 
emaeus autem, exercitu in Grsecia conducto, secundum 
proelium facit, spoliassetque regno Antiochum, si fortunam 
virtute juvisset. Sed contentus recuperatione urbium, 
quas amiserat, facta pace, in pristinam luxuriam revolu- 
tus, regnum perditissimis hominibus tanquam praedam per- 
rnisit. Eo mortuo Alexandrini, supplicio de praedonibus 
illis sumpto, legatos miserunt ad populum Romanum, ro- 
gantes, ut tutelam pupilli susciperent, tuerenturque regnum 
iEgypti, quod jam Philippum et Antiochum, facta inter 
se pactione, inter se divisisse dicebant. 

65. Romani bellum contra Philippum suscipiunt. 
(Justin. XXX. 3. 4.) 

Grata legatio Romanis fuit, causam belli ad- 
versus Philippum quaerentibus, qui iis, belli ono 
Punici temporibus, insidiatus fuerat. Mittuntur 
itaque legati, qui Antiocho et Philippo denuntient, regno 
iEgypti abstineant. Mittitur et M. Lepidus in iEgyp- 



124 MACEDONUM IMPERIUM. 

turn, qui tutorio nomine regnum pupilli administraret. 
Dum haec aguntur, legationes Attali et Rhodiorum, inju- 
rias Philippi querentes, Romam venerunt. Quae res 
omnem cunctationem Macedonici belli senatui exemit. 
Statim igitur titulo ferendi sociis auxilii, bellum adversus 
Philippum decernitur, legionesque cum consule in Mace- 
doniam mittuntur. Nee multo post tempore tota Grae- 
cia, fiducia Romanorum ad spem pristinae libertatis erecta, 
bellum Philippo intulit ; atque ita quum rex undique ur- 
geretur, pacem petere compellitur. Repudiata a senatu 
pace, proelium commissum est apud Cynoscephalas in 
Thessalia inter Philippum et Flamininum, Romanorum 
ducem. Macedonas Romana fortuna vicit. Fractus ita- 
que bello Philippus, pace accepta, nomen quidem regium 
retinuit ; sed omnibus Grseciae urbibus extra terminos an- 
tiquae possessionis amissis, solam Macedoniam retinuit. 

66. Antiochum, Hannibalis consiliis adjutum, Romani 
aggrediuntur. (Justin. XXXI, L. 2. 4*) 

Interea Antiochus, rex Syriae, iEgyptum oc- 
igo cupare statuit. Itaque Phoenicen caeterasque 
Syriae quidem, sed juris iEgypti civitates, cum 
invasisset, legatos ad eum senatus misit, qui denuntiarent 
ei, abstineret regno pupilli populi Romani, postremis pa- 
tris precibus fidei suae traditi. Quibus spretis, bellum ei 
denuntiatum est. Eodem tempore Nabis, Laced&mo- 
niorum tyrannus, multas Graeciae civitates occupaverat. 
Igitur senatus, ne uno tempore duplici bello Romanse vi- 
res distinerentur, scripsit, Flaminino, si ei videretur, sicuti 
Macedoniam ita Graeciam a Nabide liberaret. Terribile 
quippe Antiochi bellum nomen Hannibalis fecit, quern 
aemuli ejus cum Antiocho inisse societatem apud Roma- 
nos criminabantur. Qui quum sibi a Romanis insidias 
strui intellexisset, clam nave conscensa, cursum ad Antio- 
chum direxit. Ad hunc quum pervenisset, negabat 
opprimi Romanos nisi in Italia posse. Cujus consilia 
quum regi placerent, Romani ad Antiochum legatos mi- 



MACEDONUM IMPERIUM. 125 

sere, qui et regis apparatum specularentur, et Hanniba- 
lem assiduo colloquio suspectum invisumque redderent. 
Hie dolus bene illis successit. Quippe Antiochus recon- 
ciliatam ejus cum Romaois gratiam existimans, eum velu- 
ti hostem proditoremque sui odisse coepit. 

67. Eum pugnd navali superant. (Just. XXX. 6.) 

Dum igitur Antiochus, falsa suspicione decep- 
tus, omnem belli apparatum temere et negligen- j 91 * 
ter agit, Acilius, Romanus consul, omnia bello ne- 
cessaria sum ma industria parat. Itaque prima belli con- 
gressione rex victus et fugatus castra ditia victoribus reli- 
quit. Deinde quum in Asiam fugiendo pervenisset, poe- 
nitere neglecti consilii coepit, revocatoque in amicitiam 
Hannibale omnia ex sententia ejus agere. Interim nun- 
tiatur, x^Emilium, Romanum ducem, cum octoginta rostra- 
tris navibus adventare. Itaque, priusquam sociae civitates 
ad hostes deficerent, decernere navali pro3lio statuit, spe- 
rans, cladem in Groecia acceptam nova posse victoria abo- 
leri. Tradita igitur Hannibali classe, proelium committi- 
tur. Sed nee Asiani milites Romanis, neque naves eorum 
pares rostratis navibus fuerunt ; minor tamen clades ducis 
solertia fuit. 

68. Antiochus pads leges, a Romanis dictatas, repudiate 
(Justin. XXXI. 7. ) 

Novae hujus victoriae fama nondum Romam venerat, 
quum jam Lucius Scipio consul creatus esset, qui bel- 
lum in Asia gereret. Huic datur legatus frater Africanus, 
cui Poeni et Hannibal superati nomen fecerant. Traji- 
cientibus autem in Asiam exercitum Scipionibus, jam utro- 
bique profligatum bellum nuntiatum est, victumque Antio- 
chum terrestri, Hannibalem navali bello invenerunt. Pri- 
mo igitur adventu eorum Antiochus mittit ad eos pacem 
petentes, peculiare donum Africano ferentes ipsius filium, 
quern rex parvo navigio trajicientem ceperat. Leges pa- 

11* 



126 MACEDONUM IMPEKIUM. 

cis dicuntur : Ut rex Asia Romanis cederet, contentus reg- 
no Syria esset, naves universas trader et, sumptumque omnem 
belli Romanis restitueret. Quae quum nuntiata Antiocho 
essent, nondum ita se victum esse respondit, ut spoliari se 
regno pateretur. 

69. Magno prodio vincitur. (Justin. XXXI. 8.) 

Igitur quum ab utrisque bellum pararetur, ingres- 
190 * s iq ue Asiam Romani Ilion venissent, mutua grat-- 
ulatio Iliensium ac Romanorum fuit, Iliensibus, 
JEneam cceterosque duces cum eo a se profectos ; Romanis, 
se ab his procreatos, referentibus. Tantaque laetitia om- 
nium fuit, quanta esse post longum tempus inter parentes 
et liberos solet. Profectis ab Ilio Romanis, Eumenes rex 
cum auxiliis occurrit ; nee multo post proelium cum An- 
tiocho commissum. Quum in dexteriore cornu pulsa le- 
gio Romana ad castra fugeret, M. iEmilius, tribunus mili- 
tum, ad tutelam castrorum relictus, armare se milites suos 
et extra vallum progredi jubet, strictisque gladiis fugienti- 
bus minari, morituros, nisi in proelium revertantur ; infes- 
tioraque sua, quam, hostium castra, inventuros. Attonita 
tam ambiguo pericnlo legio in proelium revertitur, magua- 
que caede edita, initium victorias fuit. Caesa hostium quin- 
quaginta millia, capta undecim. Antiocho pacem petenti 
nihil ad superiores conditiones additum. Captas civitates 
inter socios divisere Romani. 

70. JRtoli a Romanis victi. Achceorum et Messeniorum 
bella. (Justin. XXX. 4. XXXII. 1.) 

iEtoli, qui Romanis offensi, quod non omnem Macedo- 
nian) Philippo ademptamipsis dedissent, Antiochum in bel- 
lum impulerant, illo victo soli remauserunt. Nee multo 
post victi, libertatem, quam adversus dominationem Athe- 
niensiuni et Sparianorum inter tot Grrcciae civitates soli 
retinuerant, amiserunt. Sub idem tempus bello inter 
Messenios et Achaeos exorto, Achasorum imperator Phi- 
lopoemen, in transitu fossae equo praecipitatus, a multitudine 



MACEDONUM IMPERIUM. 127 

hostium oppressus est. Hunc, velut in illo omne bellum 
confecissent, in modum triumphi per universam civitatem 
circumduxerunt. Deinde in carcerem ducto venenum 
dederunt ; qiod ille laetus, ac si vicisset, accepit, quaesito 
prius an Lycortas, prcefectus Achceorum, quern secundum 
a se esse sciebat, incolumis effugisset °l Quern ut accepit 
effugisse, non in totum dicens, consultum male Achceis^ ex- 
spiravit. Nee multo post reparato bello, Messenii vincun- 
tur, poenasque interfecti Philopoemenis pependerunt. 

71. Regia Philippi Macedonis parricidio inquinatur. 
(Justin. XXXIL 2.) 

Interim regis Macedonum dornus intestinis malis agita- 
batur. Nam quum Demetrius, Philippi filius, a patre 
Romam missus, ob insignem pudorern multa favoris docu- 
menta a senatu accepisset, patri invisus esse coepit, indig- 
nanti, plus momenti apud senatum personam filii. quam 
auctoritatem patris habuisse. Igitur Perseus, major filio- 
rum regis, perspecta patris aegritudine, quotidie absentem 
Demetrium apud eum criminari, et primo invisum, mox 
etiam suspectum reddere ; nunc amicitiam Romanorum, 
nunc proditionem ei patris objectare. Ad postremum in- 
sidias sibi ab eo paratas confingit, ad cujus criminis proha- 
tionem immittit indices, testesque subornat. Quibus rebus 
patrem impulit, ut supplicium de innocente sumeret. 

72. Philippus moritur. (Justin. XXXIL 3.) 

Occiso Demetrio sublatoque aemulo, non negli- 
gentior tantum Perseus in patrem, verum etiam * q" 

contumacior erat ; nee haeredem resrni, sed re- 
gem se gerebat. His rebus offensus Philippus impatien- 
tius in dies mortem Demetrii dolebat, et, denique fraude 
cognita, non minus scelere Persei, quam innoxii Demetrii 
morte cmciabatur. Brevi post tempore, morbo ex aegri- 
tudine animi contracto decessit, relicto magno belli appar- 
atu ad versus Romanos, quo postea Perseus usus est. 



128 MACEDONUM IMPERIUM. 

73. Ultima Hannibalis fata. (Justin. XXX1T. 4. Corn* 
Nep. Vita Hannib. c. 12. ) 

Hannibal, quum ab Antiocho Romani, inter 
jgg* caeteras conditiones pacis, deditionem ejus depos- 
cerent, admonitus a rege, Cretam confugit. Ibi 
quum se propter nimias opes invidiosum videret, contendit 
ad Prusiam, regem Bithyniae. Qui quum terrestri proelio 
ab Eumene victus esset, et bellum in mare transtulisset, 
Hannibal novo commento auctor victoriae fuit. Quippe om- 
ne serpentium genus in fictiles lagenas conjici jussit, medio- 
que proelio in naves hostium mitti. Ubi serpentibus reple- 
ri naves coepere, ancipiti periculo circumventi, hosti victo- 
riam cessere. Quae ubi Romam nuntiata sunt, senatus 
legatos misit, qui utrumque regem in pacem cogerent, 
Hannibalemque deposcerent. His Prusias, quod pete- 
bant, negare non ausus, rogavit, ne id a se fieri postularent, 
quod adversus jus hospitii esset ; ipsi, si possent, compre- 
henderent ; locum, ubi esset, facile inventuros. Hannibal 
enim uno loco se tenebat in castello, quod ei a rege datum 
erat muneri, idque sic aedificarat, ut in omnibus partibus 
aedificii exitum sibi haberet ; semper verens, ne usu eveni- 
ret, quod accidit. Hue quum legati Romanorum venis- 
sent, ac multitudine domum ejus circumdedissent, puer a 
janua prospiciens Hannibali dixit, plures praeter consuetu- 
dinem armatos apparere. Qui imperavit ei, ut omnes 
fores aedificii circumiret, ac propere sibi renuntiaret, num 
eodem modo undique obsideretur. Puer quum omnes 
exitus occupatos ostendisset, sensit id non fortuito factum, 
sese peti, neque sibi diutius vitam esse retinendam. 
Quam ne alieno arbitrio dimitteret, memor pristioarum 
virtutum, venenum, quod semper secum habere consueve- 
rat, sumpsit. 



MACEDONUM IMPERIUM. 129 

174. Perseus a Romanis victus ; Macedonia in provincial 
Rom. formam redacta. (Just. XXXI1L 1 . 2.) 

Jam Macedonicum bellum summa omnium vir- 
ium contentione a Romanis geri coeptum est. -^g* 
Prima equitum congressio fuit, qua Perseus victor 
suspensam omnium exspectationem in sui favorem traxit ; 
misit tamen legatos ad consulem, qui pacem peterent, 
quam patri suo Romani etiam victo dedissent, impensas 
belli lege victi suscepturus. Sed consul Sulpicius non 
minus graves, quam victo, leges dixit. Dum baec aguntur, 
Romani iEmilium Paulum consulem creant, eique extra 
ordinem Macedonicum bellum decernunt ; qui quum ad 
exercitum venisset. non magnam moram pugnae fecit. 
Pridie, quam proelium consereretur, luna nocte defecit ; 
quod ostentum Perseo clad em finemque Macedonici regni 
portendere vaticinabantur. Quod vaticinium non fefellit. 
Perseus rex fuga cum decern midibus talentum Samothra- 
ciam defertur, quern Cnaeus Octavius ad persequendum 
missus a consule, cum duobus filiis, Alexandro et Philip- 
po, cepit, captumque ad consulem duxit. Macedonia 
Romanorum ditioni addita. iEtolorum, nova semper bella 
in GrsBcia excitamium, principes Romam missi, ibique, ne 
quid in patria novarent, diu detenti sunt. Tandem per 
multos annos legationibus civitatium senatu fatigato, in 
suam quisque patriam remissus est. 

75. Romani in Achceos causas belli qucerunt. (Justin, 
XXXIV. I.) 

Macedonibus subactis, iEtolorumque viribus debilitatis, 
soli ad hue ex universa Graecia Achaei nimis potentes tunc 
temporis Romanis videbantur, non propter singularum civ- 
itatium nimias opes, sed propter conspirationem universa- 
rum. Namque Achaei, licet per civitates divisi, unum ta- 
men imperium habent, singularumque urbium pericula 
mutuis viribus propulsant. Quaerentibus igitur Romanis 
causas belli, tempestive fortuna querelas Spartanoram obtu- 
lit, quorum agros Achaei propter mutuum odium popula- 



130 MACEDONUM IMPERIUM. 

bantur. Spartanis a senatu responsum est, legatos se ad 
inspiciendas res sociorum in Graeciam missuros. Legatis 
clam mandatum est, ut corpus Achaeorum dissolverent. 
Hi itaque omnium civitatium principibus Corinthum evo- 
catis, decretum senatus recitant, dicentes, expedire omni- 
bus, ut singulae civitates sua jura et suus leges habeant. 
Quod ubi omnibus innotuit, velut in furorem versi univer- 
sum peregrinum populum trucidant ; legatos quoque ipsos 
Romanorum violassent, nisi hi, audito tumultu, trepidi fu- 
gissent. 

76. Achceis victis Corinthus diripitur. 
(Justin. XXXIV. 2.) 

Haec ubi Romae nuntiata sunt, statim senatus 
-j^g* Mummio consuli bellum Achaicum decernit, qui, 

omnibus strenue provisis, pugnandi copiam hosti- 
bus fecit. Sed apud Achaeos omnia neglecta et soluta 
fuerunt. Itaque praedam, non proelium agitantes, vehicu- 
la ad spolia hostium reportando, secum duxerunt, et con- 
juges liberosque suos ad spectaculum certaminis in monti- 
bus posuerunt. S^d proelio cornmisso ante oculos suo- 
rum csesi sunt. Conjuges quoque et liberi eorum prae- 
da hostium fuere. Urbs Corinthus diruitur ; populus om- 
nis sub corona venditur ; ut hoc exemplo cseteris civitati- 
bus metus novarum rerum imponeretur. 

77. Attalo defuncto, Asia Jit Romanorum. 
(Justin. XXXVI. A.) 

Non ita multo post etiam Asia Romanorum 
:S: facta est. Attalus ibi florentissimum ab Eumene 
patruo acceptum regnum caedibus amicorum et 
cognatorum suppliciis fcedabat. Post multa scelera squal- 
idam vestem sumit, barbam capillumque in modum reo- 
rum summittit : non in publicum prodire, non populo se os- 
tendere, non domi laetiora convivia inire, prorsus ut pce- 
nas scelerum pendere videretur. Omissa deinde regni 
administratione, hortos fodiebat, gramina seminabat, et 



RES PARTHORUM. 131 

aoxia innoxiis permiscebat, eaque omnia veneni succo in- 
fecta, velut peculiare munus, amicis mittebat. Postea 
aerariae artis fabrics se tradidit, cerisque fingendis et aere 
fundendo et procudendo oblectabatur. Matri deinde se- 
pulcrum facere instituit ; cui operi intentus, morbum ex 
solis fervore contraxit, et septima die decessit. Hujus 
testamento populus Romanus haeres regni est institutus. 



F. RES PARTHORUM. 

1. Parthorum origines. (Justin. XLI. 1.) 

Parthi, penes quos nunc Orientis imperium est, Scy- 
tharum exsules fuere. Hoc etiam ipsorum nomine mani- 
festatur ; nam Scythico sermone Parthi exsules dicuntur. 
Hi et Assyriorum et Medorum temporibus inter Orientis 
populos obscurissimi fuerunt. Postea quoque quum impe- 
rium Orientis a Medis ad Persas translatum est, veluti 
vu'gus sine nomine, praeda viciorum fuere. Postremo 
Macedonibus servierunt. A Romanis autem, binis bellis, 
per maximos duces, florentissimis temporibus, lacessiti, so- 
li ex omnibus gentibus non pares solum, verum etiam 
victores fuere. 

2. Parthorum mores. (Justin. XLI. 2.) 

Administrate gentis post defectionem Macedonici im- 
perii sub regibus fuit. Proximus regibus populi ordo est : 
ex hoc duces in bello, ex hoc rectores in pace habent, 
Sermo inter Scythicum et Medicum medius et ex utrisque 
mixtus. Vestis olim sui moris ; posteaquam accessere 
opes, ut Medis pellucida ac fluida. Exercitum non, ut 
aliae gentes, liberorum, sed majorem partem servorum ha- 
bent. Hos pari ac liberos suos cura habent, et equitare 
ac sagittare magna industria docent. Locupletissimus ut 
quisque est, ita plures in bello equites regi suo praebet 
Cominus in acie proeliari, aut obsessas expugnare urbes 



132 RES PARTHORUM. 

nesciunt. Pugnant autem procurrentibus equis, aut terga 
dantibus ; saepe etiam fugam simulant, ut incautiores ad- 
versus vulnera insequentes habeant. Diu pugnare neque- 
unt ; et sane intolerandi forent, si, quantus est impetus, vis 
tanta et perseverantia esset. Plerumque in ipso ardore 
certaminis proelia deserunt, et paulo post pugnam ex / fuga 
repetunt ; ut, quum maxime te vicisse putes, turn tibi dis- 
crimen subeundum sit maximum. Munimentum ipsis 
equisque loricae plumatae sunt, quae utrumque toto corpo- 
re tegunt. Auri argentique nullus in armis usus. 

3. Continuatio. (Justin. XL1. 3.) 

Uxores singuli plures habent, iisque non convivia tan- 
tum virorum, verum etiam conspectum interdicunt. Carne 
nonnisi venatibus qusesita vescuntur. Equis omni tempo- 
re vectantur ; illis bella, illis convivia, illis publica ac pri- 
vata officia obeunt; super illos ire, consistere, mercari, 
colloqui Hoc denique discrimen inter servos liberosque 
est, quod servi pedibus, iiberi nonnisi equis incedunt. Se- 
pultura vulgo aut avium aut canum laniatus est. Nuda 
demum ossa terra obruunt. In superstitionibus praecipua 
amnibus veneratio est. Cseterum ingenia genti tumida, 
seditiosa, fraudulenta, procacia ; natura taciti ; ad facien- 
dum, quam ad dicendum, promptiores. Principibus me- 
tu, non pudore parent. Fides dictis promissisque nulla, 
nisi quatenus expedit. 

4. Arsaces Parthos in libertatem vindicat. 
(Justin. XLL 4.) 

Post mortem Alexandri Magni quum inter 
pog* successores ejus Orientis regna dividerentur, pri- 
mum Stasanori cuidam sunt traditi, quum nullus 
Macedonum Parthorum imperium dignaretur accipere. 
Postea diductis Macedonibus in bellum civile, alios post 
alios habuere dominos. Tandem Arsaces, vir incertae 
originis, sed magnae virtutis, Seleuco, ad quern Partho- 
rum populus per aliquod tempus pertinuerat, a Gallis in 



RES PARTHORUM. 133 

Asia victo, cum prsedonum manu Parthos ingressus, im- 
perium gentis invasit. Non magno deinde post tempore 
Hyrcanorum quoque regnum occupavit, et Seleucum ad 
defectores persequendos venientem, proelio vicit. Quern 
diem Parthi exinde solemnem, velut initium libertatis, ob- 
servant. 

5. Regnum fir mat. (Justin. XLL 5.) 

Revocato deinde Seleuco novis motibus in Asiam, Ar- 
saces, dato laxamento, regnum Parthicum format, militem 
legit, castella munit, civitates firmat. Urbera quoque no- 
mine Daram, in monte Zapaortenon condit, cujus loci ea 
conditio est, ut neque munitius quidquam esse, neque 
amoenius possit. Nam praeruptis montibus ita cingitur, 
ut tutela loci nullis defensoribus egeat ; et soli circumja- 
cent s tanta ubertas est, ut propriis opibus expleatur. Sic 
Arsaces, quaesito simul constitutoque regno non minus 
memorabilis Parthis, quam Persis Cyrus, matura senec- 
tute decedit. Cujus memoriae hunc honorem Parthi tri- 
buerunt, ut omnes exinde reges suos Arsacis nomine nun- 
cupent. Hujus nepos, Arsaces et ipse nomine dictus, quin- 
decim annis in regno actis decessit, relictis duobus filiis, 
Mithridate et Phrahate ; quorum major Phrahates more 
gentis, haeres regni, Mardos, validam gentem, bello domu- 
it, nee multo post decessit, multis filiis relictis ; quibus 
praeteritis, fratri potissimum Mithridati, insignis virtutis 
viro, reliquit imperium, patriae potius quam liberis consu- 
lendum ratus, 

6. Mithridates regni fines prof ert. (Justin. XLL 6.) 

Hie vir spem de se conceptam non fefellit. Bello inter 
Parthos et Medos orto, post varios utriusque populi casus, 
ad postremum victoria penes Parthos fuit. His viribus 
auctus Mithridates Mediae Bacasin praeponit, ipse in Hyr- 
caniam proficiscitur. Unde reversus bellum cum Elymse- 
orum rege gessit ; quo victo hanc quoque gentem regno 
12 



134 RES PARTHORUM. 

adjecit, imperiumque Parthorum a monte Caucaso, multis 
populis in ditionem redactis, usque ad fluraen Euphratem 
protulit. His actis adversa valetudine correptus, non mi- 
nor Arsace proavo, gloriosa senectute decessit. 

7. Regnum Parthicorum successio. (Just. XL1L 1. 2. 3.) 

Huic Phrahates filius successit. Qui cum Scythis bel- 
lum gerens a Graecis militibus, quibus in bello captis et 
crudeliter tractatis imprudentius, ut suis, utebatur, occisus 
est. In ejus locum Artabanus, patruus ejus, rex substitu- 
itur : qui bello Thogariis illato, in brachio vulneratus, sta- 
tim decedit. Huic Mithridates filius succedit, cui res ges- 
tae Magni cognomen dedere : quippe claritatem parentum 
animi magnitudine supergreditur. Multa bella cum finiti- 
mis magna virtute gessit, multosque populos Parthico reg- 
no addidit. Etiam cum Scythis prospere aliquoties dimi- 
cavit. Ad postremum Ortoadisti, Armeniorum regi, bel- 
lum intulit ; quo debellato propter crudelitatem a senatu 
Parthico regno pellitur. 

8. Romanorum legiones a Parthis trucidantur. 
{Justin. XLIL 4.) 

Vacans regnum occupavit Orodes, Mithridatis 
coV frater. Qui quum Babyloniam, quo Mithridates 
confugerat, diu obsideret, oppidanos fame coactos 
in deditionem compulit. Mithridates quoque, fiducia cog- 
nationis, ultro se in potestatem Orodis tradit. Sed Oro- 
des plus hostem, quam fratrem, cognitans, in conspectu suo 
eum trucidari jussit. Post haec bellum cum Romanis 
gessit, Crassumque imperatorem cum filio et omni exerci- 
tu Romano delevit. Hujus filius Pacorus, missus ad per- 
sequendas Romani belli reliquias, magnis rebus in Syria 
gestis, patri suspectus in Parthiam revocatur ; quo absen- 
te, exercitus Parthorum relictus in Syria a Cassio, quaes- 
tore Crassi, cum omnibus ducibus trucidatur. 



RES PARTHORUM. 135 

9. Romani Parthos maqno prcdio vincunt. {Justin. 
XL1L 4.) 

His ita gestis non multo post tempore, apud 
Romanos inter Caesarem et Porapejum civile bel- Aq 
lum exarsit, in quo Parthi Pompejanarum partium 
fuere. Victis partibus Pompejanis, et Cassio et Bruto aux- 
ilia adversus Augustum et Antonium misere, et post belli 
finem rursimi, Pacoro duce, Syriam et Asiam vastavere, 
castraque Ventidii, qui absente Pacoro exercitum Parthi- 
cum fuderat, magna mole aggrediuntur. Sed ille, simula- 
to timore, diu continuit se, et insultare Parthos aliquantis- 
per passus est. Ad postremum in securos laetosque par- 
tem legionum emisit, quarum impetu fusi Parthi in diversa 
abiere. Pacorus quum fugientes suos abduxisse secum 
legiones Romanas putaret, castra Ventidii, velut defensori- 
bus privata, aggreditur. Turn Ventidius, reliqua parte le- 
gionum emissa, universam Parthorum manum cum rege 
ipso Pacoro interfecit. Nullo bello Parthi unquam majus 
vulnus acceperunt. 

10. Orodis, regis Parthorum, de morte filii luctus. 
(Justin. 1. c.) 

Haec quum in Parthia nuntiata essent, Orodes, pater 
Pacori, qui paulo ante vastatam Syriam, Asiam a Parthis 
occupatam esse audiverat, victoremque Pacorum Roma- 
norum gloriabatur, repente filii morte et exercitus clade au- 
dita, ex dolore in furorem vertitur. Multis diebus non 
alloqui quemquam, non cibum sumere, non vocem mittere, 
ita ut etiam mutus factus videretur. Post multos deinde 
dies, ubi dolor vocem laxaverat, nihil aliud quam Pacorum 
vocabat, ilium videre, ilium audire se putabat. Post Ion- 
gum deinde luctum alia sollicitudo miserandum senem in- 
vadit, quern ex numero triginta filiorum in locum Pa- 
cori regem destinet. Multae pellices, ex quibus generata 
tanta juventus erat, pro suis quaeque sollicitae, animum senis 
obsidebant. Sed fatum Parthiae fecit, ut sceleratissimus 
omnium, et ipse Phrahates nomine, rex statueretur. 



136 RES PARTHORUM. 

11. Phrahatis scevitia et exsilium. (Justin. XLIL &.) 

Hie itaque, beneficium parricidio rependens, patrem 
interfecit, fratres quoque ad unum omnes trucidat. Jam 
quum infestos sibi optimates propter assidua scelera vide- 
ret, ne esset, qui in suum locum nominari rex posset, 
adultum filium interfici jubet. Huic Antonius bellum cum 
sedecim validissimis legionibus intulit, sed graviter multis 
proeliis vexatus, a Parthia refugit. Qua victoria insolen- 
tior Phrahates redditus, quum in dies magis szeviret, in ex- 
silium a populo pellitur. Exsilii impatiens, quum diu finiti- 
mas civitates, ad postremum Scythas precious fatigasset, 
Scytharum maxime auxilio in regnum restituitur. Eo ab- 
sente regem Parthi Tiridatem quemdam constituerant ; 
qui, audito adventu Scytharum, cum magna amicorum 
manu ad Caesarem, in Hispania bellum tunc temporis ge- 
rentem, profugit, obsidem Caesari minimum filium Phraha- 
tis ferens, quern negligentius custoditum rapuerat. 

12. Augustus Phrahatem terret. (Justin, h c.) 

Quo cognito, Phrahates statim ad Caesarem 
30 legatos mittit, servurn suum Tiridatem et filium 

remitti sibi postulat. Qua legatione audita, Cae- 
sar, neque Tiridatem dediturum se Parthis, dixit, neque 
adversus Parthos Tiridati auxilia daturum. Simul Phra- 
hati filium sine pretio remisit, et Tiridati, quoad manere 
apud Romanos vellet, opulentum sumptum praeberi jussit. 
Post haec finito Hispaniensi bello, quum in Syripm ad 
componendum Orientis statum venisset, metum Phrahati 
incussit. Quare hie ut bellum a Parthiae finibus averteret, 
omnes captivos ex Crassi et Antonii legationibus colligi jus- 
sit, eop.que simul cum signis militaribus Augusto remisit. 
Sed etfilii nepotesque Phrahatis obsides Augusto dati, plus- 
que Caesar magmtudine sui nominis fecit, quam armis alius 
imperator facere potuisset. 



RES SICILIiE. 



G. RES SICILI^. 



137 



1. Sicilice origines. (Justin. IV. 2.) 

Siciliae primo Trinacriae nomen fuit ; postea Sicania cog- 
Inominata est. Haec a principio patria Cyclopum fuit; 
quibus exstinctis Cocalus regnum insulae occupavit ; post 
quern singulae civitates in tyrannorum imperium concesse- 
runt, quorum nulla terra feracior fuit. Horum ex numero 
Anaxilaus justitia cum caeterorum crudelitate certabat ; cu- 
jus moderationis haud mediocrem fructum tulit. Quippe 
decedens quum filios parvulos reliquisset, tutelamque eo- 
rum Micytho, spectatae iidei servo, commisisset, tantus 
amor memoriae ejus apud omnes fuit, ut parere servo, 
quam carere regis filiis mallent, principesque civitatis, ob- 
liti dignitatis suae, regni majestatem administrari per ser- 
vum paterentur. 

2. Carthaginienses in Sicilid. (Justin. IV. 2.) Dio- 
nysius major. {Ibid. XX. 1.5.) 

Imperium Siciliae etiam Carthaginienses ten- 
taverunt ; diuque varia fortuna cum tyrannis dim- AQQAcia 
icatum. Ad postremum amisso Hamilcare impe- 
ratore cum exercitu, aliquantisper quievere victi. Inse- 
quenti tempore Dionysius, Carthaginiensibus victis, totius 
insulae imperium occupavit. Turn, desidiam exercitus sui 
timens, copias in Italiam trajecit. Prima militia adversus 
Graecos fuit, qui proxima Italici maris littora tenebant ; 
quibus devictis, finitimos quosque aggreditur, omnesque 
Graeci nominis, Italiam possidentes, hostes sibi destinat ; 
quae gentes non partem, sed universam ferme Italiam ea 
tempestate occupaverant. Expugnatis Locris, Cortonien- 
ses aggreditur, qui cum parvis copiis fortiter restiterunt. 
Hoc bello occupatum Dionysium legati Gallorum, qui 
paucos ante menses Romam incenderant, societatem ami- 
12* 



138 RES SICILL&. 

• 

citiamque petentes adeunt. Grata legatio Dionysio fait. 
Ita pacta societate, et auxiliis Gallorum auctus, bellum ve- 
lut ex integro restaurat. Sed eum in Siciliam adventus 
Carthaginiensium revocavit, qui, reparato exercitu, bellum 
auctis viribus repetebant. Nee multo post Dionysius, as- 
siduis bellis victus fractusque, ad postremum suorum insidiis 
interficitur. 

3. Dionysius minor patri succedit. (Just. XXL I.) 

Eo exstincto milites maximum natu ex filiis 
368* e J us ' nom ^ ne Dionysium, in ejus locum suffecere. 
Qui, ut popularium animos inter initia regni sibi 
conciliaret, nexorum tria millia e carcere dimittit ; tributa 
populo intra triennium remittit, et, quibuscunque delini- 
mentis potest, animos omnium sollicitat. Tunc fratrum 
suorum avunculos, veluti aemulos imperii sui, hortatores- 
que puerorum ad divisionem regni, sustulit, ipsosque pau- 
16 post fratres interScit. 

4. Regno peUitur. (Justin. XXI. 2.) 

Sublatis aemulis in segnitiem lapsus, saginam 
7^~ ' corporis ex nimia luxuria, oculorumque valetudi- 
nem contraxit, adeo ut non solem, non pulverem, 
non denique splendorem ferre lucis posset. Propter quae 
dum contemni se putat, saevitia grassatur, civitatemque 
caedibus implet. Quae saevitia quum eum omnibus invi* 
sum reddidisset, et bellum denique Syracusani adversus 
eum decrevissent, diu dubitavit, imperium deponeret an 
hello resisteret. Sed a militibus, praedam ex urbis direp- 
tione sperantibus, descendere in prcElium cogitur. Plus 
semel victus legatos ad Syracusanos mittit, spondens, se 
depositurum tyrannidem, si mitterent ad eum, quibuscum 
sibi de pace conveniret. In quam rem missos primores 
in carcere retinet, atque ita, incautis omnibus nee quid- 
quam hostile metuentibus, exercitum ad delendam civita- 
tem mittit. Fit igitur in ipsa urbe anceps proelium ; in 
quo, oppidanis mnltitudine superantibus, Dionysius pelli- 



RES SlClLIiE. 139 

tur, qui quum obsidionem arcis timeret, cum omni regio 
I apparatu in Italiam profugit tacitus. 

5. Post tyrannidem in Locrenses exercitarn Syracusas 
redit. (Justin. XXL. 2. 3.) 

Exsul a Locrensibus sociis exceptus, velut jure 
regnaret, arcem occupat, solitamque sibi saevi- ^' 
tiam exercet. Opulentiores interficit, matronas 
etiam nonnullas ad prodendas virorum pecunias torquet. 
Quum his artibus per annos sex regnasset, conspiratione 
Locrorum civitate pulsus, in Siciliam redit. Ibi Syracu- 
sas, securis omnibus, post longam intercapedinem pacis, 
per proditionem recipit. 

6. A Timoleone pulsus Corinthum concessit. (Justin. 

XXL 5. Conf. Corn. Mp. Fita Timol. 2.) 

Ibi quum gravior crudeliorque in dies civitati 
esset, iterata conspiratione obsidetur. Petiverant i^K 
autem ejus adversarii opem a Corinthiis, ducem- 
que, quo in bello uterentur, postulaverant. Ab illis Timo- 
leon missus, incredibili felicitate Dionysium tota Sicilia de- 
pulit. Tunc, deposito imperio, Corinthum in exsilium pro- 
ficiscitur. Ibi, humillima quaeque tutissima existimans, in 
sordidissimum vitae genus descendit ; in publico vagabatur 
et potabat ; totis diebus in popinis desidebat, cum perditis- 
mo quoque de minimis rebus disceptabat, pannosus et 
squalidus incedebat ; quae omnia facere videbatur, ut con- 
temnendus magis quam metuendus videretur. Denique, 
ludimagistrum professus, pueros in trivio docebat. 

7. Agathoclis tyrranni genus et vita. (Just. XXJ1. 1.) 

Paucis annis interjectis Agathocles ex humili genere ad 
regnurn Syracusarum totiusque Siciliae pervenit. Quippe 
in Sicilia patre figulo natus, juveniles annos omni infamiag 
genere inquinavit, latrocinia quoque exercuit. Interjecto 
tempore quum Syracusas concessisset, diu sine fide fuit j 



140 RES SICILIJE. 

deinde gregariam militiam sortitus, non minus tunc sedi- 
tiosa, quam antea turpi vita, in orane facinus promptissimus 
erat. Nam et manu strenuus, et in concionibus perfacun- 
dus habebatur. Brevi itaque centurio, ac deinceps tribu- 
nus militum factus est. Jam quum in diversis proeliis in- 
signem fortitudinem praestitisset, dignus est habitus, qui in 
locum defuncti ducis Damasconis sufficeretur. Turn bis 
occupare imperium Syracusarum voluit, bis in exsilium ac- 
tus est. 

8. Tyrannidem Agaihocles occupat. (Just. XXII. 2.) 

Quum apud Murgantinos exsularet, ab his odio 
317 ' Syracusanorum primo praetor, mox dux belli cre- 
atur. In eo bello et urbem Leontinorum capit, 
et patriam suam Syracusas obsidere coepit. Sed quum 
videret, fortius defendi urbem, quam oppugnari, precibus 
per internuntios Hamilcarem exorat, ut inter se et Syracu- 
sanos pacis arbitrium suscipiat. Quo intercedente non 
pax tantum Agathocli conciliatur, verum etiam praetor Sy- 
racusis constituitur. Quo facto, acceptis ab Hamilcare 
quinque millibus Afrorum, potentissimos quosque ex prin- 
cipibus interficit, senatum trucidat, et ex plebe quoque lo- 
cupletissimos et promptissimos tollit. 

9. Agathoclis bella cum Pcenis. (Just. XXII. 3 — 6.) 

His ita gestis militem legit exercitumque con- 
<1iq scribit ; quo instructus finitimas civitates, nihil 
hostile metuentes, ex improviso aggreditur. De- 
inde quum adversus Poenos arma movisset, Pcenique vic- 
tores Syracusas obsidione cinxissent, mira prorsus audacia 
bellum in Africam transferre statuit. Itaque oppidanis 
ad obsidionis necessitatem frumento instructis, comitibus 
duobus adultis filiis, Archagatho et Heraclida, cursum in 
Africam direxit. Quo quum venisset, universas naves, 
consentiente exercitu, incendi jubet, ut omnes scirent, aux- 
ilio fugae adempto, aut vincendum aut moriendum esse. 
Deinde quum omnia, quacunque ingrederentur, prosterne- 



RES SICIL1JE. 141 

■rent, villas castellaque incenderent, obvius ei fuit cum tri- 
Iginta millibus Poenorum Hanno ; sed, proelio commisso, 
I duo de Siculis, tria millia de Poenis cum ipso duce cecide- 
Ire. Hac victoria et Siculorum animi eriguntur et Poeno- 
Irum franguntur. Castra deinde in quinto lapide a Cartha- 

gine statuit, ut vastitatem agrorum et incendia villarum de 

muris ipsius urbis specularentur. 

10* Agathocles Pcenos e Sicilia pellit* (Justin. XX1L 

7. 8.) 

His Poenorum malis etiam deletus in Sicilia cum im- 
peratore exercitus accessit. Nam post profectionem A- 
gathoclis Pceni in obsidione yrbis segniores redditi, ab An- 
tandro, fratre Agathoclis, occidione caesi nuntiabantur. 
Itaque quum domi forisque eadem fortuna Carthaginien- 
sium esset, non tributariae tantum ab his urbes, sed etiam 
socii reges deficiebant. Quorum copiis auctus, Garthagi- 
nienses gravi proelio superat. Quo facto, tradito exercitu 
filio Archagatho, in Siciliam rediit, nihil actum existimans, 
si amplius Syracusse obsiderentur. Nam post occisum 
Hamilcarem, Gisgonis filium, novus eo a Poenis missus 
exercitus fuerat. Statim igitur primo adventu ejus Siciliae 
urbes, auditis rebus, quas in Africa gesserat, certatim se 
ei tradunt, atque ita pulsis e Sicilia Poenis, totius insulse 
imperium occupavit. In Africam deinde reversus, ad 
castra hostium exercitum ducit ; sed inconsultius ibi proe- 
lium committendo, majorem partem exercitus perdidit. 
Quum itaque in castra fugisset, milites ob stipendium non 
solutum tumultuantes metuens, concubia nocte solus cum 
Archagatho filio profugit. Archagathus tamen, qui a pa- 
tre noctis errore discesserat, a militibus comprehensus re- 
ducitur. Turn pactione cum hostibus facta, milites, inter- 
fectis Archagathi liberis, Carthaginiensibus se tradidere. 
Post hsec Poeni ad persequendas belli reliquias duces in 
Siciliam miserunt, cum quibus Agathocles pacem sequis 
conditiombus fecit. 



142 RES SICILLE. 

11. Agathocles moritur* (Justin. XXIII. 2.) 

Brevi post tempore, Agathocles, quum spe 
O go' ampliandi regni in Italiam trajecisset, gravi morbo 
correptus est. Quum jam nulla spes esset, eum 
hoc malo liberari posse, bellurn inter filium ejus nepotem- 
que oritur, regnum jam quasi mortui vindicantes, occiso- 
que filio, regnum nepos occupavit. Inter haec domestica 
mala rex moritur. Carthaginienses autem, cognitis quag 
in Sicilia agebantur, occasionem totkis insulae occupandae 
datam sibi existimantes, magnis viribus eo trajiciunt, mul- 
tasque civitates subigunt. 

12. Pyrrhus Siciliam occupat et amittit. (Justin. 

XXIII. S.) 

Eo tempore Pyrrhus, rex Epiri, adversus Ro- 
278-276 manos helium gerebat, qui imploratus a Siculis 
" in auxilium, quum Syracusas venisset, multasque 
civitates subegisset, rex Siciliae appellatur. Post haec mul- 
ta secunda proalia cum Carthaginiensibus facit. Interjec- 
to deinde tempore, quum legati ab Italicis sociis venissent, 
nuntiantes, Romanis resisti non posse, deditionemque futu- 
rarn, nisi subveniat, victorem exercitum in Italiam trajecit. 
Quo facto socii in Sicilia ab eo defecerunt, et imperium 
Siciliae tarn cito amisit, quam facile quaesierat. Sed nee 
in Italia meliore felicitate usus in Epirum revertitur. 

13. Hiero, Hieroclis films, imperium Sicilice adipiscitur. 
(Just. XXIII. 4.) 

Post profectionem a Sicilia Pyrrhi, magistrate 
^75 Hiero creatur, cujus tanta moderatio fuit, ut, con- 
sentiente omnium civitatum favore, dux adversus 
Carthaginienses primum, mox rex, crearetur. Hujus fu- 
turae magnitudinis multa fuerunt omina. Quippe genitus 
patre Hierocle, nobili viro, a patre, quod ex ancilla natus 
esset, expositus erat. Sed parvulum apes multis diebus 
aluerunt. Ob quam rem responso aruspicum admonitus 



DE HISPANIA. 143 

pater, qui regnum infanti portendi canebant, puerum rece- 
pit, omnique studio ad spem majestatis, quae promittebatur, 
instituit. Eidem, in ludo inter sequales discenti, lupus, in 
turba puerorum repente conspectus, tabulam eripuit. 
Adclescenti quoque, prima bella ineunti, aquila in clypeo, 
noctua in hasta consedit. Denique adversus provocatores 
saepe pugnavit, semperque victoriarn reportavit. A Pyr- 
rho rege multis militaribus donis donatus est. Pulchritudo 
ei corporis insignis, vires quoque in homine admirabiles fu- 
ere ; in alloquio blandus, in negotio Justus, in imperio mode- 
ratus, prorsus ut nihil ei regium deesse, praeter regnum, 
videretur. 



H. DE HISPANIA QUiEDAM. 



1. Hispanict descriptio. (Justin. XLIV. \.) 

Hispaniamjveteres ab Ibero amne primum Iberiam, post- 
ea ab Hispano Hispaniam cognominaverunt. Haec, inter 
Africam et Galliam posita, Oceani freto et montibus Pyre- 
naeis clauditur. Sicut minor utraque terra, ita utraque fer- 
tilior. Nam neque, ut Africa, violento sole torretur, ne- 
que, ut Gallia, assiduis ventis fatigatur, sed media inter 
utramque in omnia frugum genera foecunda est, adeo ut 
non ipsis tantum incolis, verum etiam Italiae urbique Ro- 
nranae cunctarum rerum abundantiam suppeditet. Hinc 
enim magna copia est frumenti, vini, mellis, et olei ; nee 
ferri solum materia prsecipua est, sed et equorum pernices 
greges ; nee summae tantum terrae laudanda bona, verum 
et abstrusorum metallorum felices divitiae. Jam lini spar- 
tique vis ingens ; minii certe nulla feracior terra. In hac 
cursus amnium non torrentes rapidique, ut noceant, sed le- 
nes, et vineis campisque irrigui, plerique etiam divites auro. 
Uno tantum Pyrenaei montis dorso adhaeret Galliae, reli- 
quis partibus undique mari cingitur. Salubritas coeli per 
omnem Hispaniam a3qualis, quia aeris spiritus nulla palu- 



144 BE HISPANIA. 

dum gravi nebula inficitur. Hue accedunt et marinae au- 
rae undiqueversus assidui flatus, quibus omnem provinciam 
penetrantibus, eventilato terrestri spiritu, praecipua homini- 
bus sanitas redditur. 

2. Hispanorum mores. Viriathus dux. (Ibid. 2.) 

Corpora hominum ad inediam laboremque, animi ad 
mortem parati. Bellum quam otium malunt ; si extrane- 
us deest, domi hostem quaerunt. Veloeitas genti pernix, 
inquies animus ; plurimis militares equi, et arma sanguine 
ipso cariora. Nullus in festos dies epularum apparatus. 
In magna tamen saeculorum serie nullus illis dux magnus, 
praeter Viriathum, fuit, qui annis decern Romanos varia 
victoria fatlgavit. Cujus ea virtus et continentia fuit, ut, 
quum consulares exercitus frequenter vicerit, tantis rebus 
gestis non armorum, non vestis cultum, non denique vic- 
tum mutaret, sed in eo habitu, quo primum bellare coepit, 
perseveraret ; ut quivis gregarius miles ipso imperatore 
opulentior videretur. 

3. Galltfcorum divitice et mores. {Just. XLIT^. 3.) 

Pars Hispaniae, quae Gallaecia vocatur, aeris ac plumbi 
uberrima ; turn et minio, quod etiam vicino flumini nomen 
dedit, et auro quoque ditissima adeo, ut etiam aratro fre- 
quenter glebas aureas exscindant. In hujus gentis finibus 
sacer mons est, quern ferro violari nefas habetur ; sed si 
quando fulgure terra proscissa est, detectum aurum, veluti 
dei munus, colligere permittitur. Foeminae res domesticas 
agrorumque culturam administrant ; ipsi armis et rapinis 
serviunt. Praecipua his quidem ferri materia, nee tamen 
ullum apud eos telum probatur, quod non aut Bilbili fluvio 
aut Chalybe tinctum sit. 



KES MASSILIEN.3IUM. 145 

4. Carthaginiensium in Hispanid imperium. 
(Justin. XLIV. 5.) 

Mature Carthaginienses imperium Hispaniae 
occupavere. Nam quum Gaditani a Tyro, unde ^si 
et Carthaginiensibus origo est, sacra Herculis in 
Hispaniam transtulissent, urbemque ibi condidissent, fini- 
timi increments nova? urbis invidentes, Gaditanos bello 
lacesserunt. Consanguineis Carthaginienses auxilium mi- 
serunt. Ibi felici expeditione et Gaditanos ab injuria vin- 
dicaverunt, et majorem partem Hispaniae imperio suo ad- 
jecerunt. Postea quoque, hortante primae expeditionis 
successu, Hamilcarem imperatorem cum magna manu ad 
occupandam provinciam misere, qui, magnis rebus gestis, 
dum fortunam inconsultius sequitur, in insidias deductus 
occiditur. In hujus locum gener ipsius Hasdrubal mitti- 
tur ; qui et ipse a servo Hispani cujusdam, ulciscente dom- 
ini injustam necem, interfectus est. Major utroque Han- 
nibal, Hamilcaris filius, successit. Hie universam Hispa- 
niam domuit ; inde, bello Romanis illato, Italiam per an- 
nos sexdecim variis cladibus fatigavit ; quum interea Ro- 
mani, missis in Hispaniam Scipionibus, primo Poenos pro- 
vincia expulerunt, postea cum ipsis Hispanis gravia bella 
gesserunt. Nee prius Hispani jugum potuerunt accipere, 
quarn Caesar Augustus, perdomito orbe terrarum, victricia 
ad eos arma transtulit, populumque barbarum et ferum, 
legibus ad cultioris vitse usum traductum, in formam pro- 
vinciae redegit. 



I. RES MASSILIENSIUM. 

1. Phocteenses Massiliam condunt. (Just. XLIII. 3.) 

Temporibus Tarquinii Superbi, Romanorum 
regis, ex Asia Phocaeensium juventus, patria pro- ^ 
fuga, Massiliam inter Ligures et feras gentes Gal- 

13 



146 RES MASSILIENSIUH. 

lorum condidit, et, dum se armis adversus Gallicam ferita- 
tern tuentur, magnas res gesserunt. Duces classis Simos 
et Protis fuerunt. Hi regem Segobrigiorum, Nannum 
nomine, in cujus finibus urbem condere gestiebant, con- 
veniunt. Forte eo die rex occupatus in apparatu nuptia- 
rum Gyptis filiae erat ; quam more gentis, electo inter 
epulas genero, nuptum tradere illic parabat. Itaque quum 
ad nuptias invitati omnes proci essent, rogantur etiam Grae- 
ci hospites ad convivium. Introducta deinde virgo quum 
juberetur a patre aquam porrigere ei, quern virum eligeret, 
tunc, omissis omnibus ad Graecos conversa, aquam Proti 
porrigit ; qui factus ex hospite gener, locum condendae ur- 
bis a socero accepit. Condita igitur est Massilia prope 
ostia Rhodani amnis, in remoto sinu, velut in angulo maris. 
Sed Ligures, increments urbis invidentes, Graecos assiduis 
bellis fatigabant. Qui pericula propulsando in tantum 
enituerunt, ut, victis hostibus, in captivis agris multas co- 
lonies constituerent. 

2. JMassiliensibus a Jinitimis struuntur insidice, (Justin. 
XLIII. 4.) 

Ab his, igitur Galli et usum vitae cultioris et agrorum 
cultus, et urbes moenibus cingere didicerunt. Tunc et 
iegibus, non armis vivere, tunc et vitem putare, tunc olivam 
serere consueverunt. Mortuo rege Nanno Segobrigiorum,, 
a quo locus condendse urbis acceptus fuerat, quum regno 
filius ejus Comanus successisset, affirmat Ligur quidam, 
Massiliam quandoque finitimis populis exitio futuram, in 
ipso ortu opprimendam esse. Subnectit et fabulam : ca- 
nem gravidam aliquando a pastore locum petisse precario, 
in quo paver ei ; quern quum obtinuisset, iterato petisse, ut 
aibi educare eodem in loco catulos liceret ; ad postremum, 
adultis catulis, pastorem Mam, domestico prcesidio fortem, 
depellere non potuisse. His incitatus rex insidias Massili- 
ensibus struit. Itaque solemni Floraliorum die multos 
fortes et strenuos viros hospitii jure in urbem misit ; plures 
etiam frondibus tectos vehiculis induci jussit. Ipse cum 






HES MASS1LIENSIUM. 147 

exercitu in proximis montibus delitescit, ut, quum nocte 
[ portas apertas forent, tempestive adesset, urbemque somno 
ac vino sepultam armis invaderet. Sed has insidias rau- 
lier quaedam, regis cognata, prodidit, quae Graecura adoles- 
centem, cujus amore tenebatur, miserata formae et fortunae 
ejus, periculum declinare jussit. Ule rem statim ad magi- 
stratus defert ; atque ita patefactis insidiis, cuncti Ligures 
comprehenduntur. Quibus interfectis, insidianti regi insid- 
ias tenduntur. Caesa sunt cum ipso rege hostium septem 
millia. Exinde Massilienses testis diebus portas claudere, 
vigilias agere, peregrinos recognoscere, ac, veluti beilum 
habeant, urbem custodire. 

3. JMassiliensiurn bella. (Justin. XLUI. 5.) 

Post haec magna illis cum Liguribus, magna cum Gallis 
fuere bella ; quae res urbis gloriam auxit Grsecorumque vir- 
tutem celebrem inter finitimos reddidit. Carthaginiensium 
quoque exercitus, quum beilum, captis piscatorum navibus, 
ortum esset, saepe fuderunt, pacemque victis dederunt ; 
cum Hispanis amicitiam junxerunt ; cum Romanis prope 
ab initio conditae urbis foedus summa fide custodierunt, 
auxiliisque in omnibus bellis Industrie socios juverunt. 
Qua3 res illis et virium fiduciam auxit, et pacem ab hosti- 
bus prsestitit. 

4. Finitimis impetum in eos facientibus deorum curd ser- 
vantur. (Ibid. J 

Quum igitur Massilia fama rerum gestarum, et abun- 
dantia opum, et virium gloria floreret, repente finitimi popu- 
li ad nomen Massiliensium delendum, veluti ad commune 
extinguendum incendium, concurrunt. Dux consensu 
omnium Catumandus regulus eligitur, qui, quum magno 
exercitu lectissimorum virorum urbem hostium obsideret, 
per quietem specie torvse mulieris, quae se deam dicebat, 
exterritus, ultro pacem cum Massiliensibus fecit ; petito- 
que. ut intrare illi in urbem et deos eorum adorare liceret. 



148 RES MASSILIENSIUM. 

quum in arcern Minervae venisset, conspecto simulacro 
deae, quam per quietem viderat, repente exclamat, illam 
esse, quae se nocte exterruisset ; illam, quae recedere ab 
obsidione jussisset. Gratulatusque Massiliensibus, quod 
animadverteret, eos ad curam deorum immortalium perti- 
nere, torque aureo donata dea, in perpetuum amicitiam 
cum Massiliensibus junxit. Parta pace et securitate 
fundata legati Massiliensium, revertentes a Delphis, quo 
missi munera Apojlini tulerant, audierunt urbem Roma- 
nam a Gallis captaril incensamque. Quam rem domi 
nuntiatam publico funere Massilienses prosecuti sunt ; au~ 
rumque et argentum publicum privatumque contulerunt, 
ad explendum pondus Gallis a quibus redemptam pacem 
cognoverant. Ob quod meritum et immunitas illis decre- 
ta, et locus spectaculorum in senatu datus, et foedus aequo 
jure percussum est. 



FINIS. 






H 43 88 



£'°* 



A^ * rfCCsOi, ^o s* * SJIisS * ^J> A^ * (<AV- 
JV . g^BPf^ aV- ^e, oVjlAF * «? ^ •! 



a* .!aW «v & ' 



y 






proces 



* *& *C$» o ' Deacidified using the Bookkeeper proc 

x <£ * Neutralizing agent: Magnesium Oxide 

a\ *** Treatment Date: July 2006 

r PreservationTechnologie 

A WORLD LEADER IN PAPER PRESERVATIO 

1 1 1 Thomson Park Drive 




A WORLD LEADER IN PAPER PRE* 

1 1 1 Thomson Park Drive 
Cranberry Township, PA 
(724)779-2111 









<v $ • • * ^% 

4* ^ °.ffgl$:» <^ ^ 







**? 



HECKMAN 
BINDERY INC. |§ 

SEPT 88 

N. MANCHESTER, 
^^ INDIANA 46962 







» ■> - a' 




to. **^f»* ^ 



